Αν δεν θέλουν να επιστρέψουν σε έναν μάταιο πόλεμο, οι ΗΠΑ και το Ιράν θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η εκεχειρία θα οδηγήσει σε μια διαρκή ειρήνη, ανοίγοντας το στενό και επιλύοντας τη διαμάχη τους σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, εκτιμά σε ανάλυσή του ο Εconomist αξιολογώντας τα τελευταία δεδομένα από τη Μέση Ανατολή.
Η επιτυχία του αποκλεισμού από τις ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ είναι εξαιρετικά αβέβαιη. Τέτοια μέτρα συνήθως χρειάζονται μήνες, ακόμη και χρόνια, για να επιβάλουν συμμόρφωση
Το θετικό είναι ότι η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν διατηρείται και οι συνομιλίες που ξεκίνησαν στο Ισλαμαμπάντ το περασμένο Σαββατοκύριακο ενδέχεται να ξαναρχίσουν σύντομα. Αν και τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά, οι αγορές πετρελαίου δεν είναι πιο ταραγμένες από ό,τι ήταν. Και ενώ η οικονομική ζημιά εξαπλώνεται σταδιακά σε παγκόσμιο επίπεδο, μια βαθιά ύφεση που θα προκληθεί από το Ορμούζ θα μπορούσε ακόμη να αποφευχθεί.
Αυτό ωστόσο θα απαιτήσει συμβιβασμό και προθυμία να αντιμετωπιστεί η πολύπλοκη κατάσταση που έχει ξεφύγει και από τις δύο πλευρές — ειδικά από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Η αναζήτηση της ειρήνης ξεκινά με την εκτίμηση της επιρροής των ΗΠΑ. Η επιβολή του δικού του αποκλεισμού από τον Τραμπ ήταν μια προσπάθεια να ενισχύσει τη θέση του, αφού εβδομάδες βομβαρδισμών δεν κατάφεραν να αναγκάσουν το Ιράν να συνθηκολογήσει. Παγιδεύει δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα προς την αγορά, ακόμη και ενώ μαίνεται ο πόλεμος. Η ιδέα είναι να χρησιμοποιηθεί η οικονομία για να αναγκαστεί η ηγεσία του Ιράν να υποχωρήσει στις διαπραγματεύσεις.
Πρόκειται για μια λιγότερο επιζήμια τακτική σε σύγκριση με τις πολλές κακές ιδέες που έχει διατυπώσει ο Αμερικανός πρόεδρος τις τελευταίες εβδομάδες — όπως ο βομβαρδισμός των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής του Ιράν, η αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων που θα αποτελούσαν εύκολο στόχο στο νησί Χαργκ ή η καταστροφή της πετρελαϊκής βιομηχανίας του Ιράν, τονίζει ο Economist.
Πράγματι, η δεινή οικονομική κατάσταση αποτελούσε τη μεγαλύτερη αδυναμία του Ιράν πριν από την έναρξη του πολέμου. Οι μαζικές διαδηλώσεις ήταν αποτέλεσμα της οργής για την κατάρρευση του νομίσματος, την έλλειψη ενέργειας και νερού, την ανεργία και τη φτώχεια. Το καθεστώς αντέδρασε δολοφονώντας πολλούς διαδηλωτές τον Ιανουάριο. Ωστόσο, η επιτυχία του αποκλεισμού είναι εξαιρετικά αβέβαιη. Τέτοια μέτρα συνήθως χρειάζονται μήνες, ακόμη και χρόνια, για να επιβάλουν συμμόρφωση.
Το καθεστώς είναι απελπισμένο να μετριάσει τις κυρώσεις και γνωρίζει ότι αυτή είναι η ευκαιρία του να επιτύχει μια καλή συμφωνία, κατά τον Economist. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι είναι διατεθειμένο να αντέξει τον αποκλεισμό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ο κ. Τραμπ ενδέχεται να χάσει την υπομονή του, ειδικά καθώς οι τιμές της βενζίνης εκτινάσσονται για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Άνοιγμα Στενών του Ορμούζ
Επομένως, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι αν οι συνομιλίες μπορούν να οδηγήσουν σε συμφωνία. Το πρώτο στάδιο είναι η επαναλειτουργία των Στενών, κάτι στο οποίο θα πρέπει να συμφωνήσουν το Ιράν και οι ΗΠΑ — τελικά, κάθε πλευρά γνωρίζει ότι θα μπορούσε να επιβάλει εκ νέου το κλείσιμό τους. Σε καμία περίπτωση οι ΗΠΑ δεν πρέπει να συμφωνήσουν να επιτρέψουν στο Ιράν να επιβάλλει διόδια στα πλοία που διέρχονται από τα ύδατα. Αυτό θα του έδινε μόνιμο έλεγχο επί της υπόλοιπης περιοχής. Θα πρέπει να υπάρξει μια συζήτηση στην οποία οι ΗΠΑ ενδέχεται να χρειαστεί να ανταλλάξουν την άρση ορισμένων κυρώσεων με αντάλλαγμα την ασφαλή διέλευση.
Το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν
Το δεύτερο στάδιο θα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Και εδώ τα βασικά σημεία μιας συμφωνίας είναι απλά: το Ιράν πρέπει να κλείσει τον δρόμο προς την προοπτική απόκτησης πυρηνικού οπλοαστασίου σε αντάλλαγμα για περαιτέρω άρση των κυρώσεων.
Δυστυχώς, όλα όσα αφορούν τις λεπτομέρειες θα είναι περίπλοκα. Οι δύο πλευρές δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη — γι’ αυτό και καμία από τις δύο δεν θα προβεί σε τολμηρά βήματα, φοβούμενη ότι η άλλη μπορεί αργότερα να μην τηρήσει το δικό της μέρος της συμφωνίας.
Ενδέχεται επίσης να λείπει η προθυμία για συμβιβασμό, καθώς και οι δύο πλευρές επιθυμούν να παρουσιάσουν μια ολοκληρωτική νίκη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ως υποκατάστατο της ολοκληρωτικής νίκης που δεν μπόρεσαν να επιτύχουν στο πεδίο της μάχης.
Τέλος, όπως αποδεικνύουν οι σχεδόν διετείς διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία με το Ιράν το 2015, η οριστικοποίηση των λεπτομερειών ενός πυρηνικού προγράμματος θα είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Το ζήτημα είναι το απόθεμα του Ιράν, που ανέρχεται σε περίπου 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου, και η ικανότητά του να εμπλουτίσει περισσότερο. Οι ΗΠΑ θέλουν να απομακρυνθεί το απόθεμα ουρανίου από τη χώρα και να επιβληθεί απαγόρευση νέου εμπλουτισμού. Το Ιράν θέλει την άρση των κυρώσεων και να μπορεί να εμπλουτίζει — ένα σύμβολο κυριαρχίας που θα του ήταν δύσκολο να παραδώσει.
Δυνατότητες συμβιβασμού
Υπάρχουν δυνατότητες συμβιβασμού. Το Ιράν θα μπορούσε να αραιώσει το ουράνιο σε χαμηλό επίπεδο κατάλληλο για μη στρατιωτική χρήση. Θα μπορούσε να αποκηρύξει τον εμπλουτισμό για μεγάλο αλλά περιορισμένο χρονικό διάστημα· ή θα μπορούσε να εμπλουτίζει ουράνιο στο πλαίσιο μιας κοινοπραξίας. Το Ιράν θα έβλεπε όλες τις κυρώσεις να αίρονται, ενώ θα μπορούσαν να αποδεσμευτούν ορισμένα περιορισμένα ιρανικά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που τηρούνται στο εξωτερικό. Μια τέτοια συμφωνία θα είναι περίπλοκη. Για να είναι αξιόπιστη, χρειάζεται διεθνείς επιτηρητές.
Ακόμη και αν δεν προχωρά σε εμπλουτισμό του ουρανίου του, το Ιράν πρέπει να αντιμετωπίσει περιορισμούς στον αριθμό και το διαμέτρημα των φυγοκεντρικών του μηχανών και στη θεωρητική εργασία, δεδομένου ότι το μεταπολεμικό Ιράν έχει ακόμη περισσότερα κίνητρα να επιδιώξει την κατασκευή βόμβας. Ο κίνδυνος είναι ότι το Ιράν θα παρατείνει τις συνομιλίες ελπίζοντας να αποσπάσει περισσότερα από τις ΗΠΑ, αλλά θα καταλήξει με τα χέρια άδεια. Ακόμη και αν οι δύο πλευρές καταλήξουν σε συμφωνία, δεν θα υπάρχει χώρος για θριαμβολογία. Το Ιράν θα παραμείνει μια απειλητική παρουσία στη Μέση Ανατολή. Το πικραμένο και ανασφαλές καθεστώς του έχει ανακαλύψει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το Ορμούζ και τις περιφερειακές επιθέσεις ως όπλα. Οι ΗΠΑ έχουν ανακαλύψει ότι ο πόλεμος με το Ιράν είναι επικίνδυνος. Θα χρειαστεί πολλή δουλειά για την ανοικοδόμηση της υποδομής ασφάλειας του Κόλπου και των οικονομιών του, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν. Πριν αρχίσουν οι βομβαρδισμοί από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ίσως να ήταν ήδη εφικτή μια αξιοπρεπής συμφωνία. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι το αποτέλεσμα των συγκρούσεων θα είναι καλύτερο, καταλήγει ο Economist.
