Ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε την αδυναμία του δολαρίου

Υπάρχει μια παλιά παροιμία των κεντρικών τραπεζιτών που φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα στη σημερινή γεωπολιτική κατάσταση. Όπως αναφέρεται στην ιστορία της Τράπεζας της Αγγλίας του Ντέιβιντ Κινάστον, η παροιμία αυτή λέει: «Κούνα το μεγάλο ραβδί αν θέλεις, αλλά μην το χρησιμοποιήσεις ποτέ· μπορεί να σπάσει στα χέρια σου. Ακόμα καλύτερα, δοκίμασε να κουνήσεις το δάχτυλό σου».

Μεταξύ των πολλών συνεπειών της αντιπαράθεσης στα Στενά του Ορμούζ, φαίνεται ότι θα μπορούσαμε να ανατρέξουμε σε αυτή την εβδομάδα ως εκείνη κατά την οποία ένα από τα πιο ισχυρά γεωπολιτικά εργαλεία της Αμερικής αποδείχθηκε ένα εξασθενημένο ραβδί. Η απειλή περιορισμού της πρόσβασης στο παγκόσμιο σύστημα του δολαρίου φαίνεται πλέον λιγότερο τρομακτική.

Είδαμε τις πρώτες ενδείξεις ότι αυτό ίσχυε ήδη το 2022, όταν επιβλήθηκαν κυρώσεις σε ρωσικές τράπεζες και αποσυνδέθηκαν από το σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων Swift για τις παγκόσμιες τραπεζικές πληρωμές. Ακόμη και τότε, ήταν κατανοητό ότι αυτό πιθανότατα θα αποτελούσε περισσότερο μια ταλαιπωρία παρά μια οικονομική θανατική ποινή, αλλά ο βαθμός στον οποίο η Ρωσία συνέχισε να είναι σε θέση να διεξάγει πόλεμο και να πουλά πετρέλαιο για να χρηματοδοτήσει τον εαυτό της πρέπει να απογοήτευσε τους υποστηρικτές των κυρώσεων.

Η αναποτελεσματικότητα του δολαρίου ως όπλου στον Κόλπο είναι επίσης ενδεικτική. Το Ιράν είναι μία από τις χώρες που έχουν υποστεί τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο. Αποτελεί μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου οι κυρώσεις του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ αφορούν ολόκληρη τη χώρα και όχι συγκεκριμένους φορείς ή άτομα. Ωστόσο, αυτό όχι μόνο δεν φαίνεται να το εμπόδισε να πουλάει πετρέλαιο ενώ βρισκόταν σε πόλεμο με τις ΗΠΑ, αλλά ούτε φαίνεται να το εμπόδισε να επιβάλλει «λύτρα» στη διεθνή ναυτιλία που επιδιώκει να διέλθει από τα Στενά του Ορμούζ.

Ορισμένα πλοία έχουν πληρώσει έως και 2 εκατομμύρια δολάρια στο Ιράν για να εξασφαλίσουν την ασφαλή διέλευσή τους, σύμφωνα με το Lloyd’s List Intelligence. Και μετά την είδηση για κατάπαυση του πυρός μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, ένας Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η χώρα του θα απαιτήσει από τις ναυτιλιακές εταιρείες να πληρώνουν διόδια σε κρυπτονόμισμα για τα πετρελαιοφόρα, που θα ισοδυναμούν με 1 δολάριο ανά βαρέλι μεταφερόμενου πετρελαίου.

Μέρος του προβλήματος είναι ότι ο αποκλεισμός από το κυρίαρχο παγκόσμιο σύστημα πληρωμών αποτελεί απειλή μόνο επειδή η οικονομία του δολαρίου είναι τόσο βολική και κερδοφόρα για τις συναλλαγές. Αυτό σημαίνει ότι το μέσο αυτό είναι πιο αποτελεσματικό εναντίον ανοιχτών οικονομιών που είναι ενσωματωμένες στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Ωστόσο, αυτές σπάνια είναι οι οικονομίες που αξίζει να απειληθούν.

Αντίθετα, τα κράτη που υπόκεινται σε κυρώσεις τείνουν να συνηθίζουν να τα βγάζουν πέρα με τα λίγα που έχουν και να βρίσκουν ανθρώπους που είναι διατεθειμένοι να συνεργαστούν μαζί τους. Το Ιράν καταφέρνει να πουλά τουλάχιστον μέρος του πετρελαίου του έναντι ρενμίνμπι, κυρίως επειδή το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών του προέρχεται από την Κίνα. Υπάρχει επίσης ένα δίκτυο τραπεζών και σκιωδών χρηματοπιστωτικών εταιρειών, σύμφωνα με έρευνα του Atlantic Council, οι οποίες είναι διατεθειμένες να αναλάβουν τον κίνδυνο της εξωεδαφικής επιβολής των αμερικανικών νόμων και να ξεπλύνουν πληρωμές σε δολάρια. Αυτοί οι αντισυμβαλλόμενοι ανησυχούν λιγότερο για την πρόσβασή τους στην εκκαθάριση δολαρίων στη Νέα Υόρκη.

Ωστόσο, αυτές οι λύσεις μπορεί να είναι σχεδόν περιττές σε έναν κόσμο όπου είναι δυνατή η αποστολή ανώνυμων χρημάτων μέσω του διαδικτύου. Οι ΗΠΑ δεν ελέγχουν τη ροή των πληρωμών που πραγματοποιούνται σε bitcoin ή stablecoins — κρυπτονομίσματα που είναι συνδεδεμένα με περιουσιακά στοιχεία του πραγματικού κόσμου, όπως το δολάριο — και μεταδίδονται μέσω αποκεντρωμένων δικτύων. Ενώ η παρεμβατική συμμόρφωση με τους αμερικανικούς κανόνες για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες συνεχίζει να προκαλεί ταλαιπωρία στους συμμάχους των ΗΠΑ, οι χώρες που βρίσκονται σε αντίθεση με την Αμερική έχουν στη διάθεσή τους ένα εντελώς ξεχωριστό και σχεδόν ανεξέλεγκτο παράλληλο κρυπτοδολάριο, ακριβώς όπως οι εγκληματίες και άλλοι κακοί παράγοντες.

Όπως έχουν καταλάβει τα κράτη του Κόλπου κάθε είδους από την ίδρυση του ΟΠΕΚ, δεν είναι καλή ιδέα να δίνεις στους καταναλωτές του προϊόντος σου κίνητρα για να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις.

Ο Αρμαγεδδών αποφεύχθηκε… προς το παρόν

Όλα αυτά ήταν απόλυτα προβλέψιμα. Μάλιστα, ο Χένρι Φάρελ, ένας από τους πολιτικούς επιστήμονες που επινόησε τον όρο «αλληλεξάρτηση ως όπλο», το είχε προβλέψει σε μια μελέτη νωρίτερα φέτος, στην οποία συμμετείχα ως συν-συγγραφέας. Έχοντας αποτελέσει πηγή παγκόσμιας σταθερότητας για τόσο καιρό, το σύστημα του δολαρίου έχει εξελιχθεί σε πηγή αστάθειας, καθώς έχει μετατραπεί όλο και περισσότερο σε όπλο. Όπως δηλώσαμε: «Καθώς οι ΗΠΑ αυξάνουν την πίεση, άλλες χώρες θα επιδιώξουν να ξεφύγουν από την κυριαρχία του δολαρίου, προκαλώντας πιθανώς τις ΗΠΑ να αντιδράσουν με ακόμη μεγαλύτερη ένταση».

Αυτό δεν περνάει απαρατήρητο, όπως έχει αποδείξει η απομόνωση της Βόρειας Κορέας από το κυρίαρχο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Και όπως επισημάνθηκε στη μελέτη μας, οι στοχευμένες κυρώσεις εναντίον ατόμων φαίνεται να έχουν αποδειχθεί πιο αποτελεσματικές από τις γενικές κυρώσεις εναντίον χωρών. Οι «κακοί παίκτες» που έχουν αποκλειστεί από το τραπεζικό σύστημα του δολαρίου εξακολουθούν να αναγκάζονται να καταφεύγουν σε κατώτερες εναλλακτικές λύσεις, όπως οι τεχνολογίες πληρωμών μέσω κρυπτονομισμάτων.

Ωστόσο, αντί να αποτελεί γεωπολιτικό όπλο για τις ΗΠΑ, η παγκόσμια χρηματοοικονομική αγορά αποτελεί μάλλον έναν πολλαπλασιαστή δύναμης για τους εχθρούς της. Όπως γνώριζαν οι κεντρικοί τραπεζίτες του Κίναστον, είναι πολύ καλύτερο να απειλείς με σοβαρές συνέπειες παρά να βρεθείς σε μια κατάσταση όπου πρέπει να χρησιμοποιήσεις πραγματικά το «μεγάλο ραβδί». Μπορεί να σπάσει.

Ο συγγραφέας είναι διευθύνων σύμβουλος της Frontline Analysts και συγγραφέας του βιβλίου «The Unaccountability Machine»