Διαβάζοντας τον Σωκράτη στη Silicon Valley

«Αν γυρίσουμε πίσω, πριν από 400 χρόνια, ποτέ δεν θα περνούσε από το μυαλό κανενός να κάνει ενδοσκόπηση», είπε ένας μεγάλος σοφός της Silicon Valley την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια ενός σύγχρονου αντίστοιχου ενός Σωκρατικού διαλόγου (podcast). «Μεγάλοι άνδρες της ιστορίας δεν κάθονταν άπραγοι κάνοντας αυτά τα πράγματα». Ο σοφός δεν ήταν άλλος από τον Μαρκ Αντρέσεν – επιχειρηματία κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών, λάτρης των κρυπτονομισμάτων, αφοσιωμένος Δημοκρατικός που έγινε σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ και συγγραφέας της κραυγής για βοήθεια του ύστερου καπιταλισμού του 2023, του «Μανιφέστου Τεχνο-Αισιόδοξου» («η αγάπη δεν κλιμακώνεται… ας μείνουμε με τα χρήματα»). Ο άνθρωπος που πόνταρε πολλά στο Web3 (το θυμάστε αυτό;) και στα NFT (τα θυμάστε;), και που κάποτε περιέγραψε τις επικρίσεις για το μετασύμπαν ως «προνόμιο πραγματικότητας». (H Meta, στο διοικητικό συμβούλιο της οποίας συμμετέχει ο Αντρέσεν, ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι σχεδόν έκλεισε το metaverse.)

Ο ιδρυτής της a16z εξηγούσε με υπερηφάνεια στον παρουσιαστή podcast Founders, Ντέιβιντ Σέρνα, ότι είχε «μηδενικά» επίπεδα ενδοσκόπησης. «Προχώρα μπροστά. Τράβα», ήταν το δικό του αντι-ενδοσκοπητικό μότο. «Έχω διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι που μένουν στο παρελθόν κολλάνε στο παρελθόν. Είναι πρόβλημα στη δουλειά και στο σπίτι». Συνέχισε ισχυριζόμενος ότι η ίδια η έννοια του ατόμου επινοήθηκε μόλις πριν από μερικές εκατοντάδες χρόνια και ότι μόλις στις αρχές του 20ού αιώνα αρχίσαμε να πιστεύουμε στην ενοχή και την αυτοκριτική.

Είναι δύσκολο να ξέρει κανείς από πού να ξεκινήσει. Θα μπορούσα να ξεκινήσω υποθέτοντας, όπως έσπευσαν να κάνουν οι σχολιαστές στο X, ότι ίσως ο Αντρέσεν δεν είχε ακούσει το ρητό του Σωκράτη ότι «ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» ή είχε παρερμηνεύσει ολόκληρη τη φιλοσοφία των στωικών όπως ο Μάρκος Αυρήλιος, του οποίου τη σκέψη συχνά επικαλείται (ισχυρίστηκε μάλιστα, ως μέρος της υπεράσπισής του, ότι ο συγγραφέας των Στοχασμών θα ήταν με το μέρος του σε αυτό το επιχείρημα).

Μάρκος Αυρήλιος

Ας ξεκινήσουμε με την πιο εύσπλαχνη ερμηνεία. Άλλωστε, έφτανε σε κάποιο στοιχείο αλήθειας: η υπερβολική σκέψη και ο στοχασμός σε πράγματα που ανήκουν στο παρελθόν ή είναι εκτός ελέγχου μας δεν μας οδηγεί πουθενά, όπως γνώριζαν οι Στωικοί. Επιπλέον, στην παρακμιακή μας εποχή, στην οποία οι περισσότεροι από εμάς καθόμαστε όλη μέρα αντί να χρησιμοποιούμε το σώμα μας για οτιδήποτε παραγωγικό, υπάρχει ο κίνδυνος να γίνουμε λίγο ενδόμυχοι στις δικές μας συναισθηματικές ιδιοτροπίες. Σε ένα συγκεκριμένο σημείο, η εσωστρέφεια παύει να είναι χρήσιμη και καταλήγει σε ομφαλοσκόπηση, η οποία γίνεται μια ακόμη μορφή αναβλητικότητας. Και είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι τα σχέδια και οι ιδέες ακολουθούνται από δράση, αλλιώς δεν θα καταλήξουμε πουθενά.

Αλλά ο Αντρέσεν έχει παρερμηνεύσει κατάφωρα την έννοια της ενδοσκόπησης, όπως αποκαλύφθηκε στις απαντήσεις του στην διαδικτυακή αντίδραση που προκάλεσαν τα σχόλιά του – όχι μόνο οι ισχυρισμοί του ότι είναι στο πλευρό των Στωικών. Κοινοποίησε, για παράδειγμα, ένα βίντεο όπου ο ιδρυτής της Apple, Στιβ Τζομπς, του ζητήθηκε από έναν συνεντευξιαστή να «είναι ενδοσκοπικός», λέγοντας πώς εντάσσεται στην «αμερικανική οικογένεια στοχαστών και εφευρετών». Ο Τζομπς απάντησε: «Δεν είμαι αυτής της άποψης». Ο Αντρέσεν έγραψε στη λεζάντα του βίντεο μία λέξη: «Εντάξει». Σαν το να μπορούσε να κατανοήσει κανείς πού ο ίδιος εντάσσεται στην ιστορία θα μπορούσε να περιγραφεί με οποιονδήποτε τρόπο ως ενδοσκόπηση. Σαν να αποδείκνυε αυτό ότι ο Τζομπς – ένας αφοσιωμένος Ζεν Βουδιστής – ήταν επίσης αντίθετος στην ιδέα της ενδοσκόπησης.

Ο Αντρέσεν φαίνεται να συγχέει την ιδέα της υπερβολικής σκέψης, ακόμη και της ενοχής, με την ενδοσκόπηση, μια λέξη που στην αγγλική εκδοχή προέρχεται από τα λατινικά και σημαίνει απλώς «κοιτάζοντας μέσα». Η αξία της ενδοσκόπησης δεν είναι να μας κρατάει μέσα στο μυαλό μας, αλλά μάλλον να μας απελευθερώνει από αυτές. Είναι να μας επιτρέπει να αφήσουμε πίσω μας τις επαναλαμβανόμενες σκέψεις μας – το δικό μας νοητικό doomscrolling, αν θέλετε – μέσω της συνειδητής διαδικασίας της εξεύρεσης του γιατί και του πώς έφτασαν εκεί εξαρχής.

Μαρκ Αντρέσεν

Αποτυγχάνει επίσης να συνειδητοποιήσει ότι η τρέχουσα εποχή είναι η μόνη στην οποία θα είχαμε καν την επιλογή να μην είμαστε ενδοσκοπικοί. η μόνη στην οποία οι έμποροι της οικονομίας της προσοχής που υποστηρίζονται από τον a16z [σ.σ. το ψευδώνυμο του Αντρέσεν] έχουν εξαλείψει την μη προαιρετική πλήξη. Σε μια πρόσφατη ανάρτηση στο X, ο Αντρέσεν περιέγραψε την «κατανάλωση πληροφοριών» του ως εξής: «1/4 X, 1/4 συνεντεύξεις podcast από τους πιο έξυπνους επαγγελματίες, 1/4 συνομιλίες με τα κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και 1/4 ανάγνωση παλιών βιβλίων. Το κόστος ευκαιρίας οτιδήποτε άλλου είναι πολύ υψηλό και αυξάνεται καθημερινά». (Αναρωτιέται κανείς αν διαβάζει τα παλιά βιβλία ή αν ζητά από αυτά τα κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης τις περιλήψεις τους.)

Το κύριο πρόβλημά μου με τον Αντρέσεν δεν είναι τόσο ότι κάνει λάθος. είναι ότι είναι τόσο σίγουρος γι’ αυτό. Ακουγόταν εξίσου σίγουρος όταν μας είπε ότι το bitcoin αντιπροσώπευε μια σημαντική ανακάλυψη παρόμοια με το διαδίκτυο, ότι το Web3 ήταν το μέλλον και ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε την Τεχνητή Νοημοσύνη επειδή «το ηθικό δίδαγμα κάθε ιστορίας είναι ότι οι καλοί κερδίζουν».

Φαίνεται να πιστεύουμε, ως κοινωνία, ότι ο πλούτος, η επιρροή και η αυτοπεποίθηση μπορούν να εξισωθούν με τη σοφία. Αλλά οι δισεκατομμυριούχοι της Silicon Valley δεν είναι οι σοφοί μας. Είναι οι παράγοντες που μας επιτρέπουν να ενεργούμε, να μας κρατούν αφηρημένους και ανόητους, και να διασφαλίζουν ότι δεν σταματάμε ποτέ να κάνουμε scroll για αρκετή ώρα ώστε να σκεφτόμαστε γιατί σπαταλάμε τη ζωή μας στις πλατφόρμες τους.