Πόλεμος στο Ιράν: Είναι το «χειρότερο σενάριο» για τα κράτη του Κόλπου;

Όταν γραφτούν τα μελλοντικά βιβλία της ιστορίας σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν, η νύχτα της περασμένης Τρίτης προς Τετάρτη μπορεί κάλλιστα να καταταχθεί μεταξύ των πιο αγωνιωδών ωρών για τον σύγχρονο Κόλπο.

Η ανησυχία δεν αφορά πλέον τη βραχυπρόθεσμη αστάθεια, αλλά το αν το Ιράν θα είναι σε θέση – και πρόθυμο – να ασκήσει επιρροή επί των Στενών του Ορμούζ για πολύ καιρό στο μέλλον

Αφού ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τους Ιρανούς ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα χαθεί απόψε», οι κάτοικοι από το Κουβέιτ έως το Αμπού Ντάμπι, είτε ξαγρυπνούσαν είτε ξύπνησαν απότομα, άκουσαν τις σειρήνες να ουρλιάζουν καθώς τα συστήματα αεροπορικής άμυνας ανταποκρίνονταν και πάλι σε εισερχόμενους πυραύλους.

Κυβερνήσεις, αγορές και εκατομμύρια άνθρωποι προετοιμάστηκαν για την πιθανότητα μιας σύγκρουσης που απειλεί όχι μόνο τις ροές πετρελαίου, αλλά και το νερό και την ηλεκτρική ενέργεια που καθιστούν δυνατή τη ζωή στον Κόλπο.

Για λίγες ώρες, το ερώτημα δεν ήταν πλέον πόση ζημιά θα μπορούσε να αντέξει ακόμη η περιοχή, αλλά αν θα επιβιώσει η προσεκτικά οικοδομημένη αίσθηση σταθερότητας στον Κόλπο, ση,μειώνει το Reuters.

Και τότε, τα ξημερώματα, ήρθε η ανακούφιση με τη μορφή μιας εκεχειρίας δύο εβδομάδων που αφήνει όλους να αναρωτιούνται: τελείωσε ο πόλεμος ή απλώς έπαψε προσωρινά;

Τα κρίσιμα ερωτήματα που προκύπτουν εστιάζονται στο μέγεθος της καταστροφής που έχει υποστεί ο αγωγός πετρελαίου Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, πώς εξελίσσεται η πρωτοβουλία του Μπαχρέιν στα Ηνωμένα Έθνη για την προστασία της ναυτιλίας που έχει κολλήσει λόγω των βέτο της Κίνας και της Ρωσίας, καθώς ποια είναι η πραγματική εικόνα των ναυτιλιακών διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ και κατά πόσο είναι πραγματικά ανοιχτά.

Το «χειρότερο σενάριο» για τον Κόλπο;

Η  σχετική ανάλυση του Reuters θέτει το μεγαλύτερο ερώτημα: μήπως αυτός ο πόλεμος ήταν το «χειρότερο σενάριο» για τα αραβικά κράτη του Κόλπου;

Με μια εκεχειρία δύο εβδομάδων να έχει μόλις τεθεί σε ισχύ, τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ διεκδικούν τη νίκη.

Αυτό που είναι πιο ξεκάθαρο, ωστόσο, είναι ότι τα αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν περάσει αυτό που ένας αξιωματούχος του Κόλπου περιέγραψε ως το χειρότερο σενάριο.

Για δεκαετίες, οι μεγαλύτεροι στρατηγικοί κίνδυνοι της περιοχής συζητούνταν κυρίως σε υποθετικό επίπεδο. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει μετατρέψει πολλούς από αυτούς σε πραγματικότητα.

Η ευπάθεια των Στενών του Ορμούζ – που ήταν από καιρό γνωστή αλλά σπάνια δοκιμασμένη – έχει αποκαλυφθεί με τον πιο κραυγαλέο τρόπο. Η αποδεδειγμένη ικανότητα του Ιράν να σταματήσει ουσιαστικά την κυκλοφορία μέσω του πιο κρίσιμου ενεργειακού διαύλου στον κόσμο έχει μετατρέψει το στενό από ένα θεωρητικό αποτρεπτικό μέσο σε μια ενεργή γεωπολιτική γραμμή ρήξης.

Η ανησυχία δεν αφορά πλέον τη βραχυπρόθεσμη αστάθεια, αλλά το αν το Ιράν θα είναι σε θέση – και πρόθυμο – να ασκήσει επιρροή επί της θαλάσσιας οδού για πολύ καιρό στο μέλλον.

Ενεργειακές και πολιτικές υποδομές

Το ίδιο ισχύει για τον ενεργειακό τομέα και τις πολιτικές υποδομές. Η επίθεση του 2019 εναντίον της μονάδας επεξεργασίας πετρελαίου της Saudi Aramco στο Αμπκάικ θεωρήθηκε κάποτε ως εξαιρετικό περιστατικό – μια αιφνιδιαστική επίθεση που ανέδειξε κενά στην αεροπορική άμυνα του Κόλπου και έθεσε υπό αμφισβήτηση το κατά πόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρέμβουν για να προστατεύσουν τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία της περιοχής.

Ωστόσο, τις τελευταίες έξι εβδομάδες, η περιοχή έχει υποστεί δεκάδες επιθέσεις παρόμοιες με αυτή του Abqaiq: εργοστάσια πετροχημικών, διυλιστήρια πετρελαίου, εγκαταστάσεις επεξεργασίας φυσικού αερίου, αεροδρόμια και λιμάνια έχουν δεχτεί χτυπήματα από την Πόλη του Κουβέιτ έως τη Σαλάλα, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ομάν.

Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Ο τουρισμός – σωτηρία για το Ντουμπάι και κεντρικός πυλώνας των σχεδίων διαφοροποίησης της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ – έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Οι διακοπές στην παραλία γίνονται πιο δύσκολο να πουληθούν μετά από εβδομάδες συναγερμών για πυραύλους.

Ο πόλεμος έχει επίσης αναστατώσει την προσπάθεια του Κόλπου να τοποθετηθεί ως παγκόσμιος κόμβος για την τεχνητή νοημοσύνη και την υποδομή δεδομένων. Κέντρα δεδομένων και εταιρείες τεχνολογίας έχουν αποτελέσει στόχους, και οι κατασκευαστές μικροεπεξεργαστών και οι εταιρείες cloud που σταθμίζουν τη φθηνή ενέργεια έναντι του γεωπολιτικού κινδύνου μπορεί να αποφασίσουν ότι ελαφρώς υψηλότερα κόστη στη Σκανδιναβία, την Ιρλανδία ή τμήματα της Κεντρικής Ευρώπης είναι προτιμότερα ακόμη και από μια χαμηλή πιθανότητα διακοπής.

Ανθρώπινος αντίκτυπος

Το πιο ανησυχητικό, ίσως, είναι ο ανθρώπινος αντίκτυπος. Το οικονομικό μοντέλο του Κόλπου βασίζεται στο να πείσει τους επαγγελματίες να εγκατασταθούν μόνιμα στην περιοχή – να ψωνίζουν τοπικά, να στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία και να επενδύουν σε ακίνητα – εξ ου και η εξάπλωση των προγραμμάτων «χρυσής βίζας».

Όμως, οι άνθρωποι φεύγουν πλέον. Οι ομάδες WhatsApp των ξένων κατοίκων και οι διαδικτυακές αγορές είναι γεμάτες με πωλήσεις λόγω αποχώρησης. Δεν είναι σαφές αν οι αναχωρήσεις συνιστούν μαζική έξοδο, αλλά η εμπιστοσύνη έχει κλονιστεί.

Τέλος, ο πόλεμος αποκάλυψε τα όρια της μακροχρόνιας συμφωνίας ασφάλειας του Κόλπου με τις ΗΠΑ: φιλοξενία βάσεων, ραντάρ και στρατευμάτων σε αντάλλαγμα για προστασία. Τα αμερικανικά συστήματα αποδείχθηκαν ζωτικής σημασίας για την άμυνα, ωστόσο οι δεσμοί με την Ουάσιγκτον έκαναν επίσης τον Κόλπο πρωταρχικό στόχο του Ιράν.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τα κράτη του Κόλπου επιδιώκουν πλέον να διαφοροποιήσουν τις συνεργασίες τους στον τομέα της ασφάλειας, από ευρωπαϊκά συστήματα ραντάρ έως συνεργασία με την Ουκρανία για την καταπολέμηση των drones. Το αν αυτό τελικά θα επεκταθεί στην Κίνα, τη Ρωσία ή ακόμη και το Ισραήλ παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Αυτό που είναι πιο σαφές είναι ότι, ακόμη και αν η εκεχειρία διατηρηθεί, οι παραδοχές που στήριζαν την ασφάλεια, την ευημερία και τη στρατηγική βεβαιότητα του Κόλπου ενδέχεται να μην ισχύουν πλέον.

Και αν καταρρεύσουν, είναι πιθανό να αποδειχθεί δύσκολο να ξαναχτιστούν.