Ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό στοιχείο παρουσίασε η γαλλική κυβέρνηση στη συνεδρίαση της γαλλικής Επιτροπής Καθοδήγησης και Παρακολούθησης για την στρατηγική Ecophyto, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι γεωργικών συνδικάτων, περιβαλλοντικών οργανώσεων, επιστημονικών συνεργατών δημοσίων ερευνητικών φορέων και τέσσερις συναρμόδιοι υπουργοί, Γεωργίας, Υγείας, Έρευνας και Οικολογικής Μετάβασης. Ο στόχος να μειωθεί κατά το ήμισυ η χρήση φυτοφαρμάκων σε σύγκριση με την περίοδο 2011-2013 έχει σχεδόν επιτευχθεί.
Παρά ταύτα, η έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής στο πρόβλημα παραμένει ένα μεγάλο αγκάθι για το σύνολο του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας των «27», δεδομένου ότι το κόστος για την πρόοδο που έχουν επιτευχθεί σε ό,τι αφορά τη μείωση των φυτοφαρμάκων το πληρώνουν πανάκριβα οι καταναλωτές.
Αρκεί να αναφερθεί το πόρισμα πρόσφατης μελέτης ερευνητικής επιτροπής της Κομισιόν, σύμφωνα με το οποίο οι ανατιμήσεις στα εσπεριδοειδή λόγω της εφαρμογής αυστηρότερων κανόνων στη χρήση φυτοφαρμάκων μπορούν να φθάσουν το 82%. Τα βλέμματα όλων εστιάζονται πλέον στο νέο πακέτο απλοποίησης του ευρωπαϊκού πλαισίου για την ασφάλεια των τροφίμων, φυτοφαρμάκων και ζωοτροφών που προτείνει το Συμβούλιο των αρμοδίων υπουργών της ΕΕ και κατατίθεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Μείωση 47%
Το ενθαρρυντικό συμπέρασμα από τη συνεδρίαση των συναρμόδιων υπουργών και των κοινωνικών και επαγγελματικών φορέων στο Παρίσι είναι ότι, έστω και με καθυστέρηση, ο στόχος που έθεσε το πρώτο πρόγραμμα Ecophyto που ξεκίνησε το 2008 σχεδόν έχει επιτευχθεί.
Το πρώτο αυτό πρόγραμμα περιορισμού των φυτοφαρμάκων, τα οποία πέρα από τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία από την πλευρά των καταναλωτών, έχει διαπιστωθεί ότι επιμολύνουν έναν στους δύο αγρότες στην ΕΕ, είχε θέσει ως στόχο τη μείωση κατά 50% της χρήσης φυτοφαρμάκων στη Γαλλία μέσα σε μια δεκαετία σε σύγκριση με τη χρήση την περίοδο 2011-2013.
Το 2023 ο στόχος ήταν ακόμα αρκετά μακριά και το ποσοστό φαινόταν άπιαστο. Ως εκ τούτου τέθηκε νέα χρονική προθεσμία για το 2025. Αλλά κατά την πρόσφατη συνάντηση κυβέρνησης και φορέων, οι Γάλλοι υπουργοί ανακοίνωσαν ότι, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η χρήση φυτοφαρμάκων έχει μειωθεί σε ποσοστό 47%.
Αμφισβητήσεις
Πρέπει να σημειωθεί, πάντως, ότι η επιτυχία αυτή δεν έχει γίνει καθολικά αποδεκτή, διότι το 2024 η κυβέρνηση του Γκαμπριέλ Ατάλ άλλαξε το δείκτη αναφοράς σε ό,τι αφορά τη μέτρηση της χρήσης φυτοφαρμάκων στη Γαλλία, εγκαταλείποντας τον έως τότε χρησιμοποιούμενο δείκτη Nodu και υιοθετώντας τον ευρωπαϊκό δείκτη HRI1.
Ο νέος αυτός δείκτης έχει επικριθεί ευρέως από περιβαλλοντικές ομάδες και οργανώσεις που θεωρούν ότι δεν είναι ακριβής. Ωστόσο ο HRI1 χρησιμοποιείται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επιτρέποντας έτσι χρήσιμες συγκρίσεις.
«Η αλλαγή της μεθόδου των μετρήσεων και του υπολογισμού της τοξικότητας δίνει την εντύπωση μιας μείωσης για ορισμένα τοξικά μόρια που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Η καμπύλη τοξικότητας εμφανίζεται να καταρρέει λόγω μιας αλλαγής στην υποομάδα, ωστόσο δεν υπάρχει καμία σύνδεση με την πραγματική χρήση των εντομοκτόνων από τους αγρότες», σημειώνει στη «Les Echos» ο Φρανσουά Βεϊρέτ της περιβαλλοντικής Ένωσης Générations Futures.
Αμφισβητήσεις
«Στην πραγματικότητα ο ευρωπαϊκός δείκτης HRI1 δίνει προτεραιότητα στη μείωση της τοξικότητας και επομένως στον αντίκτυπο της χρήσης των φυτοφαρμάκων στη δημόσια υγεία. Παραβλέπει όμως την πραγματική μείωση των απόλυτων όγκων φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται», εξηγεί η ρεπόρτερ της εφημερίδας, Μαρί Μπελάν.
«Το Nodu είναι ένας καλός δείκτης όγκου και είναι αυτός που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εάν ο στόχος μας είναι ‘μηδενικά φυτοφάρμακα’. Ωστόσο, ο δείκτης HRI1 είναι πιο ακριβής για τη μέτρηση του κινδύνου που διατρέχουν οι αγρότες που δουλεύουν στα χωράφια», δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα ένας ερευνητής που ζήτησε να μην κατονομαστεί λόγω των έντονων συζητήσεων επί του θέματος.
Άλλο χρήση, άλλο τοξικότητα
Εάν ο δείκτης HRI1 μειώνεται απότομα, αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η χρήση των πιο επικίνδυνων προϊόντων, ουσιών δηλαδή που ταξινομούνται ως CMR1 και CMR2, έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί για τα πρώτα και έχει μειωθεί σημαντικά για τα δεύτερα. Αυτό δείχνει ότι, όντως, η απαγόρευση των πιο επικίνδυνων ουσιών με τα οποία ράντιζαν τις καλλιέργειές τους οι Γάλλοι αγρότες ήταν αποτελεσματική και επέτρεψε την ανάπτυξη προϊόντων βιολογικού ελέγχου.
Ως εκ τούτου, «αυτή η μείωση 47%, που καταγράφεται, αφορά την τοξικότητα των χρησιμοποιούμενων φυτοφαρμάκων και όχι τον όγκο τους, συγκαλύπτει δηλαδή το γεγονός ότι η χρήση φυτοφαρμάκων έχει παραμείνει σταθερή τα τελευταία τρία ή τέσσερα χρόνια λόγω της έλλειψης εναλλακτικών λύσεων και καινοτομιών στις καλλιέργειες», σημειώνει η ρεπόρτερ της «Les Echos».
Σύνθετο το πρόβλημα
«Η προστασία των καλλιεργειών δεν επιτυγχάνεται με μια απλή αλλαγή του χρησιμοποιούμενου για κάθε περίπτωση προϊόντος. Είναι ένα σύνθετο από τεχνικής απόψεως ζήτημα. Οι αγρότες πρέπει να συνδυάζουν διάφορους τύπους λύσεων», εξηγεί η Εμανουέλ Παμπολετά, διευθύνουσα σύμβουλος της Phytéis – πρόκειται για μια επαγγελματική οργάνωση που εκπροσωπεί τους κατασκευαστές προϊόντων φυτοπροστασίας και παραγόντων βιολογικού ελέγχου.
Πώς γίνεται ο «συνδυασμός λύσεων», που προτείνεται; Με την υποστήριξη των απασχολουμένων στη γεωργία από εξειδικευμένους συμβούλους και με εντατικά εκπαιδευτικά και ενημερωτικά σεμινάρια. Εξάλλου «αυτό που λειτουργεί αποτελεσματικά σε ένα αγρόκτημα στη Νορμανδία δεν είναι απαραίτητα αποτελεσματικό σε μια άλλη περιοχή της νότιας Γαλλίας», σημειώνει η Εμανουέλ Παμπολετά.
Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν επίσης ότι η υοθέτηση εναλλακτικών λύσεων σε ό,τι αφορά τα φυτοφάρμακα και την χρήση τους, δεν είναι πάντα εύκολη. Η τελειοποίηση μιας τεχνικής δεν εγγυάται την άμεση υιοθέτησή της από τους γεωργούς στα χωράφια.
Και τώρα τι;
Και τώρα που επισημάνθηκε η πολυπλοκότητα του προβλήματος χρήσης των φυτοφαρμάκων και η δυσκολία μιας όσο το δυνατόν πιο ανώδυνης για τους αγρότες και τους καταναλωτές εφαρμογής τους στις καλλιέργειες, τι γίνεται; Δεν υπάρχει νέος στόχος στον ορίζοντα, γι’ αυτό και οι περιβαλλοντικές ομάδες φοβούνται μια οπισθοδρόμηση σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της χρήσης επιβλαβών εντομοκτόνων και φυτοφαρμάκων.
«Διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει πλέον πλέον κανένα όραμα ή πολιτική βούληση για να δοθεί μια συνέχεια στην όλη προσπάθεια. Ο στόχος της μείωσης της εξάρτησης των καλλιεργειών από τα φυτοφάρμακα έχει εγκαταλειφθεί», δηλώνει μην κρύβοντας την απογοήτευσή του ο περιβαλλοντολόγος Φρανσουά Βεϊρέτ της Générations Futures.
Πράγματι, στην τελευταία συνάντηση κυβέρνησης και αρμοδίων φορέων που έγινε στο Παρίσι δεν συμφωνήθηκαν νέοι στόχοι μείωσης της χρήσης ή έστω της τοξικότητας των φυτοφαρμάκων για τα επόμενα χρόνια. Και είναι φανερό ότι το πρόβλημα δεν έχει να κάνει μια μόνο χώρα της ΕΕ. Είναι πανευρωπαϊκό και αφορά άμεσα τόσο τη δημόσια υγεία όσο και το διεθνή ανταγωνισμό, μετά μάλιστα από τις νέες εμπορικές συμφωνίες με μεγάλες αγροτικές δυνάμεις που έχει υπογράψει η Κομισιόν (με τη Mercosur και μόλις προ 10ημέρου με τις Φιλιππίνες).
Η συζήτηση θα εστιαστεί πλέον στο νέο πακέτο απλοποίησης των ευρωπαϊκών πολιτικών που αφορούν τα φυτοφάρμακα, τις ζωοτροφές και τα τρόφιμα «Omnibus X», το οποίο εκπόνησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και θα τεθεί επί τάπητος στο Ευρωκοινοβούλιο με στόχο έως τα τέλη του έτους να έχει επιτευχθεί μια προσωρινή συμφωνία δράσεων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
