Πετρέλαιο: Η αγορά αντέχει στον πόλεμο του Ιράν; – Πού βρίσκεται το «σημείο καμπής»

Περισσότερους από έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εξακολουθεί να λειτουργεί, διαψεύδοντας μέχρι στιγμής τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις για ένα ανεξέλεγκτο ενεργειακό σοκ, σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN.

Οι τιμές των καυσίμων παραμένουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα και το κόστος για το μέσο αμερικανικό νοικοκυριό έχει προσεγγίσει τα 800 δολάρια από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, το αργό εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να φτάνει εκεί όπου χρειάζεται και οι διεθνείς τιμές, αν και αυξημένες, δεν έχουν αγγίξει ιστορικά υψηλά.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς κατάφερε η αγορά να αντέξει το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς που έχει καταγραφεί, αλλά κυρίως για πόσο ακόμη μπορεί να διατηρηθεί αυτή η εύθραυστη ισορροπία.

Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι το νέο status quo μπορεί να συνεχιστεί για αρκετό διάστημα, ακόμη και με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν ούτε πλήρως ανοικτά ούτε εντελώς κλειστά. Άλλοι, όμως, προειδοποιούν ότι οι λύσεις που έχουν επιστρατευθεί για να κρατηθεί όρθια η αγορά δεν μπορούν να λειτουργούν επ’ αόριστον.

Εάν τα παγκόσμια αποθέματα υποχωρήσουν μέχρι ένα κρίσιμο «σημείο καμπής», οι τιμές της ενέργειας θα μπορούσαν να κινηθούν απότομα υψηλότερα, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.

Πετρέλαιο: Οι τρεις λόγοι που συγκρατούν τις τιμές

Σύμφωνα με ερευνητική έκθεση της JPMorgan και την επικεφαλής αναλύτρια εμπορευμάτων της τράπεζας, Νατάσα Κάνεβα, τρεις παράγοντες εξηγούν γιατί η αγορά έχει απορροφήσει μέχρι σήμερα το σοκ πολύ καλύτερα απ’ όσο αναμενόταν.

Ο πρώτος είναι οι εναλλακτικές διαδρομές που έχουν δημιουργηθεί για την παράκαμψη ή τη διέλευση των Στενών του Ορμούζ.

Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί αγωγούς προκειμένου να εκτρέπει αρκετά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως προς λιμάνια που βρίσκονται εκτός της εμβέλειας του Ιράν. Ωστόσο, οι πρόσφατες ταχύτατες προελάσεις των Χούθι, συμμάχων της Τεχεράνης, δημιουργούν αμφιβολίες για το κατά πόσο αυτό το «Σχέδιο Β» μπορεί να παραμείνει βιώσιμο.

Παράλληλα, ο αμερικανικός στρατός έχει συντονίσει με κράτη του Κόλπου επιχείρηση συνοδείας για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω των Στενών.

Την ίδια στιγμή, ΗΠΑ, Βενεζουέλα, Βραζιλία, Γουιάνα και Καναδάς έχουν αυξήσει συνδυαστικά την παραγωγή τους κατά περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

«Τα βαρέλια βρίσκουν τρόπο να κυκλοφορήσουν», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Κάνεβα.

Το «μαξιλάρι» των αποθεμάτων

Ο δεύτερος παράγοντας είναι τα αποθέματα.

Οι περισσότερες χώρες, με εξαίρεση τις ΗΠΑ και την Κίνα, έχουν αντλήσει πολύ λιγότερο πετρέλαιο από τα αποθέματά τους σε σχέση με ό,τι αναμενόταν αρχικά. Έτσι εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό «μαξιλάρι» που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τις κυβερνήσεις σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης.

Η εικόνα είναι διαφορετική στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.

Η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο έχουν βασιστεί σε σημαντικό βαθμό στα αποθέματά τους για να απορροφήσουν το σοκ του πολέμου.

Στο Κάσινγκ της Οκλαχόμα, μια κρίσιμη εγκατάσταση αποθήκευσης έφτασε τον Ιούλιο στα ελάχιστα λειτουργικά επίπεδα, όπου η μεταφορά αργού μέσω αγωγών προς τα διυλιστήρια γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Έκτοτε, πάντως, τα αποθέματα έχουν ανακάμψει ελαφρώς και έχουν βγει από την επικίνδυνη ζώνη.

Ακόμη μεγαλύτερο ερωτηματικό αποτελεί η Κίνα. Οι εισαγωγές της έχουν αυξηθεί πολύ σταδιακά τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά παραμένουν κατά αρκετά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα.

Κανείς εκτός της κινεζικής κυβέρνησης δεν γνωρίζει με ακρίβεια πόσο πετρέλαιο διαθέτει η χώρα σε αποθήκευση, ωστόσο εκτιμάται ότι τα αποθέματα ανέρχονται περίπου στο 1 δισ. βαρέλια.

Βουτιά 5 εκατ. βαρελιών στη ζήτηση

Ο τρίτος και ιδιαίτερα κρίσιμος παράγοντας είναι η μεγάλη πτώση της παγκόσμιας ζήτησης.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η κατανάλωση πετρελαίου έχει μειωθεί κατά περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Σε πολλές χώρες οι καταναλωτές ακύρωσαν ταξίδια, στράφηκαν στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή στις δημόσιες συγκοινωνίες, ενώ επιχειρήσεις ενθάρρυναν την εργασία από το σπίτι.

Η Κίνα, παράλληλα, εξάγει τόσο μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικών οχημάτων ώστε ασκείται πίεση στην παγκόσμια μεταφορική ικανότητα της ναυτιλίας.

Την ίδια στιγμή, η έλλειψη δυναμικότητας διύλισης στη Μέση Ανατολή, στη Ρωσία και στην Κίνα έχει επίσης περιορίσει τη ζήτηση για αργό.

Οι τρεις αυτοί παράγοντες έχουν καταφέρει να αντισταθμίσουν σε σημαντικό βαθμό την απώλεια περίπου 13 εκατ. βαρελιών ημερησίως που προκάλεσε ο πόλεμος.

Τα δύο σενάρια της JPMorgan

Η Κάνεβα εκτιμά ότι αυτή η νέα ισορροπία θα μπορούσε να διατηρηθεί για σημαντικό χρονικό διάστημα. Η αγορά, με άλλα λόγια, εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά σε υψηλότερες τιμές.

Η JPMorgan δεν προβλέπει ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί για πάντα. Έχει όμως υπολογίσει τι θα μπορούσε να συμβεί σε ένα τέτοιο σενάριο.

Εάν η σύγκρουση εξελιχθεί σε έναν «πόλεμο χωρίς τέλος», το πετρέλαιο θα μπορούσε, σύμφωνα με την τράπεζα, να σταθεροποιηθεί γύρω στα 87 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τις σημερινές τιμές.

Εάν αντίθετα ο πόλεμος τελειώσει, η JPMorgan εκτιμά ότι οι τιμές θα μπορούσαν να υποχωρήσουν πολύ περισσότερο, στα 64 δολάρια το βαρέλι.

Πιο απαισιόδοξος εμφανίζεται ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρόεδρος και συνιδρυτής της Rapidan Energy Group και πρώην ενεργειακός σύμβουλος του Τζορτζ  Μπους.

Το βασικό του σενάριο ουσιαστικά αντιμετωπίζει τη σύγκρουση ως έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος, με διαδοχικές εξάρσεις έντασης, και τοποθετεί το Brent στα 89 δολάρια το βαρέλι την επόμενη χρονιά.

«Δεν βλέπουμε πλήρη επιστροφή του Ορμούζ», σημειώνει. «Ένας πόλεμος χωρίς τέλος —θέτοντας σε κίνδυνο τη σημαντικότερη περιοχή προσφοράς στον κόσμο— θα επιταχύνει την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου».

Πού βρίσκεται ο μεγάλος κίνδυνος

Το πρόβλημα είναι ότι η νέα ισορροπία στηρίζεται σε μια σειρά από προσωρινές και δυνητικά εύθραυστες λύσεις.

Ο Χαμάντ Χουσεΐν, οικονομολόγος της Capital Economics, προειδοποιεί ότι, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, κάποια στιγμή τα αποθέματα θα εξαντληθούν.

Σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να δημιουργηθεί ακραία ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση, στέλνοντας τις τιμές του πετρελαίου πολύ υψηλότερα — ακριβώς το σενάριο που οι περισσότεροι αναλυτές φοβούνταν στην αρχή του πολέμου.

Ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners, εκτιμά ότι η μείωση των αποθεμάτων δεν θα προκαλούσε απαραίτητα άμεσο άλμα στις τιμές.

Θα μπορούσε, όμως, να αυξήσει σημαντικά τη μεταβλητότητα, πιθανότατα προς τα τέλη της επόμενης χρονιάς, εφόσον διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση.

Ο λόγος είναι ότι νέες παρακάμψεις μέσω αγωγών δεν μπορούν να δημιουργηθούν αρκετά γρήγορα, ενώ ούτε πρόσθετες πηγές προσφοράς, όπως η Βενεζουέλα, μπορούν να αντισταθμίζουν για πάντα τις απώλειες.

Δεν είναι το αόρατο χέρι της αγοράς

Σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη αδυναμία του σημερινού συστήματος: η ομαλή λειτουργία της αγοράς εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από στρατιωτικές επιχειρήσεις.

«Δεν είναι το αόρατο χέρι της αγοράς. Είναι ο στρατός που βρίσκει έναν τρόπο», τονίζει η Χελίμα Κροφτ, επικεφαλής παγκόσμιων εμπορευμάτων της RBC Capital Markets και πρώην αναλύτρια της CIA.

Όπως προειδοποιεί, όμως, ακόμη και οι δυνατότητες του αμερικανικού στρατού έχουν όρια.

«Θα παρέχουμε για πάντα υπηρεσίες συνοδείας; Είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Αυτές οι εναλλακτικές λύσεις έχουν μεγάλο κόστος».

Η Κροφτ θεωρεί ότι η σύγκρουση έχει εισέλθει σε μια «γκρίζα ζώνη», όπου περίοδοι έντονης κλιμάκωσης εναλλάσσονται με διαστήματα «δύσκολης ηρεμίας».

Και ο κίνδυνος μιας νέας απότομης κλιμάκωσης παραμένει υπαρκτός. Ένα προηγούμενο είναι οι επιθέσεις με drones το 2019 σε σαουδαραβική πετρελαϊκή εγκατάσταση, οι οποίες είχαν προκαλέσει απότομη εκτίναξη των τιμών.

Ένας πόλεμος χωρίς τέλος;

Το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης φαίνεται πλέον να απασχολεί σοβαρά όχι μόνο τους αναλυτές ενέργειας αλλά και τον χρηματοπιστωτικό κλάδο.

Διευθύνων σύμβουλος μεγάλης τράπεζας δήλωσε στο CNN ότι η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν «πιθανότατα είναι ένας πόλεμος χωρίς τέλος».

«Δεν χάνω τον ύπνο μου γι’ αυτό, αλλά θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι», ανέφερε. «Ένας πόλεμος χωρίς τέλος θα έκανε τους πάντες να αισθάνονται νευρικοί, αλλά μετά από ένα σημείο συνειδητοποιείς ότι αυτή είναι απλώς η νέα κανονικότητα».

Οι αμερικανικές αρχές φαίνεται επίσης να προετοιμάζονται για μια μακρά περίοδο διαταραχών.

Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA) εκτιμά ότι οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ θα παραμείνουν «περιορισμένες» καθ’ όλη τη διάρκεια του υπόλοιπου έτους.

Ακόμη πιο επιφυλακτική είναι η S&P Global Energy, η οποία πλέον δεν αναμένει ότι η παραγωγή πετρελαίου στη Μέση Ανατολή θα επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα ακόμη και έως το τέλος της επόμενης χρονιάς.

«Η αγορά δεν επιστρέφει στην ηρεμία», προειδοποιεί ο Τζιμ Μπέρκχαρντ, παγκόσμιος επικεφαλής έρευνας αργού πετρελαίου της S&P.

«Προσαρμόζεται στη νέα κανονικότητα, η οποία καθορίζεται από μια ανεπίλυτη σύγκρουση και έναν επίμονο κίνδυνο στις θαλάσσιες μεταφορές».