Η Ευρώπη καίγεται από τις αυξήσεις στην ενέργεια — αλλά στην άκρη της Ιβηρικής, η Ισπανία φαίνεται να παίζει σε διαφορετικό παιχνίδι. Με τους λογαριασμούς ρεύματος να παραμένουν αισθητά χαμηλότεροι, η χώρα προβάλλεται ως το success story της πράσινης μετάβασης.
Είναι όμως πράγματι ένα μοντέλο που μπορούν να αντιγράψουν όλοι ή απλώς μια ευνοϊκή συγκυρία ντυμένη με ανανεώσιμες πηγές;
Το «ισπανικό μοντέλο» στην ενέργεια και οι ΑΠΕ
Στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, πολλοί ηγέτες προειδοποίησαν για σοβαρές συνέπειες εάν η κατάσταση συνεχιστεί. Ωστόσο, o Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ
παρουσίασε μια διαφορετική εικόνα: η Ισπανία φαίνεται να αντέχει καλύτερα από άλλες χώρες.
Το «ισπανικό μοντέλο» και οι ΑΠΕ
Η ισπανική κυβέρνηση αποδίδει αυτή την ανθεκτικότητα στη στρατηγική της για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico. Σήμερα, σχεδόν το 60% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας προέρχεται από ΑΠΕ, κυρίως αιολική και ηλιακή ενέργεια.
Ο Σάντσεθ υπογράμμισε ότι οι χαμηλές τιμές δεν είναι αποτέλεσμα τύχης, αλλά μιας συστηματικής πολιτικής τα τελευταία οκτώ χρόνια. Ενδεικτικά, ανέφερε ότι η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ισπανία ήταν πρόσφατα μόλις 14 ευρώ ανά μεγαβατώρα, τη στιγμή που σε χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία και η Γαλλία ξεπερνούσε τα 100 ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της αντιπροέδρου Teresa Ribera, αναγνώρισε ότι η Ισπανία επένδυσε συστηματικά στη μετάβαση προς καθαρή ενέργεια και στην απομάκρυνση από τον άνθρακα.
Γιατί δεν ισχύει παντού το ίδιο
Παρά την επιτυχία της Ισπανίας, άλλες χώρες επισημαίνουν ότι το μοντέλο δεν μεταφέρεται εύκολα. Ο Christian Stocker εξήγησε ότι ακόμη και χώρες με υψηλό ποσοστό ΑΠΕ, όπως η Αυστρία, πληρώνουν υψηλές τιμές λόγω του τρόπου διαμόρφωσης της αγοράς.
Στην Ευρώπη, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζεται από την ακριβότερη πηγή που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης — συνήθως το φυσικό αέριο. Έτσι, ακόμη και μικρή χρήση ακριβών καυσίμων μπορεί να ανεβάσει σημαντικά τους λογαριασμούς.
Η διαφορά στην Ισπανία έγκειται στις φυσικές συνθήκες: η έντονη ηλιοφάνεια και οι ισχυροί άνεμοι εξασφαλίζουν σταθερή παραγωγή ενέργειας. Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται μόλις για το 15% της ημέρας, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ιταλία όπου φτάνει σχεδόν το 90%.
Η πρόοδος της Ισπανίας στις ΑΠΕ
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η Ισπανία έχει διπλασιάσει την εγκατεστημένη ισχύ σε αιολικά και φωτοβολταϊκά από το 2019, γεγονός που τη φέρνει μεταξύ των κορυφαίων χωρών στην Ευρώπη.
Παρά τη σημαντική πρόοδο, η χώρα δεν είναι η πιο «πράσινη» στην Ευρώπη. Οι χώρες της Βαλτικής και της Σκανδιναβίας παραμένουν πιο μπροστά, ενώ στην Ισπανία εξακολουθούν να έχουν ρόλο το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια.
Η άλλη πλευρά: Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Παρά τη χαμηλή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας, η ισπανική οικονομία δεν είναι πλήρως προστατευμένη από τις διεθνείς αγορές καυσίμων. Τα περισσότερα νοικοκυριά εξακολουθούν να χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ή πετρέλαιο για θέρμανση, ενώ οι μεταφορές βασίζονται σε βενζίνη και ντίζελ.
Αυτό σημαίνει ότι η κρίση επηρεάζει και τους Ισπανούς καταναλωτές, ιδιαίτερα μέσω των τιμών στα καύσιμα και στη θέρμανση.
Κυβερνητικά μέτρα και προκλήσεις
Αναγνωρίζοντας τις πιέσεις, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε πακέτο μέτρων ύψους 5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το σχέδιο περιλαμβάνει μειώσεις φόρων στην ενέργεια και επιδοτήσεις καυσίμων για αγρότες και αλιείς.
Παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση δεν έχει ολοκληρωθεί. Όπως σημείωσε η Ribera, πρόκειται για μια συνεχιζόμενη διαδικασία που απαιτεί επιτάχυνση.
Το βασικό μάθημα για την Ευρώπη
Η κρίση αναδεικνύει ένα κρίσιμο συμπέρασμα: η εγχώρια παραγωγή καθαρής ενέργειας αποτελεί τη μόνη βιώσιμη λύση για ενεργειακή ασφάλεια και χαμηλό κόστος.
Η Ισπανία φαίνεται να έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά το παράδειγμά της δείχνει επίσης ότι η μετάβαση δεν είναι απλή ούτε άμεσα εφαρμόσιμη παντού.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η υπουργός Οικολογικής Μετάβασης Sara Aagesen, η επιτάχυνση της μετάβασης είναι μονόδρομος — γιατί, σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα, «ούτε ο ήλιος ούτε ο άνεμος μπορούν να μπλοκαριστούν».
