Σε δύσκολα μονοπάτια βαδίζει το ευρωπαϊκό μέλι, με την μελισσοκομία και τους μελισσοκόμους να καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνθήκες έντονου ανταγωνισμού στην αγορά, τις ανεξέλεγκτες εισαγωγές προϊόντων αμφιβόλου ποιότητας, τη νοθεία και τους ελλιπείς ελέγχους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, η ΕΕ παρήγαγε περίπου 282.000 τόνους, εισήγαγε περίπου 175.000 τόνους, κατανάλωσε 435.000 τόνους και εξήγαγε 25.435 τόνους. Την ίδια στιγμή, οι αθρόες εισαγωγές κυρίως από την Κίνα, την Ουκρανία και την Αργεντινή, ποσότητες που εισέρχονται κάτω των 2 ευρώ/κιλό, πιέζουν τις τιμές για τους παραγωγούς.
«Το κενό στην επιβολή της νομοθεσίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα που ευνοεί την απάτη με το μέλι στην ΕΕ»
Μια εφ’ όλης της ύλης παρέμβαση για όλα τα εκκρεμή ζητήματα που απασχολούν την ευρωπαϊκή μελισσοκομία έκανε η Επιστημονική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μελισσοκόμων έκανε με επιστολή της προς τον επίτροπο Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν.
Στην παρέμβασή της παραθέτει σειρά διευκρινήσεων, οι οποίες αφορούν τη συμμόρφωση με την οδηγία για το μέλι και τα κενά στην εφαρμογή της, τις εισαγωγές, την ισορροπία της αγοράς και τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση της νοθείας του μελιού.
«Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας του μελιού στην ΕΕ είναι κυρίως διαρθρωτικές και νομικές και όχι εννοιολογικές», επισημαίνει η Επιστημονική Επιτροπή, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «υπάρχουν ήδη σαφή νομοθετικά εργαλεία» και αυτό που απαιτείται είναι «η πλήρης και έγκαιρη εφαρμογή τους».
Η οδηγία για το μέλι και τα κενά στην εφαρμογή
Όλο το μέλι που διατίθεται στην αγορά της ΕΕ πρέπει να συμμορφώνεται, χωρίς εξαίρεση, με τις απαιτήσεις ποιότητας και επισήμανσης που ορίζονται στην σχετική οδηγία, ενώ η μη συμμόρφωση υπόκειται σε ελέγχους και κυρώσεις από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών. Ο στόχος αυτός υποστηρίζεται πλήρως από τους γνήσιους παραγωγούς και τους καταναλωτές.
Ωστόσο, στην πράξη, αυτό που νομικά ορίζεται ως «υποχρεωτικό» έχει καταστεί πολύ συχνά η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Όπως εξηγεί η Επιστημονική Επιτροπή, οι λόγοι είναι γνωστοί: συστημικά νομοθετικά κενά και αδυναμίες στην εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας, τόσο στα σύνορα όσο και στην εσωτερική αγορά. Η Κομισιόν έχει επίγνωση αυτών των ελλείψεων. Αυτό όμως που παραμένει απαραίτητο είναι η πολιτική βούληση για την αποφασιστική αντιμετώπισή τους.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Μελισσοκόμων, η κεντρική αδυναμία έγκειται στη δομή των ελέγχων. Αν και στα συνοριακά σημεία ελέγχου εντοπίζονται συχνά ύποπτες αποστολές, δεν μπορούν να αρνηθούν την είσοδο, επειδή οι μέθοδοι ανάλυσης, που χρησιμοποιούνται δεν έχουν καθιερωθεί ως νομικά δεσμευτικές μέθοδοι αναφοράς της ΕΕ ή επίσημα επικυρωμένες μέθοδοι ελέγχου βάσει του OCR.
Ως αποτέλεσμα, οι αποστολές απλώς επισημαίνονται ως «ύποπτες» και η ευθύνη μεταφέρεται στις αρμόδιες εθνικές αρχές. Όμως οι αρχές συχνά δεν είναι σε θέση να επαναταξινομήσουν το ύποπτο μέλι ως νοθευμένο, ακόμη και όταν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις. «Αυτό το κενό στην επιβολή της νομοθεσίας αποτελεί σημαντικό διαρθρωτικό παράγοντα που ευνοεί την απάτη με το μέλι στην ΕΕ», εξηγεί η Επιστημονική Επιτροπή.
Το 2021-2022, το 63% του μελιού που εξήχθη από τη Βραζιλία και το 54% από την Αργεντινή προς την ΕΕ διαπιστώθηκε ότι δεν συμμορφωνόταν με τις νομοθετικές απαιτήσεις
Οι εισαγωγές και η συμφωνία ΕΕ-Mercosur
Όσον αφορά τις εισαγωγές στο πλαίσιο της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΕΕ-Mercosur, αναφέρετε ότι η πρόσθετη πρόσβαση στην αγορά μπορεί να συμβάλει στην κάλυψη της ζήτησης της ΕΕ, διαφοροποιώντας παράλληλα την προσφορά, με την εφαρμογή ενός μηχανισμού διασφάλισης σε περίπτωση σοβαρής ζημίας. Αν και είναι αλήθεια ότι η ΕΕ είναι περίπου 63% αυτάρκης στην παραγωγή μελιού, ο αριθμός αυτός απαιτεί προσεκτική ερμηνεία. Μάλιστα, η ΕΕ εισάγει ήδη σημαντικές ποσότητες, συμπεριλαμβανομένου μελιού που στη συνέχεια επανεξάγεται.
Το πρόβλημα δεν είναι επομένως η φυσική έλλειψη, αλλά η συνεχής πίεση στις τιμές που προκαλείται από τις μεγάλες ποσότητες εισαγωγών σε χαμηλές τιμές — κυρίως από την Κίνα, την Ουκρανία και την Αργεντινή – οι οποίες συχνά εισέρχονται κάτω των 2 ευρώ/kg. Οι πρόσθετες αφορολόγητες ποσότητες από τον Mercosur ενδέχεται να εντείνουν αυτές τις στρεβλώσεις αντί να αντιμετωπίσουν τις διαρθρωτικές αδυναμίες.
Η διάκριση μεταξύ της επιβολής της νομοθεσίας κατά της απάτης στον τομέα των τροφίμων και των μέσων εμπορικής άμυνας παραμένει σημαντική. Οι εισαγωγές σε πολύ χαμηλές τιμές, όπως αναφέρει η Επιστημονική Επιτροπή, έχουν μέχρι στιγμής αντιμετωπιστεί κυρίως ως ζητήματα απάτης και όχι ως πιθανές περιπτώσεις ντάμπινγκ σύμφωνα με τους κανόνες εμπορικής άμυνας της ΕΕ.
Αυτό το νομικό πλαίσιο έχει σημαντικές επιπτώσεις στην επαρκή προστασία της αγοράς. Τα ευρήματα της «Έκθεσης από την κυψέλη» του 2023 είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: το 2021-2022, το 63% του μελιού που εξήχθη από τη Βραζιλία και το 54% από την Αργεντινή προς την ΕΕ διαπιστώθηκε ότι δεν συμμορφωνόταν με τις νομοθετικές απαιτήσεις της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η περαιτέρω απελευθέρωση των δασμών χωρίς προηγούμενη ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής κινδυνεύει να επιδεινώσει τις υφιστάμενες ανισορροπίες.
«Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι επομένως η αριθμητική αυτάρκεια, αλλά το κατά πόσον οι πρόσθετες εισαγωγές σε μια αγορά που ήδη χαρακτηρίζεται από στρεβλώσεις των τιμών και προβλήματα επιβολής των κανόνων ενδέχεται να αποδυναμώσουν περαιτέρω έναν στρατηγικά κρίσιμο αγροτικό τομέα», επισημαίνεται.
