Δεκατρία χρόνια, μέχρι το 2022, χρειάστηκε η Ελλάδα για να επανέλθει στα επίπεδα του πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος του 2009, ενώ στο ίδιο διάστημα το αντίστοιχο μέγεθος στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε σχεδόν κατά 50%, σύμφωνα με το νέο Policy Brief του ΚΕΦΙΜ με τίτλο «Η εξέλιξη του πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος στην Ελλάδα (2009-2025)».
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα βρίσκεται το 2025 στην προτελευταία θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ως προς το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), οριακά μπροστά από τη Βουλγαρία, με εισόδημα που αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η σημερινή αυτή θέση είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς και παρατεταμένης απόκλισης από την ΕΕ, η οποία εκτυλίχθηκε σε τρεις φάσεις: την απότομη πτώση της περιόδου 2009-2012, τη βραδύτερη ανάκαμψη της περιόδου 2013-2018, και την ήπια σύγκλιση από το 2019 έως το 2025.
Ιδιαίτερα ενδεικτικό είναι ότι χώρες που ιστορικά βρίσκονταν χαμηλότερα από την Ελλάδα, όπως η Λιθουανία, η Πολωνία και η Εσθονία, την έχουν πλέον ξεπεράσει αισθητά, ενώ η Κύπρος κινείται κοντά ή και πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια στιγμή, η Βουλγαρία, παρότι παραμένει ακόμη πίσω από την Ελλάδα, εμφανίζει συστηματικά ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο, συγκλίνοντας σταθερά με την ελληνική οικονομία.
Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι η ισχυρότερη ανάπτυξη της περιόδου 2019-2025 συνδέεται εν μέρει με την εισροή κεφαλαίων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους αποδέκτες επιχορηγήσεων ανά κάτοικο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόσφατη βελτίωση δεν αρκεί για ουσιαστική σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και ότι απαιτείται μακροχρόνια ανάπτυξη με σταθερά υψηλότερους ρυθμούς από εκείνους της ΕΕ.
Τι δείχνουν τα στοιχεία του ΚΕΦίΜ
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη:
Η Ελλάδα χρειάστηκε 13 χρόνια για να επανέλθει το 2022 στα επίπεδα πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος του 2009, ενώ στην ΕΕ κατά την ίδια περίοδο (2009–2022) αυξήθηκε σχεδόν 50%.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ως προς το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), οριακά μπροστά από τη Βουλγαρία. Το εισόδημά της αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η σημερινή θέση είναι αποτέλεσμα βαθιάς και παρατεταμένης απόκλισης σε τρεις φάσεις. Κατά την πρώτη φάση (2009–2012), το ελληνικό εισόδημα συρρικνώθηκε κατά 19,5%, ενώ στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 7,4%, μια απόκλιση 26,7 ποσοστιαίων μονάδων. Κατά τη δεύτερη φάση (2013–2018), η Ελλάδα αναπτύχθηκε με 9% έναντι 17% στην ΕΕ, διευρύνοντας περαιτέρω το χάσμα.
Από το 2019 έως το 2025 παρατηρείται ήπια σύγκλιση: η Ελλάδα αυξάνει το εισόδημά της κατά 37% έναντι 32% στην ΕΕ.
Χώρες που ιστορικά βρίσκονταν σε χαμηλότερο επίπεδο εισοδήματος από την Ελλάδα — όπως η Λιθουανία, η Πολωνία και η Εσθονία — την έχουν ξεπεράσει αισθητά. Η Κύπρος, που επλήγη από την κρίση όπως και η Ελλάδα, κινείται πλέον κοντά ή και πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η Βουλγαρία, η μόνη χώρα που παραμένει πίσω από την Ελλάδα, έχει αναπτυχθεί με συστηματικά ταχύτερο ρυθμό την ίδια περίοδο: +15,4% έναντι -19,5% κατά την πρώτη φάση (2009–2012), +34% έναντι +9% τη δεύτερη (2013–2018), και +63% έναντι +37% την τρίτη (2019-2025).
Η ισχυρή ανάπτυξη της περιόδου 2019–2025 συνδέεται εν μέρει με την εισροή κεφαλαίων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Η Ελλάδα είναι από τους κορυφαίους αποδέκτες του ΤΑΑ ανά κάτοικο (~€1.666), με συνολική κατανομή €18,2 δισ. σε επιχορηγήσεις που αντιστοιχούν περίπου στο 16% του ΑΕΠ της.
Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε:
«Η επιστροφή της Ελλάδας στα επίπεδα εισοδήματος του 2009 χρειάστηκε 13 ολόκληρα χρόνια. Αυτό από μόνο του δείχνει το βάθος της κρίσης, αλλά και το μέγεθος της πρόκλησης που παραμένει. Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, η χώρα εξακολουθεί να απέχει αισθητά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αν θέλουμε πραγματική σύγκλιση, χρειάζονται σταθερά υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, περισσότερες επενδύσεις, και μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας».
Το Policy Brief «Η εξέλιξη του πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος στην Ελλάδα (2009-2025)» συνέγραψαν ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας και ο Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ Κωνσταντίνος Σαραβάκος.
