Στα 109 δολάρια εκτινάχθηκε η τιμή του πετρελαίου, καθώς το νέο κύμα επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας ανάγκασε το Ριάντ να κλείσει έναν από τους πλέον κρίσιμους εξαγωγικούς αγωγούς του. Σύμφωνα με τους Financial Times, το Brent ενισχύθηκε τη Δευτέρα έως και 5%, φθάνοντας τα 109,80 δολάρια το βαρέλι. Αργότερα περιόρισε ελαφρώς τα κέρδη του, παραμένοντας λίγο κάτω από τα 109 δολάρια.
Η άνοδος των τιμών δεν προκλήθηκε μόνο από το κλείσιμο του αγωγού. Η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, αποχώρησε και από την προγραμματισμένη περιφερειακή συνάντηση με το Ιράν, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.
Το χτύπημα στον κρίσιμο αγωγό και η αγορά πετρελαίου
Το Ριάντ ανακοίνωσε αργά την περασμένη Παρασκευή ότι διακόπτει τη λειτουργία του αγωγού έπειτα από επίθεση με drone από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται σιιτικές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν, αλλά και οι Φρουροί της Επανάστασης.
Ο συγκεκριμένος αγωγός είχε αποκτήσει κομβικό ρόλο για τις σαουδαραβικές εξαγωγές. Συνδέει τις πλούσιες σε πετρέλαιο ανατολικές περιοχές του βασιλείου με τη δυτική ακτή, προσφέροντας εναλλακτική διαδρομή μετά τους περιορισμούς που επέβαλε το Ιράν στη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ.
Όπως επισημαίνουν οι FT, η επίθεση ήρθε έπειτα από διαδοχικά πλήγματα των υποστηριζόμενων από το Ιράν ανταρτών Χούθι κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας. Την προηγούμενη εβδομάδα οι Χούθι εξαπέλυσαν επανειλημμένες επιθέσεις με πυραύλους και drones, ενώ οι μάχες στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης αναζωπυρώθηκαν.
Οι αντάρτες έχουν κινηθεί νοτιότερα κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας, απωθώντας δυνάμεις που πρόσκεινται στην κυβέρνηση της Υεμένης και υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. Στόχος τους είναι να ενισχύσουν τον έλεγχό τους γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ακόμη ένα θαλάσσιο πέρασμα ζωτικής σημασίας για το διεθνές εμπόριο.
Τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να κατοχυρώσει τον έλεγχό της στο πέρασμα, από το οποίο εξαρτώνται για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές τους, ώστε μελλοντικά να επιβάλλει τέλη στα διερχόμενα πλοία.
Γιατί το Ριάντ αποχώρησε από τις συνομιλίες
Οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και των κρατών του Κόλπου επρόκειτο να συναντηθούν στη Σαλάλα, παράκτια πόλη του Ομάν. Στο τραπέζι θα βρισκόταν η προσωρινή συμφωνία Τεχεράνης και Μουσκάτ για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Δύο πηγές με γνώση των συζητήσεων ανέφεραν στους Financial Times ότι η Σαουδική Αραβία διαφώνησε με τη διατύπωση σχεδίου κοινής δήλωσης που είχαν προετοιμάσει το Ομάν και το Ιράν.
Τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να κατοχυρώσει τον έλεγχό της στο πέρασμα, από το οποίο εξαρτώνται για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές τους, ώστε μελλοντικά να επιβάλλει τέλη στα διερχόμενα πλοία.
Η επίμαχη διατύπωση «θα δημιουργούσε προηγούμενα που θα μπορούσαν να στραφούν εναντίον μας στο μέλλον», δήλωσε μία από τις πηγές στους FT.
Δεύτερη πηγή σημείωσε ότι στην απόφαση του Ριάντ βάρυναν τόσο το χτύπημα στον αγωγό όσο και οι επιθέσεις των Χούθι στις σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές.
Η συνάντηση που δεν έγινε
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, ανακοίνωσε ότι η συνάντηση του Ιράν με τους Άραβες γείτονές του αναβλήθηκε «προς όφελος της συναίνεσης».
«Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προώθηση ενός διαλόγου που στηρίζει τη σταθερότητα και τη διαρκή συνεργασία στην περιοχή μας», έγραψε στην πλατφόρμα X, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν υποστήριξε τη Δευτέρα ότι η αναβολή ζητήθηκε από τη Σαουδική Αραβία. Σύμφωνα με τους FT, το Ομάν επιδιώκει τώρα να οργανώσει ανάλογη συνάντηση στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη αργότερα μέσα στον μήνα.
Θα ήταν η πρώτη φορά εδώ και σχεδόν δύο χρόνια που οι επικεφαλής της διπλωματίας των έξι μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου –Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν και Μπαχρέιν– θα κάθονταν ως ομάδα στο ίδιο τραπέζι με τον Ιρανό ομόλογό τους. Στη συνάντηση αναμενόταν να συμμετάσχει και το Ιράκ.
Το Μπαχρέιν, ωστόσο, είχε ήδη ανακοινώσει ότι δεν θα λάβει μέρος. Πρόκειται για μία από τις χώρες του Κόλπου που έχουν δεχθεί τα ισχυρότερα πλήγματα από τις ιρανικές επιθέσεις αντιποίνων.
Η συμφωνία για το Ορμούζ και την αγορά πετρελαίου
Ομάν και Ιράν διαπραγματεύονταν επί εβδομάδες μια προσωρινή ρύθμιση για τη διέλευση των πλοίων. Με βάση το σχέδιο, τα πλοία θα εισέρχονταν στα Στενά του Ορμούζ μέσω ιρανικών υδάτων και θα εξέρχονταν κυρίως από την περιοχή του Ομάν, χωρίς να καταβάλλουν τέλη.
Η συμφωνία θα παρέμενε σε ισχύ έως ότου το Ιράν και οι γειτονικές χώρες του Κόλπου κατέληγαν σε μια μόνιμη λύση για το μέλλον του περάσματος. Οι δύο πλευρές πίστευαν ότι θα μπορούσε να ανοίξει δρόμο και για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Υπήρχαν επίσης προσδοκίες ότι η ιρανο-ομανική συμφωνία θα επέτρεπε την επιστροφή στο βραχύβιο μνημόνιο κατανόησης που είχαν υπογράψει τον Ιούνιο η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον.
Εκείνο το μνημόνιο προέβλεπε παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών και συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου, μαζί με συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι δύο πλευρές, όμως, αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση των όρων του. Στο επίκεντρο βρέθηκε η διαφωνία για τον τρόπο διέλευσης των πλοίων από το Ορμούζ, το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης, πυροδοτώντας έναν νέο κύκλο αμοιβαίων χτυπημάτων.
