Τα Στενά του Ορμούζ είναι μία από τις πιο αναμενόμενες «απρόβλεπτες κρίσεις» στην ιστορία, γράφει o Gideon Rachman Chief Foreign Affairs Commentator των Financial Times. Για δεκαετίες, ακαδημαϊκοί και θεωρητικοί παιγνίων έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση πολέμου, το Ιράν θα μπορούσε να κλείσει το στενό, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Η πιθανότητα αυτή δεν είναι νέα· ωστόσο οι παγκόσμιες πολιτικές αποφάσεις την έχουν καταστήσει πιο απειλητική από ποτέ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, είχε ενημερωθεί για τον κίνδυνο, ενώ η Αμερική και το Ισραήλ σχεδίαζαν στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν. Παρά τις προειδοποιήσεις, ο Τραμπ αμφισβήτησε την απειλή, προβλέποντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα παραδίνονταν γρήγορα.
Ο πόλεμος και ο στόχος στα Στενά του Ορμούζ
Η σύγκρουση με το Ιράν ξεκίνησε με αόριστους στόχους, αλλά πλέον έχει έναν στόχο, σαφή και κρίσιμο: να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Εντελώς ειρωνικά, η μόνη αιτία που το στενό παραμένει κλειστό είναι ο ίδιος ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, λέει ο Rachman.
Η ανακατάληψη του στενού δεν μπορεί να επιτευχθεί απλά με μία στρατιωτική νίκη. Ο πόλεμος με το Ιράν και η αβεβαιότητα γύρω από την περιοχή του Ορμούζ θα καθορίσουν όχι μόνο τη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ, αλλά και τις στρατηγικές επιλογές των μελλοντικών ηγετών των ΗΠΑ.
Οι άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες
Το κλείσιμο του Ορμούζ δημιουργεί άμεση οικονομική κρίση, καθώς η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει με ύφεση όσο παραμένει κλειστό. Μακροπρόθεσμα, το Ιράν έχει πλέον συνειδητοποιήσει ότι ο έλεγχος του στενού του δίνει στρατηγικό πλεονέκτημα στην παγκόσμια αγορά. Ακόμη και αν προσωρινά μειώσει την πίεση, μπορεί να την αυξήσει ξανά στο μέλλον.
Το πρόβλημα δεν απαιτεί την βύθιση κάθε πετρελαιοφόρου. Οι επιθέσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί — μαζί με την απειλή νέων — έχουν αποτρέψει πλοιοκτήτες και ασφαλιστικές εταιρείες από το να προσεγγίσουν το στενό.
Η εντατική βομβαρδιστική επίθεση σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή ακόμη και η κατάληψη του νησιού Χαργκ, κρίσιμου για τις ιρανικές εξαγωγές, δεν προσφέρει άμεση λύση. Το Ιράν διαθέτει πληθώρα στρατιωτικών επιλογών: νάρκες βαθέων υδάτων, πυραύλους, φουσκωτά με νάρκες και drones. Η εξειδίκευσή του στα drones, όπως τα Shahed, έχει ήδη αποδειχθεί καθοριστική σε άλλες συγκρούσεις, όπως στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Η δυσκολία της διεθνούς παρέμβασης
Ο Τραμπ ζητά τώρα από τους συμμάχους των ΗΠΑ να στείλουν ναυτικές δυνάμεις για να σπάσουν τον αποκλεισμό του Ορμούζ, απευθυνόμενος ακόμη και στην Κίνα. Η Βρετανία, η ΕΕ και η Κίνα έχουν συμφέρον να ανοίξει ξανά το στενό, αλλά διστάζουν να θέσουν σε κίνδυνο τα δικά τους πληρώματα για ένα πρόβλημα που δεν δημιούργησαν και που η αμερικανική ναυτική δύναμη μόνη της δεν μπορεί να επιλύσει.
Η διετής ένταση και οι διπλωματικές προστριβές μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης έχουν μειώσει την εμπιστοσύνη προς την Ουάσινγκτον. Οποιαδήποτε ναυτική επιχείρηση στο Ορμούζ θα ήταν εκτεθειμένη σε επιθέσεις και θα απαιτούσε πιθανότατα μήνες συνεχούς παρουσίας.
Μαθήματα για το μέλλον
Η δολοφονία Ιρανών ηγετών και η επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος έχουν αλλάξει μόνιμα τα κίνητρα του Ιράν.
Πριν τον πόλεμο, το Ιράν είχε κίνητρο να αποφύγει την πλήρη σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Τώρα, όμως, το καθεστώς θεωρεί ότι η μάχη είναι υπόθεση ζωής και θανάτου και ότι η απειλή να κλείσει το στενό αποτελεί βασικό εργαλείο άμυνας.
Οι μετριοπαθείς φωνές εντός Ιράν έχουν αποδυναμωθεί, και ακόμη κι αν το καθεστώς αποφασίσει να ανοίξει το στενό ξανά, θα κρατά πάντα τη δυνατότητα να το κλείσει ξανά ως στρατηγική απειλή.
Συνολικά, οι ΗΠΑ και οι πλούσιοι γείτονες του Κόλπου αντιμετωπίζουν ένα μακροχρόνιο δίλημμα: συνεργασία με το υπάρχον σκληροπυρηνικό καθεστώς ή προσπάθεια για αλλαγή καθεστώτος, δεχόμενοι τους κινδύνους πολέμου και περιφερειακής αστάθειας.
Όπως εξηγεί ο Rachman, «η Ισλαμική Δημοκρατία δέχεται επί του παρόντος τεράστιο οικονομικό και στρατιωτικό πλήγμα. Ωστόσο, έχοντας αποδείξει στον κόσμο — και στον εαυτό της — ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελεί πραγματική και υλοποιήσιμη απειλή, το Ιράν έχει ανακαλύψει ένα ισχυρό μελλοντικό αποτρεπτικό μέσο που είναι εντελώς ανεξάρτητο από τα πυρηνικά όπλα. Εάν το καθεστώς επιβιώσει από αυτόν τον πόλεμο, ενδέχεται να αναδυθεί σε ισχυρότερη θέση στο διεθνές προσκήνιο».
