Ελ Νίνιο: Νέοι κίνδυνοι για το παγκόσμιο κόστος των τροφίμων

Η προοπτική εμφάνισης ενός ασυνήθιστα ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο μέσα στο 2026 επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη διαταράξει τις αγορές ενέργειας και λιπασμάτων, η πιθανότητα ενός «σούπερ Ελ Νίνιο» ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, δημιουργώντας ένα διπλό σοκ για την παγκόσμια παραγωγή και τις τιμές των τροφίμων.

Το Ελ Νίνιο, ή το «μικρό αγόρι» στα Ισπανικά, αποτελεί ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από την αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στον τροπικό ανατολικό Ειρηνικό.

Οι μετεωρολόγοι εκτιμούν ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα ισχυρό Ελ Νίνιο προς το τέλος του έτους

Αν και εμφανίζεται περιοδικά κάθε λίγα χρόνια, η έντασή του καθορίζει και το εύρος των επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει. Ένα «σούπερ Ελ Νίνιο» συνδέεται συνήθως με εκτεταμένες ξηρασίες σε ορισμένες περιοχές και έντονες βροχοπτώσεις σε άλλες, επηρεάζοντας άμεσα την αγροτική παραγωγή.

Οι μετεωρολόγοι εκτιμούν ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα ισχυρό Ελ Νίνιο προς το τέλος του έτους, ενώ ορισμένα ευρωπαϊκά κλιματικά μοντέλα προβλέπουν ακόμη και την εμφάνιση μιας εξαιρετικά έντονης εκδοχής του. Ωστόσο, οι προβλέψεις παραμένουν αβέβαιες λόγω του λεγόμενου «φράγματος της άνοιξης», μιας περιόδου κατά την οποία τα κλιματικά μοντέλα εμφανίζουν αυξημένη αβεβαιότητα.

Οι αναταράξεις

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος στο Ιράν έχει δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας και των λιπασμάτων. Τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδος για το παγκόσμιο εμπόριο, έχει επηρεαστεί σημαντικά, περιορίζοντας τη ροή βασικών πρώτων υλών. Δεδομένου ότι η παραγωγή λιπασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, η αύξηση των τιμών ενέργειας μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος για τους αγρότες.

Η επίδραση αυτών των εξελίξεων είναι ήδη ορατή. Οι αγρότες, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και σε άλλες μεγάλες παραγωγικές χώρες, βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένα κόστη παραγωγής σε μια κρίσιμη περίοδο για τη φύτευση. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί φόβους για χαμηλότερες αποδόσεις και, κατ’ επέκταση, για περαιτέρω αύξηση των τιμών των τροφίμων.

Όπως δήλωσαν στο CNBC οικονομολόγοι, κάθε άνοδος στις τιμές της ενέργειας αναπόφευκτα τροφοδοτεί φόβους για υψηλότερες τιμές τροφίμων, δεδομένου ότι η παραγωγή λιπασμάτων είναι ενεργοβόρα και το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ορισμένων χημικών ουσιών.

Ωστόσο για τους ίδιους, οι υψηλότερες τιμές των λιπασμάτων μπορεί να μην αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για τις τιμές των αγροτικών προϊόντων φέτος, καθώς όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν «η ξηρασία και η περιορισμένη παροχή νερού μπορεί να είναι πιο σημαντικές από την έλλειψη αζώτου».

Σε αυτό το ήδη εύθραυστο περιβάλλον, η εμφάνιση ενός ισχυρού Ελ Νίνιο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για νέες ανατιμήσεις. Ορισμένα βασικά αγροτικά προϊόντα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις του φαινομένου.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το κακάο, το ρύζι, η ζάχαρη και τα φυτικά έλαια, ενώ επηρεάζονται και άλλα προϊόντα που συνδέονται με τροπικές περιοχές, όπως ο καφές, οι μπανάνες και το τσάι. Ακόμη και η παραγωγή κρέατος ενδέχεται να επηρεαστεί, καθώς εξαρτάται από ζωοτροφές όπως η σόγια, η οποία επίσης επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τιμές των τροφίμων δέχονται πίεση «και από τις δύο πλευρές», είτε από τα ακραία καιρικά φαινόμενα που περιορίζουν την παραγωγή είτε από το αυξανόμενο κόστος ενέργειας και εισροών που επιβαρύνει την παραγωγική διαδικασία.

Οι κίνδυνοι

Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στις αγορές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP), ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια ενδέχεται να αυξηθεί δραματικά, ιδιαίτερα εάν συνεχιστεί η ενεργειακή κρίση και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα. Ήδη εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε ευάλωτη θέση, και οποιαδήποτε περαιτέρω επιδείνωση θα μπορούσε να έχει σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες.

Μάλιστα, το WFP εκτιμά ότι ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οξεία πείνα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 45 εκατομμύρια εάν ο πόλεμος στο Ιράν συνεχιστεί μετά τον Ιούνιο και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Αυτή η πρόβλεψη θα προστεθεί στα 318 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που ήδη αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια.

«Τα πράγματα θα μπορούσαν πραγματικά να είναι δύσκολα»

Αν επαληθευθεί η πρόβλεψη για την εκδήλωση ενός ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο, το οποίο θα αναπτυχθεί μετά την εκτεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή, τότε, «τα πράγματα θα μπορούσαν πραγματικά να είναι δύσκολα», αναφέρουν στο CNBC.

Στο ενδεχόμενο αυτό, εκτεθειμένες θεωρούνται χώρες με μεγάλη εξάρτηση από τη γεωργία και περιορισμένη δυνατότητα προσαρμογής στις κλιματικές αλλαγές. Περιοχές της Αφρικής, όπως η Αιθιοπία και το Νότιο Σουδάν, αλλά και μεγάλες αγροτικές οικονομίες όπως η Ινδία, η Βραζιλία και η Αυστραλία, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρές προκλήσεις, είτε λόγω ξηρασίας είτε λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων.

Μάλιστα, σύμφωνα με τους ειδικούς της Μονάδας Πληροφοριών Ενέργειας και Κλίματος, η απάντηση στους εντεινόμενους φόβους για την επισιτιστική ασφάλεια έγκειται στην αναγνώριση ότι οι κίνδυνοι για το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων δεν πρόκειται να εξαφανιστούν σύντομα.

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν «η χρηματοδότηση για την κλιματική αλλαγή από πλούσιες χώρες σε χώρες παραγωγής με χαμηλή κλιματική ετοιμότητα βοηθά τους αγρότες να προσαρμοστούν στις κλιματικές επιπτώσεις και να προστατεύσουν τις καλλιέργειες και τα μέσα διαβίωσης».