Την έκθεση των ελληνικών τραπεζών στους ευάλωτους κλάδους του τουρισμού και της ναυτιλίας βάζει στο μικροσκόπιο του ο οίκος DBRS, εκτιμώντας ότι η ένταση στη Μέση Ανατολή αυξάνει τους πιστωτικούς κινδύνους σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης.
Σύμφωνα με τη DBRS, ο τουρισμός και η ναυτιλία διαδραματίζουν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στις οικονομίες της Ελλάδας και της Κύπρου, εκθέτοντας και τις δύο χώρες σε αυξανόμενους καθοδικούς κινδύνους λόγω της εντεινόμενης γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή, παρά το γεγονός ότι η μακροοικονομική δυναμική παραμένει ισχυρή.
Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι διαταραχές στον εναέριο χώρο οδηγούν σε νέα ανακατεύθυνση της ναυτιλίας, υψηλότερα κόστη και ανοδικές πιέσεις στους ναύλους, ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνουν τις αερομεταφορές και τη ζήτηση για τουρισμό. Η Κύπρος εμφανίζει συγκριτικά μεγαλύτερη ευαλωτότητα λόγω της γεωγραφικής της εγγύτητας στις περιοχές σύγκρουσης.
Για τις τράπεζες, οι εξελίξεις αυτές αυξάνουν τους πιστωτικούς κινδύνους σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης, λόγω της άνω του μέσου όρου έκθεσής τους στη ναυτιλία και τον τουρισμό. Οι ελληνικές τράπεζες απολαμβάνουν κάποια ανακούφιση χάρη στη πιο διεθνοποιημένη και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση της ναυτιλίας, γεγονός που στηρίζει τη βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητά τους. Αντίθετα, οι κυπριακές τράπεζες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στον τουρισμό.
Παρ’ όλα αυτά, και τα δύο τραπεζικά συστήματα διατηρούν ισχυρή κερδοφορία και κεφαλαιακά αποθέματα, που θα τα βοηθήσουν να διαχειριστούν ένα πιο ριψοκίνδυνο λειτουργικό περιβάλλον, σύμφωνα με την DBRS.
Η σημασία της ναυτιλίας και του τουρισμού
Η σημασία της ναυτιλίας και του τουρισμού στις οικονομίες Ελλάδας και Κύπρου είναι συγκριτικά μεγάλη. Οι δύο αυτοί κλάδοι έχουν πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα σε σχέση με τις περισσότερες οικονομίες της ΕΕ.
Η υψηλή σημασία του τουρισμού αποτυπώνεται στο μεγάλο μερίδιο των ξενοδοχείων και της εστίασης στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία. Πέρα από αυτούς τους τομείς, ο τουρισμός επηρεάζει και άλλους κλάδους υπηρεσιών, όπως οι μεταφορές και η ψυχαγωγία, ενώ έχει σημαντικές έμμεσες επιπτώσεις στη μακροοικονομία, ιδιαίτερα στην ιδιωτική κατανάλωση, καθώς απασχολεί μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού.
Η ναυτιλία, αν και λιγότερο σημαντική από τον τουρισμό, εξακολουθεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι στις περισσότερες χώρες της ΕΕ.
Παρά την υψηλή αβεβαιότητα σχετικά με την εξέλιξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι πρόσφατες εξελίξεις αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά τον τουρισμό, ο οποίος υπήρξε βασικός μοχλός ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια.
Η επίπτωση αναμένεται να είναι πιο έντονη για την Κύπρο λόγω γεωγραφικής εγγύτητας. Οι πρόσφατες μακροοικονομικές προβλέψεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου μειώνουν την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, στο 2,7%, με την υπόθεση ότι η σύγκρουση θα διαρκέσει δύο μήνες και θα ακολουθήσει σταδιακή αποκλιμάκωση.
Αντίστοιχα, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά την ανάπτυξη για το 2026 στο 1,9%, από 2,1% που είχε προβλεφθεί τον Ιανουάριο του 2026.
Η σημασία των μεσογειακών λιμένων
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επηρεάσει τις παγκόσμιες τάσεις στη ναυτιλία και τους όγκους στα μεσογειακά λιμάνια. Ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, μετά από αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στο Ιράν, έχει εντείνει τις διαταραχές, με δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων να ανακατευθύνονται, να αναστέλλουν κρατήσεις και να επιβαρύνονται με υψηλότερα κόστη ασφάλειας και ασφάλισης.
Παρότι η εξέλιξη αυτή επηρεάζει κυρίως τις ροές πετρελαίου, οι εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων παρακάμπτουν εκ νέου την περιοχή μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, ανατρέποντας τις προσδοκίες για επιστροφή στις διαδρομές της Ερυθράς Θάλασσας.
Οι μεγαλύτερες αποστάσεις, η αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και τα υψηλότερα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου ενισχύουν τις ανοδικές πιέσεις στους ναύλους. Επιπλέον, το Ιράν φέρεται να επιβάλλει ανεπίσημα χρεώσεις περίπου 2 εκατ. δολαρίων ανά πλοίο για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Δεδομένου ότι σημαντικό μέρος της κίνησης αφορά ελληνόκτητα πλοία, η επιβάρυνση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Εάν τα κόστη αυτά διατηρηθούν, αναμένεται περαιτέρω αύξηση των ναύλων.
Ο δείκτης Drewry World Container Index έχει αυξηθεί τον τελευταίο μήνα και εκτιμάται ότι θα συνεχίσει ανοδικά. Παρά το γεγονός ότι η αύξηση του παγκόσμιου στόλου μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις στη χωρητικότητα, οι γεωπολιτικές εντάσεις συνεχίζουν να επιβαρύνουν τον κλάδο.
Κατά την DBRS, η ανακατεύθυνση μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας εκτιμάται ότι θα παραμείνει ο κανόνας μεσοπρόθεσμα, γεγονός που σημαίνει ότι οι απώλειες φορτίων για τα λιμάνια της Ανατολικής και Κεντρικής Μεσογείου δύσκολα θα ανακτηθούν.
Στην Ελλάδα, ο Πειραιάς έχει πληγεί δυσανάλογα, με μείωση διακίνησης περίπου 13% το πρώτο εξάμηνο του 2024, ενώ η τάση συνεχίστηκε και το 2025. Αντίστοιχα, και το λιμάνι της Λεμεσού καταγράφει απώλειες. Αντίθετα, η επιβατική κίνηση στην Ελλάδα παραμένει ανθεκτική.
Οι κίνδυνοι του τουρισμού
Η κλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης αυξάνει τους κινδύνους και για τις αερομεταφορές και τον τουρισμό. Τα κλεισίματα εναέριου χώρου σε χώρες του Κόλπου οδηγούν σε ακυρώσεις πτήσεων και ανακατευθύνσεις, αυξάνοντας το κόστος και μειώνοντας τη συνδεσιμότητα. Αυτό επηρεάζει αρνητικά τη ζήτηση, εξηγεί η DBRS.
Παρά τα ρεκόρ αφίξεων τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα και η Κύπρος ενδέχεται να δουν επιβράδυνση. Η Κύπρος είναι πιο εκτεθειμένη, καθώς εξαρτάται περισσότερο από συγκεκριμένες αγορές, όπως το Ισραήλ. Οι ταξιδιωτικοί πράκτορες αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη και πιέσεις στα περιθώρια κέρδους, ενώ οι ταξιδιώτες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί.
Οι κίνδυνοι για τις τράπεζες
Η σύγκρουση δημιουργεί ασύμμετρες επιπτώσεις και για τις τράπεζες. Οι ελληνικές έχουν μεγαλύτερη έκθεση στη ναυτιλία, ενώ οι κυπριακές στον τουρισμό. Οι αυξημένοι ναύλοι ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τα έσοδα της ναυτιλίας, αλλά το αυξανόμενο κόστος και η πιθανή μείωση του εμπορίου αυξάνουν τον πιστωτικό κίνδυνο.
Αντίθετα, μια μείωση στον τουρισμό επηρεάζει άμεσα τις κυπριακές τράπεζες, μέσω των επιχειρήσεων, των νοικοκυριών και της αγοράς ακινήτων. Ήδη καταγράφονται ενδείξεις αυξημένων ακυρώσεων στην Κύπρο. Στην Ελλάδα, οι επιπτώσεις αναμένεται να είναι πιο περιορισμένες βραχυπρόθεσμα.
Η ποιότητα ενεργητικού έχει βελτιωθεί και στις δύο χώρες, με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να παραμένουν χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ωστόσο, οι δευτερογενείς επιπτώσεις, όπως η αύξηση του ενεργειακού κόστους και ο πληθωρισμός, ενδέχεται να επιβαρύνουν την οικονομία.
Συνολικά, η DBRS εκτιμά ότι οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα βραχυπρόθεσμα, ενώ οι κυπριακές είναι πιο ευάλωτες λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησης από τον τουρισμό. Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης. Παρ’ όλα αυτά, και τα δύο τραπεζικά συστήματα διατηρούν ισχυρή κερδοφορία και επαρκή κεφαλαιακή βάση.
