Αν και είναι σχεδόν σίγουρο ότι η Κίνα θα απορρίψει το αίτημα του Αμερικανού προέδρου για την αποστολή πλοίων στα Στενά του Ορμούζ ωστόσο η έκκληση του άγγιξε μια ευαίσθητη συζήτηση που διεξάγεται ανάμεσα στους στοχαστές της κινεζική εξωτερικής πολιτικής, όπως αναφέρει ανάλυση του Bloomberg.
Ο πυρήνας των συζητήσεων είναι αν θα πρέπει ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ να αρχίσει να χρησιμοποιεί τον στρατό του για να εδραιώσει τη θέση της Κίνας στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Το Πεκίνο στον πόλεμο του Ιράν κινήθηκε σύμφωνα με τους κανόνες του γνωστού εγχειριδίου, καταδικάζοντας τις ενέργειες των ΗΠΑ, ζητώντας διπλωματικές λύσεις και παρουσιάζοντας την Κίνα ως υπεύθυνη δύναμη.
Η Κίνα έχει αποφύγει τη χρήση βίας για την υπεράσπιση διπλωματικών συμμάχων όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν, με όλες τις εταιρικές σχέσεις ασφαλείας του Πεκίνου, εκτός από αυτήν με τη Βόρεια Κορέα, να αποφεύγουν σκόπιμα κάθε είδους αμοιβαία αμυντική δέσμευση, ισότιμη με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο πίσω από την επίσημη εξωτερική πολιτική εδώ και μήνες εξελίσσεται μια συζήτηση σε χαμηλούς τόνους ανάμεσα σε εξέχοντες ακαδημαϊκούς που συνδέονται με την κυβέρνησης Το αποτέλεσμα πρόκειται να διαμορφώσουν την πορεία της ανόδου της Κίνας ως παγκόσμιας υπερδύναμης και να καθορίσουν πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει το Πεκίνο για να επηρεάσει γεγονότα πέρα από τα σύνορά του, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης του στρατού του.
Αρχικά τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης απέρριψαν το αίτημα του Αμερικανού προέδρου ως μια προσπάθεια να διαδοθεί ο κίνδυνος «ενός πολέμου που ξεκίνησε η Ουάσινγκτον και δεν μπορεί να ολοκληρώσει».
«Τι θα γίνει αν το Ιράν επιτεθεί στο αμερικανικό ναυτικό αλλά χτυπήσει κατά λάθος τα κινεζικά πλοία;» αναρωτιέται ο Γου Σινμπό, ακαδημαϊκός που ηγείται του Κέντρου Αμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Φουντάν και έχει προηγουμένως συμβουλεύσει το Υπουργείο Εξωτερικών. «Γιατί να μπλεχτούμε σε αυτό το χάος; Ο κίνδυνος είναι πολύ υψηλός».
Οι υποστηρικτές μιας πιο δυναμικής Κίνας
Ταυτόχρονα όμως, ο ίδιος και άλλοι βλέπουν ένα σπάνιο στρατηγικό άνοιγμα για την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας τάξης που να ταιριάζει περισσότερο στα συμφέροντα της Κίνας, καθώς ο Τραμπ ανατρέπει την παγκόσμια τάξη πραγμάτων όπως οικοδομήθηκε από τις ΗΠΑ μετά τον ΒΠΠ.
Ενώ οι περισσότεροι από αυτούς υποστηρίζουν το πολυμερές σύστημα με επίκεντρο τα Ηνωμένα Έθνη, το οποίο δίνει μεγαλύτερο λόγο στις αναδυόμενες οικονομίες, αρχίζουν να εμφανίζονται αποκλίσεις σχετικά με το βαθμό στον οποίο το Πεκίνο θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την οικονομική, διπλωματική και στρατιωτική του ισχύ για να διασφαλίσει τα συμφέροντά του στο εξωτερικό.
Η Κίνα διαμορφώνει τα παγκόσμια γεγονότα κυρίως μέσω της οικονομικής της επιρροής
Οι υποστηρικτές μιας πιο δυναμικής Κίνας θέλουν να δουν τον Σι να επεκτείνει την στρατιωτική παρουσία της χώρας στο εξωτερικό, να επαναπροσδιορίσει το μακροχρόνιο δόγμα της μη παρέμβασης στις υποθέσεις άλλων χωρών και να κάνει περισσότερα για να θέσει την Ταϊβάν υπό τη δικαιοδοσία του Πεκίνου μια για πάντα.
Ενώ ο Γου δεν υποστηρίζει την εμπλοκή στην τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, λέει ότι καθώς το οικονομικό αποτύπωμα της Κίνας επεκτείνεται, το Πεκίνο θα πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται να «μεταβεί από μεμονωμένες, σπάνιες εφαρμογές στρατιωτικής ισχύος σε μια συστηματική και ομαλοποιημένη προστασία των συμφερόντων μας στο εξωτερικό».
«Αυτή είναι στην πραγματικότητα μια νέα πρόκληση για εμάς, καθώς αποτελεί ζήτημα μόνο την τελευταία δεκαετία περίπου» είπε. «Η Κίνα βρίσκεται ακόμη σε μια διερευνητική φάση σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες είναι ο ηγέτης του δυτικού κόσμου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με στρατιωτικές βάσεις παντού».
Στην ετήσια συνέντευξη Τύπου νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι παρουσίασε την Κίνα ως πυλώνα σταθερότητας, διαφημίζοντας τις αόριστες πρωτοβουλίες του Σι για την παγκόσμια διακυβέρνηση και ασφάλεια ως αντίδοτο στο χάος που προκαλείται από τον «μονομερή εκφοβισμό» – ένα συγκαλυμμένο χτύπημα στον Τραμπ. Προειδοποίησε επίσης για τους κινδύνους που ενέχει για τον κόσμο το να ενεργεί κανείς όπως οι ΗΠΑ.
Στρατιωτική Ικανότητα
«Η Κίνα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η τρέχουσα δύναμή της δεν της δίνει ακόμη τη δύναμη να διαμορφώσει μια νέα διεθνή τάξη» εκτιμά ο Σεν Ντίγκλι, ακαδημαϊκός διεθνών σχέσεων στη Σαγκάη. «Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ΗΠΑ στη διαχείριση του κόσμου μπορεί μια μέρα να γίνουν οι ίδιες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η Κίνα ως η επόμενη κυρίαρχη υπερδύναμη του κόσμου».
Η οικονομική επιρροή της Κίνας
Η Κίνα διαμορφώνει κυρίως τα παγκόσμια γεγονότα μέσω της οικονομικής της επιρροής, ανταμείβοντας ή τιμωρώντας τις χώρες με κριτήριο το αν ακολουθούν τα πιο ευαίσθητα ζητήματα του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Για δεκαετίες, αυτή η προσέγγιση έχει εξυπηρετήσει καλά το Πεκίνο, τονίζει το Bloomberg. Το πλαίσιο που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ και το οποίο η Κίνα συχνά επικρίνει έχει επιτρέψει την οικονομική του άνοδο.
Οι ανοιχτές αγορές, οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και θεσμοί όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, βοήθησαν στο να γίνει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Η μηχανή εξαγωγών της είναι πλέον απαράμιλλη και η Κίνα έχει γίνει παγκόσμιος ηγέτης σε νέες τεχνολογίες όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και η ρομποτική.
Μεγάλο μέρος του εμπορίου της μεταφέρεται μέσω του δικτύου υποδομών Belt and Road που έχει κατασκευάσει ο Σι σε όλη την Ασία, την Αφρική και πέρα από αυτήν καθώς και σε θαλάσσιες διαδρομές που προστατεύονται εδώ και καιρό από τη ναυτική ισχύ των ΗΠΑ.
Ο θάνατος της παγκόσμιας τάξης
Ο Φου Σιαοτσιάνγκ, πρόεδρος των Κινεζικών Ινστιτούτων Σύγχρονων Διεθνών Σχέσεων, ερευνητικής ομάδας που συνδέεται με τον κρατικό μηχανισμό ασφαλείας της Κίνας, βλέπει τη ρήξη του μεταπολεμικού συστήματος ως αποτέλεσμα της φθίνουσας ηγεμονίας των ΗΠΑ. Σε άρθρο του αυτόν τον μήνα, ανέφερε ότι οι ΗΠΑ έχουν μετατοπιστεί «από υπερασπιστής της διεθνούς τάξης σε παραβάτη των κανόνων της».
Ο Ζενγκ Γιονγκνιάν, κυβερνητικός σύμβουλος και επιδραστικός πολιτικός επιστήμονας, ζήτησε μια «επείγουσα» επανεκτίμηση της παραδοσιακής πολιτικής του Πεκίνου περί μη παρέμβασης, την οποία οι Κινέζοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν χαρακτηρίσει «χρυσό κανόνα» των διεθνών σχέσεων.
Μια κρίσιμη αρχή της εξωτερικής πολιτικής της Κίνας από το 1955, το δόγμα έχει βοηθήσει το Πεκίνο να διαφοροποιηθεί από τις δυτικές δυνάμεις, ενώ παράλληλα εκτρέπει την κριτική για ζητήματα όπως η Ταϊβάν, το Χονγκ Κονγκ και το Σιντσιάνγκ.
Σε μια ερώτηση και απάντηση που δημοσιεύτηκε στο WeChat νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Zheng υποστήριξε ότι ενώ η Κίνα δεν πρέπει ποτέ να προωθεί την αλλαγή καθεστώτος ή να υποκινεί «έγχρωμες επαναστάσεις», πρέπει να υιοθετήσει μια στρατηγική «ενεργού παρέμβασης» όταν παραβιάζονται τα συμφέροντά της στο εξωτερικό.
Άλλοι μελετητές έχουν προτείνει ότι το Πεκίνο θα πρέπει να συνηθίσει περισσότερο στην επίδειξη της στρατιωτικής του δύναμης, ιδίως καθώς τα συμφέροντά του επεκτείνονται σε όλο τον κόσμο.
Η Κίνα έχει διοχετεύσει πάνω από 300 δισ. δολάρια σε επενδυτικά και κατασκευαστικά έργα σε όλη τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με το China Global Investment Tracker του Αμερικανικού Ινστιτούτου Επιχειρήσεων.
Το παράθυρο ευκαιρίας 20 ετών που προσέφεραν οι ΗΠΑ
Η καλύτερη στρατηγική, σύμφωνα με ορισμένους Κινέζους αναλυτές, ίσως είναι το Πεκίνο να παραμείνει αμέτοχο και να παρακολουθεί τις ΗΠΑ να αυτοτραυματίζονται. Μια εμπλοκή στη Μέση Ανατολή αναμένεται να αποσπάσει εκ νέου την προσοχή και τους πόρους της Ουάσιγκτον από την Ασία μια εξέλιξη που ευνοεί την Κίνα.
«Οι ΗΠΑ έδωσαν στην Κίνα ένα παράθυρο στρατηγικής ευκαιρίας 20 ετών, ξεκινώντας τον πόλεμο στο Ιράκ και εμπλέκοντας τον εαυτό τους στη Μέση Ανατολή, γεγονός που καθυστέρησε τη στροφή τους προς την Ασία», δήλωσε ο Λι Γουέιτζιάν, ερευνητής στο Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών της Σαγκάης.
«Αναπνεύσαμε με ανακούφιση και αξιοποιήσαμε αυτά τα 20 χρόνια για να αναπτυχθούμε», πρόσθεσε. «Τώρα, θα εμπλακούν ξανά οι Ηνωμένες Πολιτείες;»
