Ενέργεια: Ξανά στο κατώφλι της κρίσης του ’70; – Τα σενάρια τρόμου

Οι διεθνείς αγορές αρχίζουν να ανασύρουν μνήμες από τη δεκαετία του ’70, καθώς το ενεργειακό σοκ που προκαλεσε ο πόλεμος στο Ιράν επαναφέρει τον φόβο του στασιμοπληθωρισμού. Ωστόσο, σε αντίθεση με τότε, η σημερινή κρίση εκδηλώνεται σε ένα ήδη εύθραυστο οικονομικό περιβάλλον, γεγονός που ενδέχεται να εντείνει τις επιπτώσεις της.

Οι αγορές ενέργειας κινούνται πλέον με το φόβο ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ξανά στο κατώφλι ενός σοκ αντίστοιχου με εκείνο της δεκαετίας του ’70. Πίσω από τις απότομες διακυμάνσεις των τιμών και την έντονη μεταβλητότητα των τελευταίων ημερών, κορυφαίοι αξιωματούχοι και τραπεζικά στελέχη παραδέχονται σε κλειστές συσκέψεις ότι το σενάριο ενός νέου «ενεργειακού επεισοδίου» δεν αποτελεί πλέον θεωρητική άσκηση, αλλά σοβαρή πιθανότητα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στα κέντρα αποφάσεων οι συζητήσεις των τελευταίων ημερών έχουν μετατοπιστεί από την παρακολούθηση των τιμών στην αξιολόγηση των αντοχών της οικονομίας σε ένα παρατεταμένο σοκ κόστους. Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι αν η άνοδος των τιμών στην ενέργεια μπορεί να συμπέσει με επιβράδυνση της ανάπτυξης, επαναφέροντας ένα περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως αναφέρουν πηγές με γνώση των συζητήσεων, έχουν ήδη τεθεί επί τάπητος σενάρια έκτακτης παρέμβασης, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ακόμη πολιτική βούληση για δημόσια προετοιμασία των αγορών.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, το σοκ δεν έρχεται σε μια περίοδο ισχυρής ανάπτυξης, αλλά σε μια συγκυρία όπου οι αντοχές είναι ήδη περιορισμένες.

Την ίδια στιγμή, σε ενεργειακούς ομίλους και μεγάλες εμπορικές εταιρείες πετρελαίου, οι εσωτερικές εκτιμήσεις εστιάζουν λιγότερο στην τρέχουσα τιμή του Brent και περισσότερο στην πιθανότητα διαταραχής των φυσικών ροών από τα Στενά του Ορμούζ, εάν δεν υπάρξει τελική συμφωνια. Όπως μεταφέρουν στελέχη της αγοράς, τα σχέδια έκτακτης ανάγκης που είχαν παραμείνει ανενεργά μετά την κρίση του 2022 επανενεργοποιούνται σταδιακά, ενώ αυξάνεται η ζήτηση για ασφάλιση φορτίων και εναλλακτικές διαδρομές. Σε αυτό το περιβάλλον, η αγορά φαίνεται να ανησυχεί για το τι θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον .

Σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και διεθνείς οργανισμούς, το ιστορικό παράδειγμα της δεκαετίας του ’70 έχει επιστρέψει στις αναλύσεις και μάλιστα όχι ως απλή αναφορά, αλλά ως πιθανό σενάριο. Σύμφωνα με πληροφορίες έχουν ήδη εκπονηθεί σενάρια που εξετάζουν τι θα σήμαινε η διατήρηση σε υψηλά επιπεδα των τιμών ενέργειας για τον πληθωρισμό, την κατανάλωση και τη βιομηχανική παραγωγή.

Η σύγκριση με τη δεκαετία του 70 δεν είναι τυχαία. Τότε, ένα γεωπολιτικό σοκ στην προσφορά πετρελαίου οδήγησε σε απότομη αύξηση των τιμών, την ίδια στιγμή που η ανάπτυξη επιβραδυνεται. Σήμερα η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς, επαναφέρει το ίδιο δίλημμα σχετικά με το πώς διαχειρίζεται κανείς έναν πληθωρισμό που τροφοδοτείται από την ενέργεια, χωρίς να επιδεινώσει την οικονομική επιβράδυνση.

Η ανησυχία δεν επικεντρώνεται μόνο στο επίπεδο των τιμών, αλλά κυρίως στη διάρκειά τους. Ένα σύντομο σοκ μπορεί να απορροφηθεί. Ένα παρατεταμένο, όμως, αλλάζει τις προσδοκίες και αυξάνει τον κίνδυνο.

Η αγορά ανησυχεί

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, οι αγορές σήμερα δεν περιμένουν να κορυφωθεί η διαταραχή για να δράσουν. Η έντονη μεταβλητότητα δείχνει ότι το ρίσκο ενσωματώνεται άμεσα στις τιμές.

Αυτό έχει δύο συνέπειες. Πρώτον, μεταφέρει το κόστος του γεωπολιτικού κινδύνου στην πραγματική οικονομία πολύ νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν. Δεύτερον, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο προσδοκιών καθώς όσο οι τιμές αυξάνονται εξαιτίας του φόβου, τόσο αυξάνεται μαζί τους και η πιθανότητα να επηρεαστούν πραγματικά οι ροές, μέσω αλλαγών στη συμπεριφορά των εταιρειών και των καταναλωτών.

Ενδεικτικό είναι ότι μεγάλοι traders και ενεργειακοί όμιλοι έχουν αρχίσει να προσαρμόζουν τις στρατηγικές τους, όχι με βάση τα τρέχοντα δεδομένα, αλλά με βάση σενάρια. Η ασφάλιση φορτίων αυξάνεται, οι διαδρομές επανεξετάζονται και τα αποθέματα επαναξιολογούνται. Πρόκειται για κινήσεις που, από μόνες τους, εντείνουν την αίσθηση έλλειψης.

Το δίλημμα των κεντρικών τραπεζών επιστρέφει

Για τις κεντρικές τράπεζες, το ενδεχόμενο ενός νέου ενεργειακού σοκ δημιουργεί ένα γνώριμο αλλά δύσκολο περιβάλλον. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύει τον πληθωρισμό. Από την άλλη, λειτουργεί ως φόρος στην κατανάλωση, περιορίζοντας την ανάπτυξη.

Σύμφωνα με πηγές εξετάζονται ήδη εναλλακτικά σενάρια πολιτικής, με στόχο να αποφευχθεί η επανάληψη των λαθών του παρελθόντος. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα είναι τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού αν μπορούν να επιδεινώσουν την οικονομική επιβράδυνση.

Η διαφορά με τη δεκαετία του ’70

Παρά τις εμφανείς ομοιότητες, υπάρχουν και σημαντικές διαφορές σε σχέση με τη δεκαετία του ’70. Η παγκόσμια οικονομία είναι λιγότερο ενεργοβόρα, οι πηγές ενέργειας διαφοροποιημένες και τα στρατηγικά αποθέματα μεγαλύτερα. Επιπλέον, οι κεντρικές τράπεζες διαθέτουν μεγαλύτερη εμπειρία στη διαχείριση πληθωριστικών πιέσεων.

Ωστόσο, το σημερινό περιβάλλον έχει τη δική του ιδιαιτερότητα, καθώς η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε αυτή τη φάση με υψηλά επίπεδα χρέους, εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες και αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Σε αντίθεση με το παρελθόν, το σοκ δεν έρχεται σε μια περίοδο ισχυρής ανάπτυξης, αλλά σε μια συγκυρία όπου οι αντοχές είναι ήδη περιορισμένες.

Αυτό οδηγεί ορισμένους αναλυτές στο συμπέρασμα ότι, ακόμη κι αν η σημερινή κρίση δεν εξελιχθεί σε πλήρη επανάληψη της δεκαετίας του ’70, μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επιβαρυντική, ακριβώς επειδή πλήττει μια ιδιαίτερα ευάλωτη οικονομία.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της τρέχουσας συγκυρίας είναι ότι το βασικό γεγονός, μια ουσιαστική διαταραχή των ροών ενέργειας δηλαδή, δεν έχει ακόμη συμβεί. Και όμως, το κόστος αρχίζει ήδη να γίνεται αισθητό, τόσο στις αγορές όσο και στην πραγματική οικονομία.