Το ενδεχόμενο προκήρυξης πρόωρων εκλογών εξετάζει ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σύμφωνα με πληροφορίες, σε μια προσπάθεια να επιλύσει την κλιμακούμενη λαϊκή και πολιτική δυσαρέσκεια για τα καλπάζοντα ενοίκια και τις τιμές, μετά την απόρριψη του νομοσχεδίου του για τη στέγαση από το κοινοβούλιο την Παρασκευή.
Μαζικές διαδηλώσεις πυροδοτήθηκαν πρόσφατα από την υπόθεση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, όταν της επιδόθηκε ειδοποίηση έξωσης.
Ο λόγος ήταν πως διαμέρισμά της, που προηγουμένως τελούσε υπό καθεστώς ελεγχόμενου ενοικίου, αγοράστηκε από έναν εταιρικό ιδιοκτήτη ακινήτων που επιδίωξε να αυξήσει το ενοίκιο σε επίπεδο κατά πολύ υψηλότερο από το μηνιαίο εισόδημα της σύνταξής της.
Μεγάλο μέρος της οργής έχει επικεντρωθεί στον ρόλο των λεγόμενων «κεφαλαίων υψηλού κινδύνου» στην αγορά ενοικίασης. Το κόμμα του Σάντσεθ έχει προτείνει την απαγόρευση αγοράς κατοικιών από επενδυτές μεγάλης κλίμακας έως το 2028.
Αν όμως οι φορείς χάραξης πολιτικής και οι ενοικιαστές θέλουν να βρουν βιώσιμες λύσεις και να αποφύγουν ακούσιες αρνητικές συνέπειες, αξίζει να κάνουν ένα βήμα πίσω και να εξετάσουν αυτό που, στην πραγματικότητα, αποτελεί ένα πολύ βαθύτερο πρόβλημα, τόσο στην Ισπανία όσο και σε άλλες χώρες, όπως επισημαίνει ο αρθρογράφος των Financial Times John Burn-Murdoch.
Ο ίδιος παραπέμπει σε περιπτώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, όπου διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν για να εναντιωθούν σε εξώσεις, συχνά όχι από άπληστους εταιρικούς ιδιοκτήτες, αλλά από τοπικά δημοτικά συμβούλια που επιδίωκαν να μεταβιβάσουν ακίνητα ελεγχόμενου ενοικίου σε νέους ενοικιαστές με χαμηλό εισόδημα.
Αυτές οι εξώσεις συμβαίνουν αφού ο προηγούμενος ενοικιαστής απεβιώσει ή αποχωρήσει, αλλά τα μέλη της οικογένειάς του αρνούνται να φύγουν.
Στεγαστικό: Η βασική αιτία
Οι ιδιαιτερότητες αυτών των περιπτώσεων είναι πολύ διαφορετικές, αλλά όλες παραπέμπουν στο ίδιο πρόβλημα για το στεγαστικό, αναφέρει ο ίδιος: στην οξεία έλλειψη στέγης.
Ένας ιδιοκτήτης ακινήτου -είτε πρόκειται για την εταιρική εκδοχή είτε για εκείνη του μικροϊδιοκτήτη- αυξάνει τα ενοίκια μόνο όταν είναι βέβαιος ότι θα βρει κάποιον πρόθυμο να πληρώσει την υψηλότερη τιμή.
Πιο ειδικά, η Ισπανία έχει κατασκευάσει λιγότερες κατοικίες ανά κάτοικο από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη χώρα υψηλού εισοδήματος τα τελευταία 10 χρόνια.
Όπως υποστηρίζει ο Burn-Murdoch, πάνω από το 50% των νεαρών ενηλίκων της ζει πλέον με τους γονείς του, σημειώνοντας άνοδο από το 33% το 2005, και τα ενοίκια έχουν αυξηθεί πιο απότομα από σχεδόν οπουδήποτε αλλού.
Μετά, στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία ο λόγος που τα παιδιά των ενοικιαστών κοινωνικής κατοικίας πασχίζουν να κρατήσουν τα σπίτια μετά τη λήξη των μισθώσεων —ένας λόγος οι λίστες αναμονής για αυτά τα ακίνητα ελεγχόμενου κόστους είναι τόσο μακροσκελείς— είναι η οξεία έλλειψη ακινήτων σε αυτές τις χώρες.
Σε αμφότερες τις χώρες λείπει, σε καθεμία ξεχωριστά, περίπου μία στις επτά κατοικίες από όσες χρειάζονται για να στεγαστεί ο σημερινός τους πληθυσμός, υποστηρίζει ο αρθρογράφος των FT.
Πληθυσμιακή έκρηξη και ψηφιακοί «νομάδες»
Έπειτα, τα προβλήματα της Ισπανίας βρίσκονται τόσο στην πλευρά της προσφοράς όσο και στην πλευρά της ζήτησης.
Η στενότητα στην κατασκευή κατοικιών συνέπεσε με μια πληθυσμιακή έκρηξη, η οποία τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από μια συνειδητή προσπάθεια του Σάντσεθ να ενισχύσει τη μετανάστευση.
Επιπλέον, οι αυξανόμενες εισροές τουριστών και ψηφιακών νομάδων σημαίνουν ότι το ενοίκιο ισορροπίας της αγοράς συχνά δεν καθορίζεται από τα εγχώρια εισοδήματα, αλλά από εκείνα των εύπορων επισκεπτών.
Η προσέλκυση εργαζομένων και επισκεπτών υψηλής δαπάνης από το εξωτερικό αποτελεί ορθή οικονομική πολιτική, αλλά απαιτεί μια συντονισμένη προσέγγιση στην πλευρά της προσφοράς με τη μορφή πολύ μεγαλύτερης οικιστικής ανάπτυξης, μέρος της οποίας θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί μέσω αυξημένων τουριστικών τελών, αναφέρει ο John Burn-Murdoch.
Επιφανειακές οι λύσεις για στεγαστικό
Οι προτάσεις της κυβέρνησης μέχρι στιγμής ισοδυναμούν με ένα συνονθύλευμα από επιφανειακές λύσεις, που αντιμετωπίζουν ορισμένα από τα συμπτώματα, αλλά όχι την υποκείμενη αιτία.
Η ισχυρότερη προστασία των υφιστάμενων ενοικιαστών και οι απαγορεύσεις στις επενδύσεις δεν θα ανακουφίσουν την πίεση που ασκεί η έλλειψη προσφοράς στα ενοίκια και τις τιμές.
Ούτε πρόκειται να στεγάσουν τα εκατομμύρια των νεαρών ενηλίκων των οποίων η ζωή και η καριέρα βρίσκονται σε παύση, ενόσω αναγκάζονται να μοιράζονται την ίδια στέγη με τους γονείς τους, υποστηρίζει ο Burn-Murdoch στους FT.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ισπανία ίσως θέλει να στρέψει το βλέμμα της προς την Ιρλανδία, όπου οι ιθύνοντες πέρυσι αποδυνάμωσαν τους ελέγχους στα ενοίκια λόγω ανησυχιών ότι συνέβαλαν σε χαμηλούς ρυθμούς νέων κατασκευών στον τομέα των ενοικιάσεων, επιδεινώνοντας τις υποκείμενες αιτίες της νόσου, της οποίας τα συμπτώματα σκόπευαν να θεραπεύσουν.
Για τον αρθρογράφο, εάν το αυξανόμενο κόστος και οι επιδεινούμενες ελλείψεις ήταν απλό να αντιστραφούν με βιώσιμο τρόπο, δεν θα έπλητταν τόσα πολλά διαφορετικά μέρη με ευρεία ποικιλία πολιτικών και οικονομικών περιβαλλόντων.
Όπως υποστηρίζει, για να υπάρξει οποιαδήποτε πιθανότητα λύσης στο στεγαστικό, οι φορείς χάραξης πολιτικής πρέπει να διασφαλίσουν ότι θα προχωρήσουν πέρα από επιφανειακές και συχνά αντιπαραγωκικές ρυθμίσεις ή επιλεκτικές προστασίες για όσους είναι ήδη αρκετά τυχεροί ώστε να ενοικιάζουν, και να αναμετρηθούν αντίθετα με τις πιο απαιτητικές μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να ασκήσουν πτωτικές πιέσεις στα ενοίκια και τις τιμές για όλους «μια και καλή».
