Η Κίνα θέτει σε εφαρμογή νέα, σαρωτικά μέτρα ελέγχου για τα ταξίδια των Κινέζων πολιτών στο εξωτερικό, καθώς ο Σι Τζινπίνγκ θέλει να περιφρουρήσει κρατικά μυστικά, προηγμένες τεχνολογίες και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι κανονισμοί -που τίθενται σε ισχύ την Τρίτη – θα επισημοποιήσουν τους ήδη αυξανόμενους περιορισμούς στα ταξίδια στο εξωτερικό για μεσαία και ανώτερα στελέχη της δημόσιας διοίκησης, στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος και υπαλλήλους κρατικών επιχειρήσεων.
Τα μέτρα θα αφορούν επίσης ιδιώτες που εργάζονται σε ευαίσθητους τομείς, όπως επισημαίνουν ειδικοί σε θέματα μετανάστευσης.
Όσοι παραβιάζουν τους νέους κανόνες θα αντιμετωπίσουν βαριά πρόστιμα και απαγορεύσεις εξόδου από τη χώρα, με διάρκεια που κυμαίνεται από τρεις μήνες έως και αόριστο χρονικό διάστημα.
«Επιστροφή» στον Μάο
Κατά την εκτίμηση των αναλυτών, η νομοθεσία αυτή επαναφέρει την Κίνα στο καθεστώς απαγόρευσης των ταξιδιών στο εξωτερικό που ίσχυε επί δεκαετίες κατά την εποχή του Μάο. Οι περιορισμοί εκείνοι είχαν αρθει πλήρως μόνο όταν το Πεκίνο άνοιξε την οικονομία του στο διεθνές εμπόριο.
«Το αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι μια σταδιακή επιστροφή στο μοντέλο της περιόδου πριν από τη δεκαετία του 1990, όπου τα διεθνή ταξίδια αντιμετωπίζονταν λιγότερο ως ατομικό δικαίωμα και περισσότερο ως προνόμιο που εξαρτάται από διοικητική έγκριση», δήλωσε στους Financial Times ο Henry Gao, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Διοίκησης της Σιγκαπούρης (Singapore Management University).
«Πέρα από τον περιορισμό της μετακίνησης, αυτή η προσέγγιση συμβάλλει στο να διατηρούνται τόσο οι άνθρωποι όσο και τα κεφάλαια πιο σταθερά εντός της σφαίρας ελέγχου του κομματικού – κρατικού μηχανισμού».
Ο πρωθυπουργός Λι Τσιανγκ υπέγραψε το διάταγμα τον Ιούλιο και το Κρατικό Συμβούλιο, υπό την ηγεσία του Λι, δήλωσε τότε ότι οι κανονισμοί τυποποιούσαν τις διαδικασίες εξόδου και εισόδου και αποσκοπούσαν στη «διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας, της ασφάλειας και των συμφερόντων ανάπτυξης».
Οι νέοι κανόνες θεσπίζονται καθώς το Πεκίνο δημιουργεί ένα πλέγμα κανονισμών με στόχο την αντιμετώπιση των ξένων κυρώσεων και τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ για την τεχνολογική κυριαρχία.
Στο πλαίσιο αυτό, έχουν αυστηροποιηθεί οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί, ιδίως για τους δημόσιους υπαλλήλους αλλά και για άλλους τομείς. Σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές πρόσφατες περιπτώσεις, στον Σιάο Χονγκ, διευθύνοντα σύμβουλο της πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης Manus, καθώς και σε άλλα ανώτερα στελέχη της διοίκησης, επιβλήθηκε απαγόρευση εξόδου από τη χώρα λόγω της πώλησης της νεοφυούς επιχείρησής τους στον αμερικανικό τεχνολογικό όμιλο Meta.
Οι κανόνες
Οι νέοι νόμοι «αποτελούν μία από τις σημαντικότερες διοικητικές ρυθμίσεις στον τομέα της διαχείρισης εξόδου και εισόδου» εδώ και πάνω από μία δεκαετία, ανέφερε η δικηγορική εταιρεία DLA Piper. «Οι παραβιάσεις των ελέγχων εξαγωγών συνδέονται πλέον ρητά με τις απαγορεύσεις εξόδου».
Το άρθρο 4 των Κανονισμών του Κρατικού Συμβουλίου για τη Διαχείριση Εξόδου και Εισόδου ορίζει ότι, εάν ένας Κινέζος πολίτης «παραβιάζει τους κανονισμούς ελέγχου εξαγωγών ή εισαγωγής και εξαγωγής τεχνολογίας που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την εθνική βιομηχανική ή τεχνολογική ασφάλεια», οι κυβερνητικές υπηρεσίες μπορούν «να του απαγορεύσουν την έξοδο από τη χώρα».
Οι κανόνες δεν εστίαζαν αποκλειστικά στον ιδιωτικό τομέα, ωστόσο παρείχαν στις αρχές «έναν πιο σαφή δρόμο για την επιβολή απαγορεύσεων εξόδου σε άτομα που εργάζονται σε ιδιωτικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων στελεχών τεχνολογίας και ερευνητών», δήλωσε ο Dai Menghao, εταίρος αρμόδιος για θέματα συμμόρφωσης στο εμπόριο στη δικηγορική εταιρεία King & Wood. «Η φράση “ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο” παρέχει επίσης στις αρχές σημαντικά περιθώρια διακριτικής ευχέρειας».
Το άρθρο 10 ενθαρρύνει τα γραφεία μετανάστευσης του ιδιωτικού τομέα – έναν κλάδο που κάποτε άκμαζε, με μεσάζοντες να βοηθούν οικογένειες να υποβάλουν αιτήσεις για διαμονή στο εξωτερικό – να καταγγέλλουν «δημόσιους λειτουργούς, στρατιωτικό προσωπικό ή άλλα άτομα» που επιχειρούν να μεταβούν στο εξωτερικό «κατά παράβαση των κανόνων».
Ο Gao, από το Singapore Management University, επισήμανε ότι ακόμη και όταν οι αρχές δεν απαγόρευαν επίσημα τη μετακίνηση, η προοπτική απόρριψης θα μπορούσε να ενθαρρύνει την αυτολογοκρισία και να αποτρέψει τα άτομα από το να υποβάλουν καν αίτηση για ταξίδι.
Αν και οι νέοι κανόνες προσδιορίζουν τους κινδύνους ή τις παραβιάσεις που ενεργοποιούν τις απαγορεύσεις, «η ευρεία διατύπωση του κανονισμού ενδέχεται να έχει πρακτικά αποτρεπτικό αποτέλεσμα» όσον αφορά τα ταξίδια, δήλωσε ο Dai της King & Wood.
Τα στελέχη που είναι υπεύθυνα για την έγκριση ταξιδιών των εργαζομένων – καθώς οι δημόσιοι υπάλληλοι στην Κίνα συχνά υποχρεούνται να παραδίδουν τα διαβατήριά τους και να τα ζητούν πίσω εάν σκοπεύουν να ταξιδέψουν – θα είναι πλέον πιο διστακτικά στην έγκριση των σχετικών αιτήσεων.
Οι σύμβουλοι που παρέχουν υπηρεσίες μετανάστευσης διαπιστώνουν ήδη τον αντίκτυπο στις δραστηριότητές τους.
Ο γενικός διευθυντής μιας εταιρείας παροχής υπηρεσιών μετανάστευσης στη Σαγκάη δήλωσε ότι είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί ως προς την παροχή βοήθειας σε «προσωπικό του δημόσιου τομέα και εργαζομένους σε τεχνικές θέσεις σε κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας, καθώς και στα μέλη των οικογενειών τους».
Οι αρχές διευρύνουν επίσης τον ορισμό των δημοσίων υπαλλήλων, ώστε να συμπεριλάβουν όσους εργάζονται σε δημόσια σχολεία, ερευνητικά ινστιτούτα και δημόσια νοσοκομεία, καθώς και σε κρατικές επιχειρήσεις και άλλους φορείς, ανέφερε ο γενικός διευθυντής. Συχνά επιβάλλονται περιορισμοί και για τους συζύγους και τα παιδιά.
Οι αρχές «δεν πρόκειται να δηλώσουν εγγράφως ότι απαγορεύεται σε οποιονδήποτε από την εν λόγω ευαίσθητη ομάδα… να υποβάλει αίτηση για μόνιμη διαμονή στο εξωτερικό», δήλωσε ο ιδιοκτήτης μιας άλλης εταιρείας του κλάδου. «Ωστόσο, θα υπάρχουν τόσα πολλά στάδια ελέγχου, που ουσιαστικά θα καθιστούν αδύνατη την υποβολή τέτοιων αιτήσεων».
Απλοί Κινέζοι πολίτες αναφέρουν ότι συχνά υπόκεινται ήδη σε άγραφους περιορισμούς μετακίνησης.
Στον απόηχο της διένεξης με την Ιαπωνία σχετικά με τη δήλωση της Πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι —ότι μια επίθεση στην Ταϊβάν θα μπορούσε να αναγκάσει την Ιαπωνία να αναλάβει στρατιωτική δράση— ορισμένοι ανέφεραν δυσκολίες στην εξασφάλιση έγκρισης για ταξίδια στη χώρα.
«Η Ιαπωνία είναι ο νέος απαγορευμένος προορισμός για φέτος», δήλωσε τραπεζικό στέλεχος της κρατικής Τράπεζας της Κίνας (Bank of China) στο Πεκίνο.
Άλλοι αναφέρουν ότι δέχτηκαν τηλεφωνήματα από άτομα που ισχυρίζονταν ότι ανήκουν στις αρχές μετανάστευσης, τα οποία τους συμβούλευαν να μην ταξιδέψουν σε προορισμούς όπως οι ΗΠΑ.
Ο Ζάο, πανεπιστημιακός λέκτορας στην πόλη Γκουανγκτζού της νότιας Κίνας δήλωσε ότι είχε αγοράσει εισιτήριο επιστροφής για τις ΗΠΑ προκειμένου να επισκεφθεί έναν φίλο, όταν, λίγες μόλις ώρες πριν από την αναχώρησή του τον Μάιο του περασμένου έτους, δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από κάποιον που ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούσε την «υπηρεσία μετανάστευσης», προτρέποντάς τον να μην ταξιδέψει.
«Μου είπαν ότι οι ΗΠΑ δεν ήταν κατάλληλος προορισμός για επίσκεψη. Ανέφεραν ότι οι αμερικανικές αρχές μετανάστευσης ενδέχεται να ελέγξουν τον φορητό υπολογιστή και το κινητό μου τηλέφωνο», είπε ο Ζάο.
Ο ίδιος δήλωσε ότι η προειδοποίηση του προκάλεσε απορία. «Δεν είμαι άτομο που διαχειρίζεται άκρως απόρρητες πληροφορίες. Δεν εργάζομαι πάνω σε κάτι που θα μπορούσε, κατά την κρίση μου, να αποτελέσει κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια».
Τελικά, ο Ζάο ακύρωσε το ταξίδι, χάνοντας περίπου 2.000 δολάρια λόγω της ακύρωσης της τελευταίας στιγμής. «Το μόνο που ήθελα ήταν να επισκεφθώ μια στενή φίλη που επρόκειτο να γίνει μητέρα», είπε.
«Δεν είχα κανένα άλλο σχέδιο».
