ΕΕ: Αντιστέκεται στην θεραπεία Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα

Έχουν περάσει δύο χρόνια από τότε που ο Μάριο Ντράγκι παρουσίασε την πολυαναμενόμενη έκθεση για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης και πρωθυπουργός της Ιταλίας στο εισαγωγικό τμήμα της 400 σελίδων έκθεσης ήταν ξεκάθαρος. Το μπλοκ χρειάζεται πρόσθετες επενδύσεις ύψους 750-800 δισ. ετησίως,ήτοι έως και 5% του ΑΕΠ για να μεταμορφωθεί η οικονομία του.

Προέτρεψε το μπλοκ να αναπτύξει τις προηγμένες τεχνολογίες του, να δημιουργήσει ένα σχέδιο για την επίτευξη των κλιματικών στόχων του και να ενισχύσει την άμυνα και την ασφάλεια κρίσιμων πρώτων υλών, χαρακτηρίζοντας το έργο «υπαρξιακή πρόκληση».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται πολύ πιο συντονισμένη βιομηχανική πολιτική, ταχύτερες αποφάσεις και μαζικές επενδύσεις, αν θέλει να συμβαδίσει οικονομικά με τους ανταγωνιστές της, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, δήλωσε.

Οι πιο δύσκολες από πολιτική άποψη μεταρρυθμίσεις εκκρεμούν ακόμη

Προειδοποίησε ότι η οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ ήταν «επίμονα πιο αργή» από ό,τι στις ΗΠΑ, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ικανότητα του μπλοκ να ψηφιοποιήσει και να απελευθερώσει την οικονομία τόσο γρήγορα ώστε να μπορεί να ανταγωνιστεί τους ανταγωνιστές του στα ανατολικά και δυτικά.

Σήμερα το 15,7% των 383 συστάσεων της έκθεσης Ντράγκι έχουν υλοποιηθεί, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το think-tank, European Policy Innovation Council.

Η αργή πρόοδος σημειώνεται παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις των Ευρωπαίων ηγετών και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να θέσουν την οικονομική αναζωογόνηση στο επίκεντρο της ατζέντας του μπλοκ.

«Τα πάμε καλύτερα, αλλά όχι αρκετά καλά» εξηγεί στους Financial Times ο Μάρτιν Λίντεγκααρντ, Δανός υπουργός Επιχειρήσεων και Ανταγωνιστικότητας.

Αν και υιοθετήθηκαν από τη φον ντερ Λάιεν ως το στρατηγικό σχέδιο πολιτικής για τη δεύτερη θητεία της, οι προτάσεις του Ντράγκι παραγκωνίστηκαν λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, του μεταναστευτικού και της διαμάχης για τον επόμενο κοινό προϋπολογισμό της ΕΕ.

Εγκλωβισμένες οι πιο καθοριστικές μεταρρυθμίσεις

Οι πιο καθοριστικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, η άρση των εμποδίων εντός της ενιαίας αγοράς και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων, παραμένουν εγκλωβισμένες στις εθνικές πολιτικές σκοπιμότητες που η έκθεσή του αποσκοπούσε να υπερβεί. Άλλα μέτρα, από την ενοποίηση των κατακερματισμένων αγορών ενέργειας έως την εναρμόνιση των κανόνων για τις αμυντικές προμήθειες και τις τηλεπικοινωνίες, έχουν σημειώσει πρόοδο αλλά με σπασμωδικούς ρυθμούς.

Το εργαλείο παρακολούθησης «Draghi watch» διαπίστωσε ότι το 41,3% των προτάσεων του πρώην Ιταλού πρωθυπουργού έχει υλοποιηθεί εν μέρει, αναδεικνύοντας το χάσμα μεταξύ των διακηρυγμένων φιλοδοξιών των Βρυξελλών και της προθυμίας των κρατών-μελών να εκχωρήσουν τον έλεγχο.

H Ευρώπη πίσω στην κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη

Η καθυστέρηση αυτή σημειώνεται τη στιγμή που οι ΗΠΑ και η Κίνα διευρύνουν το προβάδισμά τους στην κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Η ανάπτυξη των ΗΠΑ έχει ενισχυθεί από τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων και τους προηγμένους ημιαγωγούς, με τη χώρα να ξεπερνά σταθερά την ΕΕ σε ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ από τον Ιούλιο του 2024.

Ο ίδιος ο Ντράγκι στο πρόσφατο άρθρο του στους Financial Times επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο σύνολο επιλογών. Όπως υποστηρίζει, πρέπει να επιτύχει υψηλότερη ανάπτυξη, ώστε να μπορεί να συνεχίσει να χρηματοδοτεί το κοινωνικό της μοντέλο και ταυτόχρονα να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες ενός μεταβαλλόμενου κόσμου, από την άμυνα έως την ενέργεια.

Παράλληλα, επιδιώκει να διατηρήσει την κυριαρχία της, προκειμένου να μπορεί να οργανώνει την οικονομία της σύμφωνα με τις δικές της αξίες, χωρίς όμως να επαναλάβει τις συνέπειες που έχει προκαλέσει αλλού η ανάπτυξη, όπως η διεύρυνση των ανισοτήτων και η περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Κατά τον Ντράγκι, η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει και τις τρεις αυτές προκλήσεις ταυτόχρονα.

Παρά το ισχυρό ξεκίνημα της χρονιάς, σημειώνει ότι η αναπτυξιακή δυναμική της Ευρώπης έχει επιβραδυνθεί σημαντικά μετά την πανδημία, τόσο σε σύγκριση με την προπανδημική της πορεία όσο και σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επικαλείται εκτίμηση σύμφωνα με την οποία το χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ της Ευρωζώνης και των ΗΠΑ διευρύνθηκε από 9 δολάρια ανά ώρα το 2018 σε 21 δολάρια το 2025. Παρότι, όπως αναγνωρίζει, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το κατά πόσο μπορούν να συγκριθούν με ακρίβεια τα επίπεδα παραγωγικότητας μεταξύ χωρών, η διαφορά στους ρυθμούς ανάπτυξης παραμένει σαφής.

Μια πιο αισιόδοξη εικόνα

Μια ξεχωριστή μελέτη του Institut Montaigne, η οποία χρησιμοποιεί διαφορετική μεθοδολογία, παρουσιάζει μια πιο αισιόδοξη εικόνα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι περίπου το 30% των συστάσεων του Ντράγκι έχει πλέον υλοποιηθεί.

Ωστόσο, και οι δύο μελέτες επισημαίνουν το ίδιο πρόβλημα: οι πιο δύσκολες από πολιτική άποψη μεταρρυθμίσεις εκκρεμούν ακόμη. Πολλές από αυτές αγγίζουν αρμοδιότητες που ασκούνται από τις εθνικές κυβερνήσεις, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας. Προκειμένου να ξεπεραστούν οι διαμάχες μεταξύ των θεσμικών οργάνων, η Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη συμφώνησαν νωρίτερα φέτος σε συγκεκριμένες προθεσμίες για την υλοποίηση της ατζέντας ανταγωνιστικότητας.

Ο Ενρίκο Λέτα, ένας ακόμη πρώην Ιταλός πρωθυπουργός που συνέταξε ξεχωριστή έκθεση για την ενοποίηση της ενιαίας αγοράς,  αισθάνεται «πιο αισιόδοξος» για το ενδεχόμενο η Ευρώπη να οργανωθεί αποτελεσματικά, καθώς πλέον υπάρχουν σαφή σχέδια και χρονοδιαγράμματα.

Ωστόσο, η πρόοδος μέχρι στιγμής έχει σημειωθεί κυρίως στους τομείς όπου η Επιτροπή μπορούσε να δράσει αυτόνομα: στη μείωση των ρυθμιστικών επιβαρύνσεων, στη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση για εταιρείες που επιδιώκουν να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους και στην επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για καθαρές τεχνολογίες.

Άρνηση εκχώρησης αρμοδιοτήτων

Παρόλο που οι ηγέτες ζητούν συστηματικά μια πιο ενοποιημένη ενιαία αγορά και λιγότερη γραφειοκρατία, τα εθνικά υπουργεία παραμένουν συχνά διστακτικά ως προς την παραχώρηση αρμοδιοτήτων ή την εγκατάλειψη εγχώριων κανόνων.

Ο Μάριο Μόντι, ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας –η έκθεση του οποίου για την ενιαία αγορά δημοσιεύτηκε το 2010– δήλωσε ότι οι προτάσεις του Ντράγκι κινδυνεύουν να έχουν την ίδια τύχη. «Η μόνη έκθεση που θα έπρεπε να συνταχθεί στο μέλλον είναι μια έκθεση σχετικά με τους λόγους για τους οποίους, συνήθως, δεν υλοποιούνται οι συστάσεις των εκθέσεων» είπε χαρακτηριστικά.

Τέτοιες εκθέσεις τυγχάνουν συνήθως υποδοχής με «ένα χειροκρότημα που διαρκεί περίπου μία ημέρα», πρόσθεσε, προτού οι κυβερνήσεις, οι ηγέτες των επιχειρήσεων και οι εθνικές διοικήσεις «αρχίσουν, από το επόμενο κιόλας πρωί, να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να υπονομεύσουν τις προτάσεις».

Πολλές από τις πιο ουσιαστικές συστάσεις του Ντράγκι απαιτούν από τις κυβερνήσεις να εκχωρήσουν αρμοδιότητες ή να αποδεχθούν μια βαθύτερη οικονομική ενοποίηση,  βήματα που παραμένουν πολιτικά ευαίσθητα.

«Το εμπόδιο στην υλοποίηση πηγάζει από τις εθνικές αντιστάσεις… και την έλλειψη πολιτικού θάρρους για την αντιμετώπιση των αναγκαίων συμβιβασμών» είπε ο Όσκαρ Γκινέα, από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας (ECIPE), προσθέτοντας ότι «ορισμένες κρίσιμες πολιτικές παραλύουν σε επίπεδο κρατών-μελών».

Τα σχέδια για την ενιαία κεφαλαιαγορά

Οι διαφωνίες αυτές είναι πιο έντονες όσον αφορά τα σχέδια για μια ενιαία κεφαλαιαγορά της ΕΕ, η οποία θεωρείται ευρέως ως το κομμάτι που λείπει από το παζλ της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.

Οι κατακερματισμένες αγορές εξακολουθούν να στερούν από τις εταιρείες τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την κλιμάκωση των δραστηριοτήτων τους. Η Ιρλανδία, η οποία αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ τον Ιούλιο, έχει δεσμευτεί να επιτύχει πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους.

Όσον αφορά την ατζέντα ανταγωνιστικότητας του μπλοκ, η Ιρλανδία προτίθεται να την προωθήσει «με τη μεγαλύτερη δυνατή ενεργητικότητα και αποφασιστικότητα», δήλωσε στους Financial Times ο Ιρλανδός Πρωθυπουργός Micheál Martin.

«Η Ευρώπη πρέπει να κάνει ένα άλμα προόδου, καθώς η ανταγωνιστικότητα αποτελεί κρίσιμο ζήτημα έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας», τόνισε. Οι επιχειρηματικοί φορείς χαιρετίζουν σε γενικές γραμμές αυτό που περιγράφουν ως μια αλλαγή φιλοσοφίας σε σύγκριση με την πρώτη πενταετία της von der Leyen στο τιμόνι της Επιτροπής.