ΚΑΠ: Γεωργία γένους …αρσενικού – Εμπόδια στην προσέλκυση γυναικών [γραφήματα]

Σημαντικά διαρθρωτικά εμπόδια εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον αγροτικό τομέα, τα οποία περιορίζουν την πρόσβασή τους στη γεωργία, στη χρηματοδότηση από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και την κατάρτιση, παρά τη ζωτική τους συμβολή στις εκμεταλλεύσεις της οικογένειας, την επισιτιστική ασφάλεια και τις τοπικές αλυσίδες αξίας.

Εικόνα για την κατάσταση που επικρατεί παρέχει έκθεση της Κομισιόν, η οποία εκδόθηκε με αφορμή την έναρξη της πλατφόρμας «Γυναίκες στη γεωργία», που θα λειτουργήσει ως φόρουμ για τη συζήτηση και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών με στόχο την προσέλκυση περισσότερων γυναικών στον αγροτικό τομέα.

Μόνο μία στις 30 νέες παραγωγούς είναι γυναίκα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, σήμερα, λιγότερο από το ένα τρίτο των αγροτικών εκμεταλλεύσεων (το 32%) στην ΕΕ διευθύνονται από γυναίκες και μόνο το 3% αυτών τελούν υπό τη διαχείριση γυναικών κάτω των 40 ετών.

Επίσης, εντυπωσιακή είναι η κατανομή κατά ηλικία. Το υψηλότερο ποσοστό γυναικών αγροτών παρατηρείται στην ηλικιακή ομάδα άνω των 65 ετών, ενώ, αντίθετα, μεταξύ των γεωργών κάτω των 40 ετών, το ποσοστό αυτό είναι πολύ χαμηλότερο. Στην πραγματικότητα, μόνο μία στις 30 νέες παραγωγούς είναι γυναίκα.

Ανισότητες όμως καταγράφονται και στα εισοδήματα και στην πρόσβαση στη χρηματοδότηση, αλλά και της στήριξης από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), καθώς αυτά συνδέονται συχνά με την έκταση της γης, ενώ οι γυναίκες διαχειρίζονται συνήθως μικρότερες εκμεταλλεύσεις.

Η ΕΕ αναγνωρίζει τόσο τον θεμελιώδη ρόλο των γυναικών στη γεωργία μέσω πολιτικών που εστιάζουν στην ισότητα των φύλων. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι τα εμπόδια που αφορούν τη γη, τη χρηματοδότηση, τις δεξιότητες και τις αγροτικές υποδομές επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες, ιδίως τις νέες γυναίκες, και τονίζει ότι η υπέρβαση αυτών των εμποδίων είναι απαραίτητη για την ανανέωση των γενεών.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση της Κομισιόν, όπου σύμφωνα με αυτά: Το 2023, οι γυναίκες διαχειρίζονται περίπου το 32% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ, παρουσιάζοντας ελαφρά αύξηση του μεριδίου τους από το 2010, αλλά σταθερότητα από το 2020. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, με ακραίες τιμές από 6% στις Κάτω Χώρες έως 44% στη Λετονία.

Μεταξύ των νέων αγροτών, το ποσοστό των γυναικών αυξάνεται στο 38%.  Οι γυναίκες διαχειρίστριες τείνουν να είναι μεγαλύτερες σε ηλικία, με το 41% να είναι άνω των 65 ετών, σε σύγκριση με το 32% των ανδρών παραγωγών, που είναι άνω των 65 ετών.

Το υψηλότερο ποσοστό γυναικών γεωργών παρατηρείται μεταξύ των ατόμων άνω των 65 ετών (37%), ενώ μόνο το 26% των γεωργών κάτω των 40 ετών είναι γυναίκες.

Επίσης, οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις που διευθύνονται από γυναίκες είναι γενικά μικρότερες, με μέσο όρο 9 εκτάρια (90 στρέμματα), σε σύγκριση με τα 21 εκτάρια (210 στρέμματα) των εκμεταλλεύσεων που διευθύνονται από άνδρες.

Αν και οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 31% των δικαιούχων, λαμβάνουν μόνο το 15% των συνολικών πληρωμών της ΚΑΠ

Σχεδόν τα τρία τέταρτα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που διευθύνονται από γυναίκες έχουν εισόδημα κάτω των 8.000 ευρώ ετησίως. Το ποσοστό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που διευθύνονται από γυναίκες μειώνεται με την αύξηση της οικονομικής κλίμακας, κυμαινόμενο από 39% στην μικρότερη κλίμακα έως 10% στην κλίμακα άνω των 500 χιλ. ευρώ.

Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που διευθύνονται από γυναίκες είναι κυρίως εξειδικευμένες καλλιέργειες (37% των εκμεταλλεύσεων που διευθύνονται από γυναίκες), εξειδικευμένες μόνιμες καλλιέργειες (22%) και μικτές καλλιέργειες-κτηνοτροφία (12%). Το ποσοστό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που διευθύνονται από γυναίκες κυμαίνεται από 23% στις εξειδικευμένες καλλιέργειες σιτηρών έως 35% στις μικτές εκμεταλλεύσεις κτηνοτροφίας.

Οι γυναίκες διευθύντριες διαθέτουν χαμηλότερο επίπεδο επίσημης αγροτικής εκπαίδευσης σε σύγκριση με τους άνδρες ομολόγους τους. Μόνο το 19% έχει λάβει βασική ή πλήρη κατάρτιση.

Οι γυναίκες παραγωγοί τείνουν να κατέχουν μεγαλύτερο ποσοστό της γης που διαχειρίζονται, με ποσοστό ιδιοκτησίας 55% σε σύγκριση με το 46% των ανδρών, αν και επιβλέπουν μόνο το 17% της συνολικής καλλιεργούμενης αγροτικής έκτασης της ΕΕ.

Οι γυναίκες εργαζόμενες αντιπροσωπεύουν το 29% της γεωργικής εργασίας σε ετήσιες μονάδες εργασίας, αλλά το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 37% όταν υπολογίζεται σε αριθμό ατόμων, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη μερικής απασχόλησης και εποχιακής εργασίας.

Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που διευθύνονται από γυναίκες έχουν κατά μέσο όρο 42% χαμηλότερο εισόδημα ανά εργαζόμενο σε σύγκριση με τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που διευθύνονται από άνδρες το 2023.

Λιγότερες επιδοτήσεις από την ΚΑΠ για τις αγρότισσες

Με βάση τα στοιχεία της βάσης δεδομένων DIB (βάση δεδομένων για τις παρεμβάσεις και τους δικαιούχους) και της ετήσιας έκθεσης επιδόσεων (APR), το πρώτο έτος εφαρμογής της τρέχουσας ΚΑΠ το 2023 αποκαλύπτει αξιοσημείωτες ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών παραγωγών.

Σύμφωνα με αυτά, αν και οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 31% των δικαιούχων, λαμβάνουν μόνο το 15% των συνολικών πληρωμών της ΚΑΠ, ενώ οι άνδρες αντιπροσωπεύουν το 63% των δικαιούχων και λαμβάνουν το 69% των κονδυλίων.

Αυτή η διαφορά, σύμφωνα με την έκθεση, μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι πληρωμές της ΚΑΠ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος της εκμετάλλευσης, ενώ οι γυναίκες συνήθως εκμεταλλεύονται κατά μέσο όρο μικρότερες εκμεταλλεύσεις.

Χαρακτηριστικά είναι και τα στοιχεία που καταγράφονται σε κράτη μέλη: Οι Κάτω Χώρες έχουν το χαμηλότερο ποσοστό γυναικών δικαιούχων (6%), ενώ η Λετονία και η Λιθουανία παρουσιάζουν το υψηλότερο ποσοστό, με τις γυναίκες δικαιούχους να αντιπροσωπεύουν το 45% και το 44% αντίστοιχα.

Σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, το ποσοστό των κονδυλίων που διατίθενται στις γυναίκες είναι σημαντικά χαμηλότερο από το μερίδιό τους ως δικαιούχων, καθώς και η μέση ενίσχυση που λαμβάνουν είναι επίσης χαμηλότερη. Στις Κάτω Χώρες, μόνο το 4% των επιδοτήσεων της ΚΑΠ διατίθεται σε γυναίκες, ενώ στην Ισπανία το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 31%.

Μάλιστα, ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει κίνητρα για τις γυναίκες, παρέχοντας υψηλότερα ποσοστά στήριξης σε νέες γυναίκες αγρότες στο πλαίσιο και των δύο πυλώνων της ΚΑΠ.

Για παράδειγμα, η Ισπανία έχει συμπεριλάβει μια συμπληρωματική ενίσχυση στο εισόδημα των νέων αγροτών για τις περιπτώσεις των νέων γυναικών γεωργών, ενώ η Ιρλανδία έχει παράσχει υψηλότερο επίπεδο στήριξης στα επενδυτικά προγράμματα.

Να σημειωθεί ότι, το μέσο ποσό της στήριξης της ΚΑΠ ανά δικαιούχο είναι περίπου 4.200 ευρώ για τις γυναίκες, το οποίο αντιστοιχεί στο μισό του μέσου ποσού που έλαβαν οι άνδρες.