Προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα στις ανάγκες πρέπει να είναι τα μέτρα στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση, όπως υπογράμμισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης μετά τη συνεδρίαση του Eurogroup στο Λουξεμβούργο. Με τις τιμές ενέργειας να κινούνται ξανά σε υψηλά επίπεδα και το κόστος δανεισμού να αυξάνεται, ο πρόεδρος του οργάνου έθεσε ως άμεση προτεραιότητα την προστασία των πολιτών, με παρεμβάσεις που δεν θα επιβαρύνουν δυσανάλογα τα δημόσια οικονομικά.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολόγησε θετικά τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας να αξιοποιήσουν τη διευρυμένη δημοσιονομική ευελιξία για μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι πιέσεις στις τιμές ενδέχεται να συνεχιστούν καθώς η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα, ενώ έστειλε σαφές μήνυμα κατά της διαρκούς προσθήκης νέων δημοσιονομικών χαλαρώσεων.
Οι δύο τοποθετήσεις αποτυπώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: στήριξη των πιο ευάλωτων, προσεκτική χρήση των διαθέσιμων περιθωρίων και διατήρηση της αξιοπιστίας των δημόσιων οικονομικών.
Τα «τρία Τ» των μέτρων στήριξης
Όπως ανέφερε ο Πιερρακάκης, οι υπουργοί στη διευρυμένη σύνθεση του Eurogroup εξέτασαν τις παρεμβάσεις που έχουν υιοθετήσει τα κράτη-μέλη για την προστασία των πιο ευάλωτων και τη διατήρηση της ανθεκτικότητας των οικονομιών τους.
Όλοι επαναβεβαίωσαν την προσήλωσή τους στην αρχή των «τριών Τ»: τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα — temporary, targeted and tailored.
Ο πρόεδρος του Eurogroup περιέγραψε μια δύσκολη ισορροπία. Οι κυβερνήσεις πρέπει να προστατεύσουν τους πολίτες από τις υψηλές τιμές ενέργειας χωρίς να εκπέμπουν λανθασμένα δημοσιονομικά μηνύματα, να στηρίξουν την οικονομική δραστηριότητα χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη σταθερότητα και να χρηματοδοτήσουν τις μελλοντικές ανάγκες διαφυλάσσοντας την αξιοπιστία τους.
Από τα τέλη Αυγούστου, σημείωσε, οι τιμές ενέργειας έχουν επιστρέψει σε υψηλά επίπεδα, επηρεάζοντας προϊόντα όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ο συνεχιζόμενος πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αναδεικνύουν την έκθεση της Ευρώπης σε σοβαρούς εξωτερικούς ενεργειακούς κινδύνους.
Τι ανακοίνωσε η Κομισιόν για την Ελλάδα
Ο Ντομπρόβσκις εξήγησε ότι η Επιτροπή έχει διευρύνει την ευελιξία στο πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, αξιολόγησε θετικά τα σχετικά αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας.
Η ανακοίνωση αφορά τη χρήση της συγκεκριμένης διευρυμένης ευελιξίας. Ο επίτροπος συνόδευσε την τοποθέτησή του με σύσταση για προσεκτική αξιοποίησή της και τήρηση των στόχων των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών σχεδίων.
Για τις βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, επέμεινε στη στόχευση προς τους πιο ευάλωτους. Όπως εξήγησε, τα μέτρα ευρείας εφαρμογής θα είχαν υπερβολικό δημοσιονομικό κόστος και θα μπορούσαν να αυξήσουν τη ζήτηση ενέργειας και τις τιμές, περιορίζοντας τελικά την αποτελεσματικότητά τους για εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Πίεση από τις αγορές ομολόγων
Στο δημοσιονομικό σκέλος, ο Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η γεωπολιτική αστάθεια, η άνοδος του πληθωρισμού και οι αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης διαμορφώνουν ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον.
Τα θεμελιώδη μεγέθη της ευρωζώνης παραμένουν ισχυρά, όπως ανέφερε, όμως οι επενδυτές δίνουν αυξανόμενη προσοχή στις δημοσιονομικές προκλήσεις μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών. Γίνονται πιο ευαίσθητοι στους κινδύνους και ζητούν μεγαλύτερη αποζημίωση για την αβεβαιότητα γύρω από την αξιοπιστία και τον ρυθμό της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Για να αποτυπώσει τη μεταβολή των συνθηκών σε σχέση με το 2016, παρέθεσε συγκεκριμένα μεγέθη: το δημόσιο έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρισκόταν τότε στο 1,7% του ΑΕΠ, ενώ για το 2026 προβλέπεται στο 3,5%. Η μέση απόδοση των δεκαετών κρατικών ομολόγων αυξήθηκε από το 1,1% στο 4%, ενώ οι αμυντικές δαπάνες από το 1,3% στο 2,4% του ΑΕΠ.
Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό κόστος έχει αυξηθεί και το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό, με ορισμένα κράτη-μέλη να καταγράφουν περαιτέρω άνοδο.
Όρια στις νέες δημοσιονομικές χαλαρώσεις
Ο Ντομπρόβσκις τόνισε ότι το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο περιλαμβάνει ήδη δυνατότητες ευελιξίας για την αντιμετώπιση της συγκυρίας.
Ειδικότερα, η υστέρηση εσόδων λόγω οικονομικής επιβράδυνσης δεν απαιτεί αντισταθμιστικά μέτρα, ενώ ούτε η αύξηση των δαπανών για τόκους χρειάζεται να αντισταθμίζεται εντός του τρέχοντος μεσοπρόθεσμου σχεδίου. Οι ανοδικές πληθωριστικές πιέσεις συνυπολογίζονται επίσης στη συνολική αξιολόγηση των σχετικών παραγόντων κατά τον έλεγχο συμμόρφωσης με τους κανόνες.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η συνεχής προσθήκη νέων δημοσιονομικών ευελιξιών θα μπορούσε να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη συλλογική βούληση τήρησης του πλαισίου. Η αξιοπιστία της δέσμευσης στη δημοσιονομική βιωσιμότητα αποτελεί, κατά τον ίδιο, κρίσιμο πλεονέκτημα που πρέπει να διαφυλαχθεί.
Περισσότερα αποτελέσματα με τους διαθέσιμους πόρους
Ο Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η απάντηση στις αυξημένες ανάγκες δεν μπορεί να περιορίζεται στον περισσότερο δανεισμό. Αντίστοιχα, απέρριψε τις οριζόντιες περικοπές που αποδυναμώνουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες.
Ζήτησε επανεξέταση των προτεραιοτήτων στις δαπάνες, αποδοτικότερα φορολογικά συστήματα και ισχυρότερη δημοσιονομική διακυβέρνηση, ώστε οι κυβερνήσεις να επιτυγχάνουν περισσότερα με τους πόρους που διαθέτουν. Διευκρίνισε ότι η μεγαλύτερη αποδοτικότητα συμπληρώνει τη δημοσιονομική προσαρμογή, χωρίς να την υποκαθιστά.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Ντομπρόβσκις ανέφερε ότι η καλύτερη σύνθεση των προϋπολογισμών θα μπορούσε να αποφέρει δημοσιονομικά οφέλη έως 3% του ΑΕΠ, ενώ η υψηλότερη αποδοτικότητα των δαπανών θα μπορούσε να προσθέσει ακόμη 1,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα.
Επενδύσεις για ενεργειακή αυτονομία
Πέρα από τις έκτακτες παρεμβάσεις, ο Πιερρακάκης επέμεινε στην ανάγκη μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού. Περισσότερη καθαρή ενέργεια, μεγαλύτερος εξηλεκτρισμός, ισχυρότερα δίκτυα και καλύτερες διασυνδέσεις αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.
Οι υποδομές χρειάζονται χρόνο για να κατασκευαστούν και γι’ αυτό οι αποφάσεις δεν μπορούν να καθυστερούν, υπογράμμισε. Από την πλευρά του, ο Ντομπρόβσκις χαρακτήρισε τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα τη μόνη διαρθρωτική λύση σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Στο μέτωπο της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, και οι δύο αναγνώρισαν πρόοδο, ζητώντας όμως ταχύτερα βήματα για τη διοχέτευση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων στην πραγματική οικονομία. Όπως τόνισε ο Πιερρακάκης, η επιτυχία θα κριθεί από τις επενδύσεις που θα κινητοποιηθούν και όχι από τον αριθμό των πρωτοβουλιών που θα ανακοινωθούν.
