Νέο βήμα προς την απλοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου για την ασφάλεια τροφίμων, φυτοφαρμάκων και ζωοτροφών κάνει η ΕΕ, καθώς το Συμβούλιο κατέληξε στη διαπραγματευτική του θέση για το υπόλοιπο της δέσμης μέτρων απλούστευσης «Omnibus X».
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κανόνες για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα ανώτατα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων, τα βιοκτόνα, τις πρόσθετες ύλες στις ζωοτροφές. Επίσης, η δέσμη μέτρων αποσκοπεί στη μείωση του περιττού διοικητικού κόστους και των επιβαρύνσεων, διατηρώντας παράλληλα τα πολύ υψηλά πρότυπα της ΕΕ για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, καθώς και για την προστασία της ανθρώπινης και ζωικής υγείας και την περιβαλλοντική προστασία.
Η προεδρία του Συμβουλίου θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόλις το τελευταίο υιοθετήσει τη θέση του
Στην πράξη, η πρόταση απλοποιεί κανόνες και διαδικασίες που κρίθηκαν ιδιαίτερα επαχθείς από τους ενδιαφερόμενους φορείς και τις αρχές σε όλη την ενωσιακή νομοθεσία, από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και τα βιοκτόνα προϊόντα, έως τις ζωοτροφές, τους επίσημους ελέγχους και την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων.
Η προεδρία του Συμβουλίου θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόλις το τελευταίο υιοθετήσει τη θέση του, με σκοπό την επίτευξη ταχείας προσωρινής συμφωνίας για τη συνολική δέσμη μέτρων «Omnibus X» έως το τέλος του 2026.
Κανονισμός για τα ανώτατα όρια καταλοίπων
Ένα ανώτατο όριο καταλοίπων (ΑΟΚ) είναι το υψηλότερο επίπεδο καταλοίπων φυτοφαρμάκων που γίνεται νομικά ανεκτό εντός ή επί τροφίμων ή ζωοτροφών φυτικής και ζωικής προέλευσης.
Η προτεινόμενη τροποποίηση του κανονισμού για τα ΑΟΚ αφορά κατάλοιπα σε εισαγόμενα τρόφιμα ή ζωοτροφές ορισμένων φυτοφαρμάκων που δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν στην ΕΕ λόγω της ιδιαίτερα επικίνδυνης φύσης τους. Λόγω των εγγενών ιδιοτήτων τους, οι δραστικές ουσίες που περιέχονται στα εν λόγω φυτοφάρμακα θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να προκαλέσουν καρκίνο, να είναι τοξικές για την αναπαραγωγή ή να επηρεάσουν το ενδοκρινολογικό σύστημα, ή να έχουν μακροπρόθεσμες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Ο απώτερος σκοπός είναι να μην επιτρέπονται πλέον εισαγωγές προϊόντων που περιέχουν τέτοια κατάλοιπα φυτοφαρμάκων και, συνεπώς, να διατηρηθεί υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, προστατεύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.
Ως εκ τούτου, η εντολή του Συμβουλίου διατηρεί την αρχή της μείωσης των υφιστάμενων ΑΟΚ σε τεχνικό μηδέν για τις ιδιαίτερα επικίνδυνες ουσίες, κατόπιν εκτίμησης επιπτώσεων, όπως πρότεινε η Επιτροπή. Το κείμενο της εντολής διευρύνει επίσης το πεδίο εφαρμογής των καλυπτόμενων ουσιών, συμπεριλαμβάνοντας όχι μόνο ουσίες με ορισμένες ιδιαίτερα επικίνδυνες ιδιότητες, αλλά και ουσίες των οποίων οι ειδικές συνθήκες χρήσης οδηγούν σε απαράδεκτους κινδύνους για τις μέλισσες ή τα υπόγεια ύδατα.
Όπως είχε αρχικά προτείνει η Επιτροπή, για προϊόντα τα οποία ήταν σύμφωνα με τα προηγούμενα ΑΟΚ (πριν από τη μείωσή τους), η εντολή του Συμβουλίου διατηρεί επίσης τη δυνατότητα θέσπισης μεταβατικών διατάξεων ώστε να επιτρέπεται η διάθεση τέτοιων προϊόντων στην αγορά για ορισμένο χρονικό διάστημα, προς αποφυγή της σπατάλης τροφίμων.
Κανονισμός για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα
Ο κανονισμός αυτός αφορά τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά, καθορίζοντας τον τρόπο έγκρισής τους στην ΕΕ.
Για την τόνωση της καινοτομίας και την προώθηση της ανάπτυξης βιώσιμων εναλλακτικών λύσεων αντί των συμβατικών ΦΠΠ στη γεωργία, η εντολή προβλέπει ότι οι ουσίες βιολογικού ελέγχου θα τύχουν ταχύρρυθμης διαδικασίας (fast-track), καθώς θα δοθεί σε αυτές προτεραιότητα για την αξιολόγηση πριν από την έγκρισή τους. Ταυτόχρονα, οι δραστικές ουσίες χαμηλού κινδύνου και τα ΦΠΠ που τις περιέχουν θα λαμβάνουν απεριόριστες εγκρίσεις και άδειες.
Επιπλέον, για άλλες ουσίες και τα ΦΠΠ που τις περιέχουν, οι περίοδοι έγκρισης θα παραταθούν σε 15 έτη για την πρώτη έγκριση και σε 25 έτη για τις μεταγενέστερες εγκρίσεις, με ορισμένες εξαιρέσεις.
Η διάρκεια προστασίας των δοκιμών και των εκθέσεων μελετών για τα ΦΠΠ θα παραταθεί από 10 σε 13 έτη για την πρώτη άδεια κανονικών ΦΠΠ και από 13 σε 15 έτη για τα ΦΠΠ χαμηλού κινδύνου. Αυτές οι δοκιμές και οι εκθέσεις μελετών θα μεταφορτωθούν σε μια νεοσυσταθείσα βάση δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ.
Για να εξισορροπηθούν οι μεγαλύτερες περίοδοι έγκρισης, το κείμενο εισάγει ισχυρότερες δικλείδες ασφαλείας, κυρίως μέσω περιοδικής επανεξέτασης της επιστημονικής βιβλιογραφίας και των διαθέσιμων δεδομένων παρακολούθησης από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων, καθώς και μέσω μιας πιο επιφυλακτικής αντιμετώπισης των ουσιών που ταξινομούνται ως «καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες ή τοξικές για την αναπαραγωγή, κατηγορίας 2».
Κανονισμός για τα βιοκτόνα προϊόντα
Τα βιοκτόνα προϊόντα χρησιμοποιούνται για την προστασία των ανθρώπων, των ζώων, των υλικών ή των αντικειμένων από επιβλαβείς οργανισμούς, όπως παράσιτα ή βακτήρια, μέσω της δράσης των δραστικών ουσιών που περιέχονται στο βιοκτόνο προϊόν.
Η εντολή του Συμβουλίου διατηρεί την ισχύουσα αρχή των εγκρίσεων για δραστικές ουσίες με ημερομηνία λήξης, έστω και με παρατεταμένη περίοδο έγκρισης, ιδίως 15 ετών για τις πρώτες εγκρίσεις και 25 ετών για τις μεταγενέστερες ανανεώσεις. Αυτό θεωρείται κατάλληλο και επαρκές για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών καθυστερήσεων στο πρόγραμμα επανεξέτασης των δραστικών ουσιών.
Κανονισμός για τα πρόσθετα ύλης στις ζωοτροφές
Η πρόταση της Επιτροπής εισάγει διάφορα στοχευμένα μέτρα απλούστευσης για τα πρόσθετα ύλης στις ζωοτροφές. Αυτά περιλαμβάνουν την κατάργηση της απαίτησης συστηματικής ανανέωσης για τα περισσότερα εξουσιοδοτημένα πρόσθετα, τον εξορθολογισμό των διαδικασιών για τροποποιήσεις σε υφιστάμενες εγκρίσεις και τη δυνατότητα ψηφιακής επισήμανσης για ορισμένες πληροφορίες.
Κανονισμός για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές
Η εντολή του Συμβουλίου βασίζεται στην πρόθεση της Επιτροπής να διευκρινίσει ότι τα προϊόντα ζύμωσης που παράγονται με τη χρήση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών (ΓΤΜ) δεν αποτελούν τρόφιμα ή ζωοτροφές «που παράγονται από ΓΤΟ», εισάγοντας παράλληλα τροποποιήσεις με στόχο τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης και ζωικής υγείας, καθώς και του περιβάλλοντος.
Μεταξύ αυτών των μέτρων είναι η ανάπτυξη κατευθυνθειών γραμμών της Επιτροπής για ορθές πρακτικές παρασκευής, με στόχο την ελαχιστοποίηση της παρουσίας υπολειμματικού υλικού ΓΤΜ στα σχετικά προϊόντα τροφίμων ή ζωοτροφών.
