Ιράν: Ο σκιώδης στόλος του παγιδευμένος στον Ινδικό Ωκεανό [χάρτης]

Περίπου 20 άδεια ιρανικά πετρελαιοφόρα παραμένουν ακινητοποιημένα στα διεθνή ύδατα, περίπου 25 χιλιόμετρα από τις νοτιοδυτικές ακτές της Σρι Λάνκα. Με τις μηχανές σβηστές για εξοικονόμηση καυσίμων, τα πλοία αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε τρόφιμα, καύσιμα και γλυκό νερό. Πρόκειται για μία από τις πιο ορατές συνέπειες της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης κατά του Ιράν.

Δεκάδες ιρανικά ή συνδεδεμένα με το Ιράν δεξαμενόπλοια, που συμμετείχαν στη μεταφορά πετρελαίου προς την Κίνα παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, έχουν παραμείνει από το καλοκαίρι σε θαλάσσιες περιοχές κοντά στη Σρι Λάνκα, τη Μαλαισία και άλλες ασιατικές χώρες, αναφέρει η Wall Street Journal.

Η Ουάσιγκτον έχει εντείνει τις κυρώσεις και τον έλεγχο των εμπορικών δικτύων που θεωρεί ότι βοηθούν την Τεχεράνη να παρακάμπτει το καθεστώς κυρώσεων. Η πίεση έχει ενισχυθεί παράλληλα με τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις προσπάθειες των ΗΠΑ να περιορίσουν τη διακίνηση πετρελαίου.

Πριν από τον πόλεμο, το δίκτυο λειτουργούσε σχεδόν σαν μια θαλάσσια αλυσίδα μεταφόρτωσης. Ιρανικά δεξαμενόπλοια μετέφεραν το αργό σε διεθνή ύδατα ανοιχτά της Μαλαισίας, όπου το φορτίο μεταφερόταν σε άλλα πλοία μέσω μεταγγίσεων (ship-to-ship transfers), σύμφωνα με το Reuters. Τα δεύτερα δεξαμενόπλοια συνέχιζαν προς την Κίνα, ενώ τα πρώτα επέστρεφαν στο Ιράν για να επαναλάβουν τη διαδικασία. Ορισμένα πλοία ήταν ιρανικά, ενώ άλλα έφεραν διαφορετικές σημαίες αλλά είχαν ήδη υποστεί αμερικανικές κυρώσεις λόγω της συμμετοχής τους στο συγκεκριμένο εμπόριο.

Η νέα αμερικανική πολιτική έχει διαταράξει αυτόν τον κύκλο. Τα πλοία δυσκολεύονται να επιστρέψουν στο Ιράν, ενώ λιμάνια και εταιρείες παροχής υπηρεσιών στην Ασία αποφεύγουν να τα εξυπηρετήσουν, φοβούμενα δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένας στόλος πλοίων χωρίς φορτίο, τα οποία δεν μπορούν εύκολα ούτε να επιστρέψουν στη βάση τους ούτε να βρουν ασφαλή τρόπο να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους.

Θέσεις κάποιων ακινητοποιημένων ιρανικών πλοίων

Εταιρείες bunkering της Σρι Λάνκα «σφυρίζουν αδιάφορα»

Η Σρι Λάνκα βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της πίεσης. Σύμφωνα με έγγραφα της κυβέρνησης και ναυτιλιακές εταιρείες που επικαλείται η Journal, η αμερικανική πρεσβεία στην Κολόμπο ενημέρωσε τις αρχές ότι παρακολουθούσε 19 ιρανικά δεξαμενόπλοια στα ανοικτά των δυτικών ακτών της χώρας και προειδοποίησε για τον κίνδυνο κυρώσεων εάν τοπικές εταιρείες συνέχιζαν να τους παρέχουν υπηρεσίες. Τον Σεπτέμβριο, Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν επίσης εκπαιδευτική συνεδρίαση για περισσότερους από 40 αξιωματούχους της Σρι Λάνκα σχετικά με τους κινδύνους από την υποστήριξη πλοίων που βρίσκονται υπό κυρώσεις.

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται όμως στο πετρέλαιο. Ναυτιλιακές εταιρείες στη Σρι Λάνκα αναφέρουν ότι δέχονται αιτήματα για τρόφιμα και άλλες βασικές προμήθειες από τα πληρώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αρχές δεν εγκρίνουν τις επισκέψεις εφοδιασμού, καθώς οι εταιρείες φοβούνται ότι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με αμερικανικές κυρώσεις. Η κυβέρνηση της Σρι Λάνκα έχει αναγνωρίσει ότι υπάρχει κίνδυνος πλοία υπό κυρώσεις να αντιμετωπίσουν ελλείψεις σε τρόφιμα, καύσιμα και νερό.

Για την Ουάσιγκτον, η λογική της στρατηγικής είναι διαφορετική. Η στόχευση όχι μόνο των ίδιων των δεξαμενόπλοιων αλλά και όσων τα τροφοδοτούν, επισκευάζουν ή ασφαλίζουν αυξάνει το κόστος της παράκαμψης των κυρώσεων. Ο στόχος είναι να γίνει τόσο δύσκολη και ακριβή η λειτουργία του «σκιώδους στόλου», ώστε να περιοριστούν οι εξαγωγές πετρελαίου και τα έσοδα της Τεχεράνης.

Η πίεση έχει ήδη ευρύτερες επιπτώσεις στην ιρανική οικονομία. Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν επεκταθεί σε εταιρείες τρίτων χωρών που συναλλάσσονται με το Ιράν, περιορίζοντας τις οικονομικές και εμπορικές διεξόδους της χώρας. Παράλληλα, οι εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κεντρικό στοιχείο των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν. Η Τεχεράνη έχει συνδέσει το άνοιγμα της στρατηγικής θαλάσσιας οδού με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και των κυρώσεων, ενώ οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις προσπάθειες για διπλωματική διέξοδο.

Για τον ιρανικό «σκιώδη» στόλο, πάντως, το πρόβλημα είναι άμεσο: ένα δεξαμενόπλοιο που παραμένει άδειο και ακινητοποιημένο στη θάλασσα δεν παράγει έσοδα, ενώ εξακολουθεί να απαιτεί πλήρωμα, καύσιμα, συντήρηση και εφοδιασμό. Η αμερικανική στρατηγική επιχειρεί ακριβώς να μετατρέψει αυτή την αδυναμία σε οικονομικό βάρος για την Τεχεράνη.