Ένας δεύτερος γύρος ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχει ξεκινήσει εν μέσω νέων επιθέσεων εναντίον πετρελαιοφόρων στα Στενά του Ορμούζ και ενός αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών πλοίων από τη ζωτικής σημασίας εμπορική ναυτιλιακή οδό.
Το σχέδιο του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών, απαιτώντας πληρωμή 2 εκατομμυρίων δολαρίων από κάθε διερχόμενο δεξαμενόπλοιο, έχει προκαλέσει ανησυχίες
Η προσθήκη 1 δολαρίου στο κόστος κάθε βαρελιού αργού πετρελαίου που διέρχεται από το στενό πέρασμα θα μπορούσε να επιβαρύνει την αγορά με 20 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα
Το μέλλον αυτής του στενού θαλάσσιου περάσματος – καθώς και οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – βρίσκονται στο επίκεντρο των συνομιλιών, αφού ο de facto αποκλεισμός των πετρελαιοφόρων και των πλοίων LNG από τα Στενά, που επέβαλε η Τεχεράνη, οδήγησε σε αύξηση των τιμών της ενέργειας.
Το σχέδιο του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών, απαιτώντας πληρωμή 2 εκατομμυρίων δολαρίων από κάθε διερχόμενο δεξαμενόπλοιο, έχει προκαλέσει ανησυχίες ότι τα «διόδια της Τεχεράνης» για το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές για τα επόμενα χρόνια.
O Guardian εξετάζει τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτή η στρατηγική για τις αγορές πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία.
Τι απαιτεί η Τεχεράνη από τις ναυτιλιακές εταιρείες;
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το σχέδιο ειρήνευσης δέκα σημείων της Τεχεράνης περιλαμβάνει και την απαίτηση το Ιράν και το Ομάν να έχουν το δικαίωμα να επιβάλλουν τέλος ύψους έως 2 εκατομμυρίων δολαρίων σε κάθε πλοίο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν πρότεινε τα χρήματα αυτά να χρησιμοποιηθούν για την ανασυγκρότηση της χώρας.
Η πρόταση ότι η ασφαλής διέλευση από τη στενή θαλάσσια οδό θα επιτρέπεται μόνο υπό την εποπτεία του ιρανικού στρατού έχει καταδικαστεί κατηγορηματικά από την Ουάσιγκτον και τους οικονομικούς αναλυτές.
Το σχέδιο δοκιμάστηκε από το Ιράν νωρίτερα αυτό το μήνα. Σύμφωνα με αναφορές, η Τεχεράνη απαίτησε από τα δεξαμενόπλοια που ήθελαν να περάσουν από τα Στενά να δώσουν λεπτομέρειες για το φορτίο, τον προορισμό και τον τελικό ιδιοκτήτη του πλοίου πριν καταβάλουν διόδια τουλάχιστον 1 δολάριο ανά βαρέλι.
Για τα πετρελαιοφόρα, τα οποία συνήθως μεταφέρουν 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, τα διόδια για μία μόνο διέλευση ήταν 2 εκατομμύρια δολάρια, πληρωτέα σε κινεζικά γιουάν ή σε κρυπτονόμισμα. Μόλις εγκριθεί, σκάφη του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα συνοδεύουν ένα δεξαμενόπλοιο μέσω των Στενών, ακολουθώντας μια στενή καθορισμένη διαδρομή κοντά στη νότια ακτή του Ιράν.
Μέχρι στιγμής, πλοία από τη Μαλαισία, την Κίνα, την Αίγυπτο, τη Νότια Κορέα και την Ινδία ήταν μεταξύ αυτών που επιτράπηκε να περάσουν. Δεν είναι σαφές αν κατέβαλαν διόδια στο Ιράν για να το πράξουν.
Είναι νόμιμο αυτό;
Το σύστημα αυτό έρχεται σε άμεση αντίθεση με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή και ως UNCLOS, η οποία παρέχει στα πλοία το δικαίωμα της ανεμπόδιστης διέλευσης μέσω περισσότερων από 100 στενών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου των Στενών του Ορμούζ.
Περίπου 180 χώρες και η ΕΕ έχουν επικυρώσει τη UNCLOS, η οποία θεωρείται γενικά ως εθιμικό διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, το Ιράν και οι ΗΠΑ δεν το έχουν κάνει. Παρόλα αυτά, οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές ότι αμφισβητούν το δικαίωμα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των κυρώσεων. Το Ιράν υπόκειται σε πολλές και πολύπλοκες κυρώσεις από χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο από τη δεκαετία του 1970, γεγονός που αποκλείει την πιθανότητα οποιαδήποτε μεγάλη δυτική ναυτιλιακή εταιρεία να πραγματοποιήσει πληρωμές προς το IRGC.
Ποιος είναι ο αντίκτυπος στο κόστος;
Η προσθήκη 1 δολαρίου στο κόστος κάθε βαρελιού αργού πετρελαίου που διέρχεται από το στενό πέρασμα θα μπορούσε να επιβαρύνει την αγορά με 20 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, ή 7 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, με βάση τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου που διακινούνταν μέσω αυτής της εμπορικής οδού πριν από την κρίση. Το ποσό αυτό είναι σχετικά μικρό στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας αγοράς που πέρυσι εκτιμήθηκε σε 3 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Επιπλέον, υπάρχουν επίσης αμφιβολίες ως προς το αν θα είναι δυνατή η επιστροφή στους προ της κρίσης όγκους κυκλοφορίας υπό αυτό το καθεστώς. Ωστόσο, εμπειρογνώμονες έχουν δηλώσει ότι το οικονομικό κόστος της χρήσης του στενού είναι πιθανό να εκτοξευθεί πέρα από την καταβολή του διοδίου.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες είναι πιθανό να χρεώνουν υψηλότερα τέλη για τη χρήση των δεξαμενόπλοιών τους μέσω μιας διαδρομής όπου ο κίνδυνος επίθεσης είναι σημαντικά μεγαλύτερος. Οι ασφαλιστικές εταιρείες είναι πιθανό να χρεώνουν επίσης υψηλότερα ασφάλιστρα. Οι ναυτικοί που χειρίζονται αυτά τα δεξαμενόπλοια – οι οποίοι θα έχουν δει τις δυσκολίες όσων έχουν παγιδευτεί σε ακινητοποιημένα πλοία – δικαιούνται διπλή αμοιβή ενώ εργάζονται σε περιοχή που έχει χαρακτηριστεί επικίνδυνη.
Η μεγαλύτερη επίδραση στο κόστος της ενέργειας αναμένεται στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, οι οποίες απαιτούν την επιστροφή των ροών μέσω του στενού στα φυσιολογικά επίπεδα για να επανέλθουν οι τιμές που ίσχυαν πριν από την κρίση.
Πώς θα επηρέαζε ένα τέλος διέλευσης τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου;
Το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τα οποία μέχρι πριν τον πόλεμο διέρχονταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και φυσικού αερίου καθημερινά, μείωσε τις εξαγωγές από την περιοχή κατά περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα και προκάλεσε ραγδαία άνοδο στις τιμές του πετρελαίου. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent ανέβηκε από λίγο κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι πέρυσι σε υψηλά επίπεδα των 119 δολαρίων το βαρέλι στην αγορά μελλοντικής εκπλήρωσης και σε ιστορικά υψηλά επίπεδα σχεδόν 150 δολαρίων το βαρέλι για τα φυσικά φορτία.
Οι αναλυτές της αγοράς υποδηλώνουν ότι μια παρατεταμένη συμπίεση των προμηθειών θα διατηρήσει τις τιμές της αγοράς πετρελαίου σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ορισμένοι υποδηλώνουν ότι οι τιμές των περίπου 100 δολαρίων το βαρέλι θα μπορούσαν να παραμείνουν για το μεγαλύτερο μέρος του τρέχοντος έτους, με τις υψηλότερες τιμές να επιμένουν έως το 2027.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ ορισμένοι όγκοι πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου έχουν ανακατευθυνθεί χρησιμοποιώντας τους περιορισμένους αγωγούς της περιοχής, υπάρχουν αμφιβολίες ως προς το αν τα πετρελαιοπαραγωγά κράτη της Μέσης Ανατολής θα είναι σε θέση να επιστρέψουν στους όγκους μεταφοράς που ίσχυαν πριν από την κρίση, καθώς η υποδομή υπέστη ζημιές και θα χρειαστεί χρόνος για να επαναλειτουργήσουν τα κλειστά κοιτάσματα.
Εν τω μεταξύ, τα υψηλότερα κόστη, ο περίπλοκος νομικός κίνδυνος και οι εντεινόμενοι φόβοι για την ασφάλεια υποδηλώνουν ότι οι traders πετρελαίου θα προτιμούσαν να αποφύγουν την αγορά αργού πετρελαίου του Κόλπου, ακόμη και αν η διαμετακόμιση επιτρεπόταν υπό τον έλεγχο του Ιράν.
Τι σημαίνει αυτό για το Ιράν;
Τα έσοδα από τα «διόδια της Τεχεράνης» θα επέτρεπαν στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές του δυνάμεις και θα αποτελούσαν σωτηρία για την παραπαίουσα οικονομία του Ιράν. Ο έλεγχος των Στενών θα επέτρεπε επίσης στην Τεχεράνη να ξαναρχίσει τις εξαγωγές πετρελαίου, τη ζωτική δύναμη της ιρανικής οικονομίας, οι οποίες έχουν σταματήσει εντελώς μετά τον αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Η μακροπρόθεσμη επιρροή στα Στενά του Ορμούζ υπόσχεται έσοδα που θα βοηθήσουν στην ανασυγκρότηση των υποδομών και της οικονομίας της χώρας. Περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι στο Ιράν έχουν χάσει τις δουλειές τους, καθώς ο πόλεμος ανάγκασε εργοστάσια, καταστήματα λιανικής και επιχειρήσεις να κλείσουν, σύμφωνα με τον Γκολαμχοσεΐν Μοχαμάντι, αναπληρωτή υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης της χώρας. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτή είναι πιθανώς μια συντηρητική εκτίμηση.
Εν τω μεταξύ, η διακοπή του διαδικτύου στο Ιράν κοστίζει στην οικονομία τουλάχιστον 50 τρισ. ριάλ (35 εκατ. δολάρια) την ημέρα, σύμφωνα με τον Sattar Hashemi, υπουργό Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνιών.
Έχει σημασία το διόδια για την παγκόσμια οικονομία;
Οικονομολόγοι του βελγικού think tank Bruegel έχουν εκτιμήσει ότι η παγκόσμια οικονομία «δεν θα αντιληφθεί σχεδόν καθόλου το διόδια» αν η Τεχεράνη διατηρήσει με επιτυχία τον έλεγχο του στενού.
Το επιπλέον κόστος θα έπρεπε να το αναλάβουν οι παραγωγοί πετρελαίου του Κόλπου, οι οποίοι πιθανότατα θα κατέληγαν να πληρώνουν περίπου το 80% έως 95% του συνολικού κόστους, ή έως και 14 δισ. δολάρια ετησίως για τις μεταφορές πετρελαίου, σύμφωνα με το Bruegel. Αυτό θα σήμαινε ότι η παγκόσμια τιμή του πετρελαίου θα αυξανόταν μόνο κατά περίπου 0,05 έως 0,40 δολάρια το βαρέλι σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα, εκτιμά το think tank.
Ωστόσο, το προηγούμενο αυτό θα δημιουργούσε πιο ανησυχητικά ζητήματα αν συνέβαλε στη νομιμοποίηση της κατάληψης μιας διεθνούς πλωτής οδού από το Ιράν και εμπόδιζε την επιστροφή των ροών αργού πετρελαίου στα προ της κρίσης επίπεδα.
Οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει για εκτεταμένες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία αν το στενό του Ορμούζ παραμείνει κλειστό. Ήδη, το κλείσιμο έχει χαρακτηριστεί ως η χειρότερη κρίση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία από τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, ο οποίος δήλωσε ότι η κατάσταση είναι «απαράδεκτη αλλά πραγματική».
Οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση, και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει δηλώσει ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου αναμένεται να επηρεαστεί περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα του G7.
