Την αντίδρασή τους απέναντι στη νέα ενεργειακή κρίση που έχει πυροδοτήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή καλούνται να συντονίσουν οι υπουργοί Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τη διάρκεια προγραμματισμένης διαδικτυακής συνόδου σήμερα στις 4 μ.μ. (ώρα Ελλάδας). Η Ευρώπη, λόγω της σημαντικής εξάρτησής της από τις εισαγωγές ενέργειας, είναι εκτεθειμένη στην εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου καθώς τα στενά του Ορμούζ είναι ουσιαστικά κλειστά και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στην ευρύτερη περιοχή έχουν πληγεί.
Οι υπουργοί καλούνται να απαντήσουν στις νέες προκλήσεις και να προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα για συντονισμένη δράση, πιάνοντας το… νήμα του διαλόγου από την προηγούμενη σύνοδο της 16ης Μαρτίου. Η ελληνική πλευρά θα επιδιώξει να αποτραπούν οι ασυντόνιστες και αποσπασματικές εθνικές αντιδράσεις και να προωθηθεί μια συνεκτική και ενιαία ευρωπαϊκή στρατηγική ενεργειακής πολιτικής. Όπως είχε αναφέρει ο υπουργός Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου, έπειτα από την προηγούμενη Σύνοδο Υπουργών στα μέσα Μαρτίου, η Ευρώπη διαθέτει ένα πλούσιο «οπλοστάσιο» μέτρων – αποτέλεσμα της κρίσης του 2022 – που της επιτρέπει να δημιουργήσει αναχώματα στις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους, χωρίς να υπονομεύεται η πορεία προς την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή μετάβαση, η οποία παραμένει κεντρική προτεραιότητα.
Ενεργειακή αυτάρκεια και αποθήκευση αερίου
Τα βασικά θέματα που θα εξεταστούν κατά τη σημερινή Σύνοδο περιλαμβάνουν την ενεργειακή αυτάρκεια της Ευρώπης, με έμφαση στην πλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου ενόψει του επόμενου χειμώνα, τη σταθεροποίηση των αγορών πετρελαϊκών προϊόντων και τη διασφάλιση του εφοδιασμού. Σε κάθε περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο εφοδιασμός της ΕΕ με πετρέλαιο και φυσικό αέριο παραμένει ασφαλής βραχυπρόθεσμα, δεδομένου ότι οι κύριοι προμηθευτές της είναι η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κομισιόν ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ξεκινήσουν νωρίς το γέμισμα των αποθηκών φυσικού αερίου ώστε να αποφευχθεί μια απότομη αύξηση της ζήτησης το φθινόπωρο, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των τιμών.
Η κρίση κόστους και η δέσμη μέτρων για τα δίκτυα
Σε ό,τι αφορά τα μέτρα για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, οι συζητήσεις αναμένεται να επαναφέρουν τη δέσμη μέτρων για τα δίκτυα, η οποία είχε συζητηθεί στην τελευταία σύνοδο των υπουργών Ενέργειας. Η Ελλάδα υποστηρίζει έντονα την υλοποίηση αυτών των μέτρων, ενώ πολλές χώρες εμφανίζονται επιφυλακτικές, λόγω του υψηλού κόστους που συνεπάγονται. Η έλλειψη ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, παρά τις προσπάθειες για την ολοκλήρωσή της, οδηγεί σε σημαντικές διαφορές τιμών μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης και των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Προβληματισμοί για τη «ρήτρα διαφυγής» και στοχευμένες λύσεις
Παράλληλα, στο τραπέζι της σημερινής συζήτησης αναμένεται να τεθεί εκ νέου η πιθανότητα ενεργοποίησης της «ρήτρας διαφυγής», που θα επέτρεπε στα κράτη-μέλη να παρακάμψουν τους δημοσιονομικούς κανόνες προκειμένου να προσφέρουν περισσότερη στήριξη στους πολίτες και την οικονομία τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, έχει ξεκαθαρίσει ότι κάτι τέτοιο δεν είναι άμεσος στόχος, καθώς θεωρεί ότι η τρέχουσα ενεργειακή κρίση, παρότι σοβαρή, μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς τη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων. Αντ’ αυτού, προτείνει την εφαρμογή στοχευμένων μέτρων, με έμφαση στη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, την ενίσχυση της καθαρής ενέργειας και την αποφυγή οριζόντιων επιδοτήσεων, οι οποίες είναι εξαιρετικά κοστοβόρες.
Μεταξύ των προτεινόμενων λύσεων περιλαμβάνονται δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας, χρήση δημόσιων μεταφορών, ενεργειακές αναβαθμίσεις του κτιριακού αποθέματος και πιθανή φορολόγηση υπερκερδών. Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα μέτρα θα πρέπει να είναι περιορισμένου δημοσιονομικού κόστους και να μην ενισχύουν τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα. Συμπερασματικά, η «ρήτρα διαφυγής» αναμένεται να παραμείνει σε… αναστολή.
Κάθετος Διάδρομος και βιομηχανικό κόστος
Ένα ακόμη σημαντικό θέμα που θα τεθεί στο τραπέζι από τους υπουργούς Ενέργειας θα είναι και εκείνο του Κάθετου Διαδρόμου, η ενίσχυση του οποίου είχε συζητηθεί και στην προηγούμενη σύνοδο. Η Ελλάδα ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποστείλει σαφές μήνυμα στήριξης του εγχειρήματος, ξεκαθαρίζοντας τις κανονιστικές αβεβαιότητες και δημιουργώντας ένα συνεκτικό και προβλέψιμο ρυθμιστικό πλαίσιο. Άλλωστε, η αυξημένη αβεβαιότητα στο ζήτημα του εφοδιασμού και η αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου αναδεικνύουν ξανά την ανάγκη για αξιόπιστες εναλλακτικές οδούς προμήθειας προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο τέλος της τηλεδιάσκεψης, ενδέχεται να ακολουθήσει μια σύντομη σύσκεψη για το ζήτημα του βιομηχανικού ρεύματος, το οποίο απασχολεί ιδιαιτέρως την ελληνική πλευρά.
