Το ψηφιακό ευρώ αποτελεί μια από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες του Ευρωσυστήματος στον χώρο των πληρωμών λιανικής, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται σε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η δημιουργία ενός ασφαλούς και καινοτόμου μέσου πληρωμών που θα είναι διαθέσιμο σε όλους τους πολίτες συμπληρωματικά προς τα μετρητά, ενισχύοντας την ευρωπαϊκή νομισματική κυριαρχία και ανταγωνιστικότητα.
Σημαντικό βήμα για την υιοθέτηση του ψηφιακού ευρώ αποτέλεσε η επίτευξη συμφωνίας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) επί της σχετικής δέσμης νομοθετικών μέτρων, η οποία βρίσκεται πλέον υπό διαβούλευση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με την ΤτΕ. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προχωρεί στην τεχνική προετοιμασία σε συνεργασία με φορείς της αγοράς και αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ, ακολουθώντας και τις ρυθμίσεις που διαμορφώνονται κατά τη νομοθετική επεξεργασία.
Τα στάδια για το ψηφιακό ευρώ
Τα βασικά στάδια του συνολικού εγχειρήματος του Ευρωσυστήματος για το ψηφιακό ευρώ έχουν ως εξής:
- Φάση διερεύνησης (Οκτώβριος 2020-Οκτώβριος 2023): Η πρώτη φάση επικεντρώθηκε στην εξέταση της σκοπιμότητας και στον καθορισμό των βασικών χαρακτηριστικών του ψηφιακού ευρώ, ορίζοντας και τις θεμελιώδεις αρχές που θα διέπουν την υιοθέτηση και χρήση του: μέγιστη προστασία της ιδιωτικότητας των χρηστών, προσβασιμότητα και ευκολία στη χρήση για όλες τις κοινωνικές ομάδες και διασφάλιση ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά. Η φάση ολοκληρώθηκε επιτυχώς με την έγκριση ενός ισχυρού
στρατηγικού πλαισίου, ανοίγοντας τον δρόμο για τα επόμενα βήματα. - Φάση προετοιμασίας (Νοέμβριος 2023-Οκτώβριος 2025): Η περίοδος αυτή σηματοδότησε τη μετάβαση από τη θεωρητική διερεύνηση στον πρακτικό σχεδιασμό. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, το Ευρωσύστημα εργάστηκε για τον προσδιορισμό των λειτουργικών και τεχνικών χαρακτηριστικών του ψηφιακού ευρώ, τη διερεύνηση πιλοτικών λύσεων και τη συνεργασία με τράπεζες και άλλους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών.
Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε την έναρξη της επόμενης φάσης, που επικεντρώνεται στην περαιτέρω ανάπτυξη και επιχειρησιακή προετοιμασία του ψηφιακού ευρώ
Το ορόσημο
Ορόσημο της δεύτερης φάσης αποτέλεσε η πρώτη έκδοση του Εγχειριδίου κανόνων (Rulebook) για το ψηφιακό ευρώ, η οποία αποτυπώνει τους βασικούς κανόνες χρήσης και λειτουργίας του, καθώς και τους ρόλους και τις υποχρεώσεις όλων των συμμετεχόντων στο οικοσύστημα του ψηφιακού ευρώ. Το εγχειρίδιο αυτό, η επεξεργασία του οποίου βρίσκεται σε εξέλιξη, λειτουργεί ως κοινό πλαίσιο αναφοράς, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τη συνέπεια, τη νομική ασφάλεια και το στιβαρό πλαίσιο εταιρικής διακυβέρνησης.
Από τον σχεδιασμό στην τεχνική υλοποίηση (Οκτώβριος 2025-Σεπτέμβριος 2027): Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε την έναρξη της επόμενης φάσης, που επικεντρώνεται στην περαιτέρω ανάπτυξη και επιχειρησιακή προετοιμασία του ψηφιακού ευρώ. Οι τρεις άξονες εργασίας περιλαμβάνουν: α) την προώθηση της τεχνικής ετοιμότητας με την ανάπτυξη της υποδομής και των προτύπων, β) την προετοιμασία πιλοτικών δοκιμών και γ) τη στενότερη συνεργασία με φορείς της αγοράς για την οριστικοποίηση του Εγχειριδίου κανόνων. Η φάση αυτή είναι κρίσιμη, δεδομένου ότι συνιστά τη γέφυρα μεταξύ σχεδιασμού και πρακτικής εφαρμογής, με την επιδίωξη να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί με ασφάλεια, αξιοπιστία και ευρεία αποδοχή σε όλη την ευρωζώνη.
Θα είναι προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ, οι οποίοι θα μπορούν να το αποκτούν και να το χρησιμοποιούν με ίσους όρους
Πιλοτική άσκηση (Σεπτέμβριος 2027-Σεπτέμβριος 2028)
Εφόσον η δέσμη νομοθετικών μέτρων για το ψηφιακό ευρώ υιοθετηθεί έως το τέλος του 2026, προβλέπεται να διενεργηθεί πιλοτική άσκηση διάρκειας 12 μηνών.
Στο πλαίσιο της άσκησης, επιλεγμένοι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα συνεργαστούν με το Ευρωσύστημα για τη δοκιμασία της τεχνικής, λειτουργικής και επιχειρησιακής ετοιμότητας του συστήματος σε ελεγχόμενο περιβάλλον.
Ενδεχόμενη έκδοση ψηφιακού ευρώ (2029 και έπειτα): Οι τελικές αποφάσεις για την επίσημη κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ θα ληφθούν από τα αρμόδια όργανα που θα προβλέπονται από τη σχετική νομοθεσία, εφόσον υιοθετηθεί. Η τελική απόφαση για την έκδοση θα ληφθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ μόνον αφού η νομοθεσία τεθεί σε ισχύ.
Το ψηφιακό ευρώ, εφόσον ενταχθεί στην οικονομία, αναμένεται να αποτελέσει ένα σύγχρονο μέσο πληρωμής, σχεδιασμένο να καλύπτει τις ανάγκες όλων των Ευρωπαίων πολιτών στην ψηφιακή εποχή. Επίσης:
- Θα είναι προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ, οι οποίοι θα μπορούν να το αποκτούν και
να το χρησιμοποιούν με ίσους όρους. - Θα γίνεται καθολικά αποδεκτό για πληρωμές σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ και υπό προϋποθέσεις και σε
άλλες χώρες, εντός ή εκτός της ΕΕ. - Θα αξιοποιεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό υφιστάμενες υποδομές και τεχνικά πρότυπα για την αποδοχή και τον
διακανονισμό του, ελαχιστοποιώντας το κόστος προσαρμογής της αγοράς. - Θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό στο ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών, μειώνοντας ταυτόχρονα την εξάρτηση από
μη ευρωπαϊκούς παρόχους. - Θα εισαγάγει νέες δυνατότητες χρήσης, όπως οι εκτός σύνδεσης (offline) πληρωμές.
- Θα ωθήσει τις τράπεζες και τους λοιπούς παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να αναπτύξουν νέα προϊόντα σε συνδυασμό με το ψηφιακό ευρώ.
- Θα λειτουργεί με τα πλέον απαιτητικά πρότυπα ασφάλειας και εντός αυστηρού πλαισίου προστασίας των προσωπικών δεδομένων των χρηστών.
Η σημασία για την Ευρώπη
Σύμφωνα με την έκθεση της ΤτΕ, το ψηφιακό ευρώ έχει ιδιαίτερη σημασία για το μέλλον της Ευρώπης, καθώς ενισχύει τη νομισματική κυριαρχία στη ζώνη του ευρώ και την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού χώρου πληρωμών. Προσφέρει μια αξιόπιστη δημόσια εναλλακτική λύση σε χρήμα κεντρικής τράπεζας έναντι των διαθέσιμων ιδιωτικών μέσων πληρωμών και στηρίζει την καινοτομία. Παράλληλα, συμβάλλει στη χρηματοοικονομική ένταξη, παρέχοντας τη δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να συμμετέχουν στην ψηφιακή οικονομία.
