Σημαντική βραχυπρόθεσμη οικονομική αναστάτωση προκάλεσε η πρώτη απαγόρευση της κυκλοφορίας και το lockdown στην Ελλάδα που άρχισε στις 22 Μαρτίου 2020, παρόλο που ήταν αποτελεσματικά στον έλεγχο της εξάπλωσης του Cοvid-19, σύμφωνα με μελέτες και διδακτορικές εργασίες που εκπονήθηκαν από το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, αλλά και από αναφορές της ΤτΕ.
Το πιο άμεσο αποτέλεσμα ήταν η διακοπή της οικονομικής δραστηριότητας. Eπιχειρήσεις, όπως καταστήματα λιανικής, εστιατόρια και τουριστικές υπηρεσίες, έκλεισαν και οι μετακινήσεις περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό, προκαλώντας ξαφνική διακοπή τόσο της κατανάλωσης όσο και της παραγωγής.
Ως αποτέλεσμα, η οικονομία συρρικνώθηκε απότομα. Το ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε κατά περίπου 9% το 2020, με το αρχικό lockdown να παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτήν την πτώση.
Ο κρίσιμος τομέας του τουρισμού επλήγη ιδιαίτερα σκληρά. Με τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε ισχύ και τα ξενοδοχεία κλειστά, οι διεθνείς αφίξεις κατέρρευσαν. Δεδομένου ότι ο τουρισμός αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο μερίδιο της οικονομίας της Ελλάδας, αυτό δημιούργησε ένα από τα πιο σοβαρά τομεακά σοκ στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
Η αγορά εργασίας επηρεάστηκε επίσης, αν και με κάπως κρυφό τρόπο. Αντί για μαζικές απολύσεις, ο κύριος αντίκτυπος ήταν η απότομη πτώση των προσλήψεων, ιδίως για εποχιακές και τουριστικές θέσεις εργασίας. Οι ευκαιρίες απασχόλησης, ιδίως για τους νεότερους εργαζόμενους, μειώθηκαν σημαντικά.
Μέτρα στήριξης και πληγέντες τομείς
Για να αντιμετωπίσει την ύφεση, η κυβέρνηση εισήγαγε μέτρα στήριξης όπως επιδοτήσεις μισθών, αναβολές φόρων και οικονομική βοήθεια για επιχειρήσεις. Αυτό βοήθησε στην πρόληψη εκτεταμένων πτωχεύσεων και απολύσεων, αλλά αύξησε την εξάρτηση από την κρατική στήριξη και πρόσθεσε στο δημόσιο χρέος.
Ο αντίκτυπος ποικίλλει μεταξύ των τομέων. Ο τουρισμός, η φιλοξενία, το λιανικό εμπόριο και οι μεταφορές επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό, ενώ τα σούπερ μάρκετ, τα φαρμακεία και τμήματα του δημόσιου τομέα παρέμειναν σχετικά σταθερά. Αυτό οδήγησε σε αυξημένη ανισότητα μεταξύ τομέων και εισοδηματικών ομάδων.
Παρά το οικονομικό κόστος, η απαγόρευση κυκλοφορίας βοήθησε την Ελλάδα να ελέγξει αποτελεσματικά τον ιό κατά τη διάρκεια του πρώτου κύματος. Αυτό επέτρεψε την πρόωρη επαναλειτουργία σε σύγκριση με ορισμένες χώρες και βελτίωσε τη φήμη της χώρας ως ασφαλέστερου προορισμού αργότερα.
Συνοψίζοντας, η απαγόρευση κυκλοφορίας προκάλεσε ένα βαθύ αλλά βραχυπρόθεσμο οικονομικό σοκ – μειώνοντας το ΑΕΠ, σταματώντας τον τουρισμό και παγώνοντας τμήματα της αγοράς εργασίας – ενώ ενδεχομένως περιόρισε τις μακροπρόθεσμες ζημιές αποτρέποντας μια μεγαλύτερη κρίση στον τομέα της υγείας.
Ελλάδα έναντι χωρών που καθυστέρησαν τους περιορισμούς
Η σύγκριση της πρόωρης απαγόρευσης κυκλοφορίας και του lockdown στην Ελλάδα με χώρες που καθυστέρησαν τους περιορισμούς υπογραμμίζει μια βασική οικονομική αντιστάθμιση μεταξύ άμεσης αναστάτωσης και μακροπρόθεσμης αστάθειας.
Η Ελλάδα ενήργησε γρήγορα τον Μάρτιο του 2020 επιβάλλοντας αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις και κλείνοντας μη απαραίτητες επιχειρήσεις. Αυτό οδήγησε σε απότομη οικονομική συρρίκνωση, με το ΑΕΠ να μειώνεται κατά περίπου 9% το 2020. Ωστόσο, επειδή τα μέτρα εφαρμόστηκαν γρήγορα, η αρχική περίοδος αναστάτωσης ήταν σχετικά σύντομη και πιο ελεγχόμενη, επιτρέποντας κάποια επαναλειτουργία αργότερα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της θερινής τουριστικής περιόδου.
Η Ιταλία, αντίθετα, καθυστέρησε την αντίδρασή της στα πρώτα στάδια της πανδημίας και στη συνέχεια επέβαλε πολύ αυστηρά lockdown μόλις η κατάσταση επιδεινώθηκε. Το ΑΕΠ της μειώθηκε επίσης κατά περίπου 9%, παρόμοια με την Ελλάδα, αλλά η οικονομική αναστάτωση ήταν πιο παρατεταμένη. Το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης κατακλύστηκε νωρίς, γεγονός που συνέβαλε σε μεγαλύτερους και επαναλαμβανόμενους περιορισμούς. Ως αποτέλεσμα, η οικονομική ζημία δεν ήταν μόνο σοβαρή, αλλά και επεκτάθηκε σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο αντέδρασε επίσης σχετικά αργά, αρχικά επιχειρώντας ηπιότερα μέτρα πριν από την επιβολή lockdown. Βίωσε μια από τις βαθύτερες οικονομικές συρρικνώσεις μεταξύ των προηγμένων οικονομιών, με το ΑΕΠ να μειώνεται κατά σχεδόν 10%. Επιπλέον, πέρασε από πολλαπλούς κύκλους lockdown και επαναλειτουργίας μεταξύ 2020 και 2021. Αυτό το μοτίβο διακοπής-εκκίνησης δημιούργησε αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, καθιστώντας την ανάκαμψη πιο αργή και πιο άνιση, και αυξάνοντας το συνολικό δημοσιονομικό κόστος της κυβερνητικής στήριξης.
Η Σουηδία ακολούθησε μια διαφορετική προσέγγιση αποφεύγοντας τα αυστηρά lockdown και βασιζόμενη κυρίως σε εθελοντικά μέτρα. Η οικονομία της συρρικνώθηκε λιγότερο βραχυπρόθεσμα, με μείωση του ΑΕΠ κάτω του 3%. Περισσότερες επιχειρήσεις παρέμειναν ανοιχτές σε σύγκριση με άλλες χώρες. Ωστόσο, η Σουηδία εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις λόγω της μειωμένης καταναλωτικής δραστηριότητας και της παγκόσμιας οικονομικής αναστάτωσης. Οι άνθρωποι μείωσαν οικειοθελώς τις δαπάνες και τα ταξίδια, και το διεθνές εμπόριο επιβραδύνθηκε. Ταυτόχρονα, η Σουηδία παρουσίασε υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από τις γειτονικές χώρες, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το ευρύτερο κόστος της στρατηγικής της.
Τα πολλά μοντέλα αντιμετώπισης της Covid
Εξετάζοντας αυτές τις περιπτώσεις, προκύπτει μια σημαντική οικονομική εικόνα: η ίδια η εξάπλωση του ιού, όχι μόνο οι κυβερνητικοί περιορισμοί, παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομική παρακμή. Ακόμα και σε χώρες με ελαφρύτερα μέτρα, η οικονομική δραστηριότητα μειώθηκε επειδή οι άνθρωποι άλλαξαν τη συμπεριφορά τους, απέφυγαν τους δημόσιους χώρους και μείωσαν την κατανάλωση.
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική σύγκριση δεν είναι μεταξύ «lockdown» και «καμία οικονομική ζημία», αλλά μεταξύ διαφορετικών προτύπων αντιμετώπισης μιας κρίσης.
Χώρες όπως η Ελλάδα βίωσαν μια απότομη, άμεση ύφεση, αλλά απέκτησαν μεγαλύτερο έλεγχο της κατάστασης, κάτι που θα μπορούσε να υποστηρίξει μια σταθερότερη ανάκαμψη. Οι χώρες που καθυστέρησαν τη δράση συχνά αντιμετώπισαν μεγαλύτερες περιόδους αβεβαιότητας, επαναλαμβανόμενους περιορισμούς και πιο παρατεταμένη οικονομική πίεση.
Συμπερασματικά, η πρόωρη απαγόρευση κυκλοφορίας στην Ελλάδα πιθανότατα ενέτεινε τη βραχυπρόθεσμη ύφεση, αλλά βοήθησε στην αποφυγή μιας πιο παρατεταμένης περιόδου αστάθειας. Οι χώρες που καθυστέρησαν τους περιορισμούς δεν διέφυγαν την οικονομική ζημία και, σε πολλές περιπτώσεις, βίωσαν τόσο χειρότερα αποτελέσματα για την υγεία όσο και πιο παρατεταμένη οικονομική αναστάτωση.»
