Οι φόβοι για αναζωπύρωση του πληθωρισμού αμβλύνουν τις ελπίδες για μειώσεις των επιτοκίων στις κορυφαίες οικονομίες φέτος, καθώς αρκετές από τις ισχυρότερες κεντρικές τράπεζες του κόσμου ετοιμάζονται να εκδώσουν τις πρώτες επίσημες εκτιμήσεις τους σχετικά με την απειλή που αποτελεί ο πόλεμος στο Ιράν, σύμφωνα με δημοσίευμα των FT.
Αφού έφτασαν κοντά στη…νίκη επί του πληθωριστικού σπιράλ που ακολούθησε την πανδημία του Covid-19, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Τράπεζα της Αγγλίας, η Τράπεζα του Καναδά και άλλοι κορυφαίοι θεσμοί θα συνεδριάσουν αυτή την εβδομάδα στη σκιά ενός νέου παγκόσμιου σοκ στην προσφορά.
Οι οικονομικές συνθήκες σήμερα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που οδήγησαν τον πληθωρισμό σε διψήφια επίπεδα σε πολλές περιοχές από το 2021 και μετά, στο πλαίσιο της πανδημίας και της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι αγορές εργασίας είναι γενικά πιο αδύναμες και η νομισματική πολιτική είναι πιο αυστηρή, ενώ ο πληθωρισμός μειώνεται εδώ και τρία χρόνια.
Ωστόσο, οι οικονομολόγοι αρχίζουν να αναθεωρούν προς τα πάνω τις προβλέψεις τους για τον πληθωρισμό, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν τις εκτιμήσεις τους για την ανάπτυξη, καθώς εκτιμούν τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης αύξησης των τιμών των βασικών εμπορευμάτων, η οποία θα μπορούσε να ωθήσει προς τα πάνω τις προσδοκίες για τις τιμές καταναλωτή και να απειλήσει τους στόχους των κεντρικών τραπεζών. Αυτό αφορά και την Ελλάδα, η οποία έχει εκκινήσει το πρώτο δίμηνο του 2026 με έναν πληθωρισμό της τάξης του 3%, χωρίς ακόμη να έχουν συμπεριληφθεί οι συνέπειες του πολέμου.
Πληθωρισμός και κεντρικές τράπεζες
«Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να επιτρέψουν στον εαυτό τους να φαίνονται χαλαρές σχετικά με αυτό, υπό το φως των πρόσφατων γεγονότων», δήλωσε ο Jens Larsen, πρώην αξιωματούχος της Τράπεζας της Αγγλίας που εργάζεται πλέον στην Eurasia Group, προσθέτοντας πως «ενδέχεται να οδηγηθούμε σε διαταραχές μεγαλύτερης διάρκειας και σημαντικές διαταραχές στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, με τους συναφείς κινδύνους για τον πληθωρισμό».
Μια δημοσκόπηση της Consensus Economics που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη έδειξε ότι οι αναλυτές αναθεώρησαν προς τα πάνω τις προβλέψεις τους για τον πληθωρισμό το 2026 για τις περισσότερες χώρες του G7 και της Δυτικής Ευρώπης τον Μάρτιο, σε σύγκριση με τις προβλέψεις του Φεβρουαρίου.
Οι νέες εκτιμήσεις
Οι οικονομολόγοι αναμένουν πλέον ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα κυμανθεί κατά μέσο όρο στο 2,1% φέτος, λίγο πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ.
Ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπεται πλέον στο 2,6% για το 2026, σε σύγκριση με την προηγούμενη εκτίμηση του 2,5%, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση. Οι ΗΠΑ αναμένεται να σημειώσουν αύξηση των τιμών κατά 2,7%, ήτοι άνοδο 0,1 ποσοστιαίας μονάδας σε σχέση με τις προβλέψεις των οικονομολόγων του Φεβρουαρίου.
«Όσο περισσότερο συνεχίζεται αυτή η κατάσταση, με τις τιμές του πετρελαίου να ανεβαίνουν… τόσο πιο νευρικοί θα γίνονται οι κεντρικοί τραπεζίτες», δήλωσε ο Maury Obstfeld, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ και νυν καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ.
Οι επενδυτές προεξοφλούν πλέον τουλάχιστον μία αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ από το 2% πριν από το τέλος του έτους
Η νομισματική πολιτική
Η Fed, η ΕΚΤ, η Τράπεζα της Αγγλίας και η Τράπεζα του Καναδά συγκαταλέγονται μεταξύ των θεσμικών οργάνων που αναμένεται να διατηρήσουν αμετάβλητη τη νομισματική πολιτική τους αυτή την εβδομάδα. Ωστόσο, η τιμή του πετρελαίου στα 100 δολάρια περίπου το βαρέλι, η ραγδαία άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη και την Ασία, καθώς και η πιθανή έλλειψη λιπασμάτων έχουν οδηγήσει σε μια απότομη αναθεώρηση των προσδοκιών της αγοράς για τα επιτόκια αργότερα μέσα στο έτος.
Οι επενδυτές προεξοφλούν πλέον τουλάχιστον μία αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ από το 2% πριν από το τέλος του έτους, ενώ δίνουν κάποιες πιθανότητες στο ενδεχόμενο ότι και η επόμενη κίνηση της Τράπεζας της Αγγλίας θα είναι ανοδική. Αντίθετα, την παραμονή των επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, οι επενδυτές ανέμεναν δύο μειώσεις των επιτοκίων της Τράπεζας της Αγγλίας φέτος από το 3,75% και ότι η ΕΚΤ θα διατηρούσε τα επιτόκια αμετάβλητα.
Τα καύσιμα
Ενώ οι τιμές της βενζίνης έχουν εκτοξευθεί στα ύψη, οι ΗΠΑ είναι λιγότερο ευάλωτες στις αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σε σύγκριση με την Ευρώπη, καθώς αποτελούν καθαρό εξαγωγέα ενέργειας. Ωστόσο, οι προβλέψεις της αγοράς σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της επόμενης μείωσης των επιτοκίων από τη Fed έχουν επίσης αναπροσαρμοστεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες.
Σύμφωνα με στοιχεία του CME Group, το 47% των επενδυτών που ασχολούνται με τα επιτόκια εκτιμά ότι δεν θα υπάρξει καμία μείωση του κόστους δανεισμού στις ΗΠΑ μέχρι το τέλος του έτους, σε σύγκριση με μόλις 5% πριν από ένα μήνα.
Μεταξύ των άλλων κεντρικών τραπεζών που συνεδριάζουν αυτή την εβδομάδα είναι αυτές της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας, της Σουηδίας και της Ελβετίας.
Το 2022, η νομισματική πολιτική ήταν επίσης ακόμη επεκτατική, καθώς τα επιτόκια ήταν πολύ χαμηλά — ή, στην περίπτωση της Ευρωζώνης, σε αρνητικό έδαφος
Οι διαφορές σε σχέση με το 2022
Η τρέχουσα κρίση των τιμών της ενέργειας μπορεί να μοιάζει με εκείνη πριν από τέσσερα χρόνια, μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά ο οικονομολόγος της BNP Paribas, Paul Hollingsworth, επισημαίνει ορισμένες «θεμελιώδεις διαφορές» που μπορεί να σημαίνουν ότι έν α μεγάλο πληθωριστικό κύμα είναι λιγότερο πιθανό αυτή τη φορά.
Πριν από τέσσερα χρόνια, ο πληθωρισμός βρισκόταν ήδη σε ανοδική πορεία πριν η Ρωσία αρχίσει να μειώνει τις προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Αυτό ακολούθησε την επανέναρξη της οικονομικής δραστηριότητας μετά τους περιορισμούς λόγω της Covid-19, όταν τα νοικοκυριά διέθεταν αχρησιμοποίητα μετρητά και οι εφοδιαστικές αλυσίδες εξακολουθούσαν να είναι διαταραγμένες.
Το 2022, η νομισματική πολιτική ήταν επίσης ακόμη επεκτατική, καθώς τα επιτόκια ήταν πολύ χαμηλά — ή, στην περίπτωση της Ευρωζώνης, σε αρνητικό έδαφος. Η πολιτική είναι πλέον ουδέτερη ή περιοριστική στις κορυφαίες οικονομίες. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα έχουν επίσης περιοριστεί δραστικά από την πανδημία, αν και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να παρουσιάζουν δημοσιονομικά ελλείμματα που υπερβαίνουν κατά πολύ τα πρότυπα των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Τότε, οι αγορές εργασίας εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν τη συσσωρευμένη ζήτηση που προέκυψε μετά την πανδημία. Οι εταιρείες πρόσφεραν στο υπάρχον προσωπικό γενναιόδωρες αυξήσεις μισθών για να αντισταθμίσουν το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, καθώς και ελκυστικούς αρχικούς μισθούς για να προσελκύσουν νέους υπαλλήλους, τροφοδοτώντας έτσι έναν ανοδικό φαύλο κύκλο μισθών-τιμών.
Οι αγορές εργασίας είναι πιο χαλαρές τώρα, μειώνοντας τον κίνδυνο οι υψηλότερες τιμές να μεταφραστούν σε ταχύτερη αύξηση των μισθών. Ο αριθμός των κενών θέσεων εργασίας έχει σχεδόν μειωθεί στο μισό σε σχέση με τα επίπεδα του 2022 τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στις ΗΠΑ. Ενώ η Ευρωζώνη εξακολουθεί να έχει χαμηλή ανεργία, το ποσοστό των κενών θέσεων εργασίας μειώθηκε από 3,3% το δεύτερο τρίμηνο του 2022 σε 2,2% το τέταρτο τρίμηνο του περασμένου έτους.
Η έκταση της τελευταίας ενεργειακής κρίσης ενέχει σοβαρούς κινδύνους αν αποδειχθεί ότι θα παραταθεί
Διαφορετικό το πληθωριστικό σοκ
«Αυτό το πληθωριστικό σοκ θα είναι αρκετά διαφορετικό από το προηγούμενο, ακόμη και αν υπάρχουν αξιοσημείωτες ομοιότητες όσον αφορά την κλίμακα των αυξήσεων των τιμών της ενέργειας μέχρι στιγμής», δήλωσε ο James Smith, οικονομολόγος της τράπεζας ING, ενώ πρόσεθσε: «Τότε, οι εργαζόμενοι είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν εργασία και να επιδιώξουν υψηλότερους μισθούς για να προστατεύσουν το διαθέσιμο εισόδημά τους. Αυτό δεν ισχύει σήμερα.»
Παρ’ όλα αυτά, η έκταση της τελευταίας ενεργειακής κρίσης ενέχει σοβαρούς κινδύνους αν αποδειχθεί ότι θα παραταθεί.
Εάν ο θαλάσσιος διάδρομος στα Στενά του Ορμούζ, μια ζωτική αρτηρία για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, παραμείνει κλειστός για μεγάλο χρονικό διάστημα, «ο κλονισμός που θα προκληθεί θα μπορούσε να επισκιάσει αυτόν που προκάλεσε η απώλεια των ρωσικών ενεργειακών προμηθειών», δήλωσε ο Neil Shearing της Capital Economics. «Το βασικό ζήτημα είναι η διάρκεια της σύγκρουσης.»
Αυτό που καθιστά την κατάσταση ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξημένες προσδοκίες για τον πληθωρισμό, καθώς οι καταναλωτές εξακολουθούν να είναι τρομαγμένοι από την απότομη άνοδο των τιμών τα τελευταία πέντε χρόνια.
Ορισμένοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής υποψιάζονται ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα μπορούσαν να αυξηθούν ξανά ραγδαία
Οι τιμές και η αναζοπύρωση
Στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην ΕΕ, οι τιμές καταναλωτή είναι περίπου 20% υψηλότερες από τα επίπεδα που είχαν στο τέλος του 2021, πριν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία. Η αύξηση είναι πιο έντονη για τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά, τα οποία έχουν αυξηθεί κατά πάνω από 30% στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο και κατά 18% στις ΗΠΑ κατά την ίδια περίοδο, σύμφωνα με υπολογισμούς των FT που βασίζονται στους δείκτες τιμών καταναλωτή του ΟΟΣΑ.
Ορισμένοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής υποψιάζονται ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα μπορούσαν να αυξηθούν ξανά ραγδαία, εάν σημειωθεί νέα άνοδος στις τιμές των βασικών εμπορευμάτων και των τροφίμων.
«Η ευαισθησία της ΕΚΤ στις διαταραχές της προσφοράς ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη σήμερα σε σύγκριση με την προ-πανδημική περίοδο, λόγω της ευρωπαϊκής κρίσης φυσικού αερίου και των επακόλουθων δευτερογενών επιπτώσεων, οι οποίες αποδείχθηκαν σημαντικές», δήλωσε η Josie Anderson, οικονομολόγος της Nomura.
Οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες χαρακτήρισαν την τελευταία διαταραχή «μεταβατική», δεν θα θέλουν να επαναλάβουν το ίδιο λάθος. Η Τράπεζα της Αγγλίας, για παράδειγμα, θα είναι επιφυλακτική ως προς την τήρηση των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών ότι το βασικό επιτόκιο της είναι πιθανό να μειωθεί περαιτέρω.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες θα κάνουν «πολλές αναφορές στην εγρήγορση» τις επόμενες ημέρες, ακόμη και αν δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση πολιτική αντίδραση στις ανησυχίες για τον πληθωρισμό, προέβλεψε ο Obstfeld.
«Το μάθημα του 2022 είναι να προσέχουμε τη λέξη «προσωρινό»», πρόσθεσε και συμπλήρωσε: «Έκαναν αυτό το λάθος το 2022 και δεν θα το επαναλάβουν το 2026.»
