Η καινοτομία αποτελεί βασικό παράγοντα της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας. Το ερώτημα είναι πώς η καινοτομία μπορεί να οδηγήσει σε επιχειρηματική ανάπτυξη και ευρωπαϊκή κλίμακα.
Η διαδρομή αυτή περνά από διαδοχικά στάδια: από την ιδέα στην αγορά, από τη «start-up» στη «scale-up» επιχείρηση και, ιδανικά, από την εθνική στην ευρωπαϊκή κλίμακα. Μια καινοτόμος ιδέα μπορεί να φτάσει στην αγορά χωρίς η επιχείρηση που τη στηρίζει να αποκτήσει ποτέ πανευρωπαϊκή παρουσία. Χρειάζονται δίκτυα πελατών, κεφάλαια, δεξιότητες και δυνατότητα επέκτασης σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, χωρίς η είσοδος σε κάθε νέα εθνική αγορά να συνεπάγεται πρόσθετες διοικητικές απαιτήσεις.
Η νομική δυνατότητα πρόσβασης σε μια αγορά δεν ισοδυναμεί πάντοτε με ακώλυτη πρόσβαση στην πράξη. Διαφορές στην εφαρμογή ενωσιακών κανόνων, στις διοικητικές πρακτικές και στην εποπτεία μπορούν να αυξήσουν το κόστος επέκτασης μιας επιχείρησης.
Για την Ελλάδα προκύπτουν δύο διακριτά ζητήματα. Το πρώτο αφορά την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών από την ίδια την παραγωγική βάση. Η έκθεση του 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ψηφιακή Δεκαετία καταγράφει πρόοδο σε νέες ψηφιακές υποδομές και τεχνολογικά έργα, επισημαίνει όμως χαμηλή υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις, κενά στις ψηφιακές δεξιότητες και χαμηλό ποσοστό ειδικών ΤΠΕ στην απασχόληση. Σημασία έχει επίσης κατά πόσο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και οι επιχειρήσεις της περιφέρειας μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τις νέες τεχνολογίες.
Το δεύτερο ζήτημα αφορά τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να αποκτήσουν ευρωπαϊκή κλίμακα. Η ελληνική αγορά, λόγω του μεγέθους της, θέτει αναπόφευκτα όρια σε επιχειρήσεις με δυνατότητες γρήγορης ανάπτυξης. Για αυτές, η ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί τον φυσικό χώρο περαιτέρω επέκτασης. Αξίζει επιπλέον να αναλογιστούμε ποια θέση μπορεί να καταλάβει η ελληνική οικονομία σε μια περισσότερο ολοκληρωμένη Ενιαία Αγορά.
Απαιτούνται κεφάλαια, δεξιότητες, κατάλληλες υποδομές και μια Ενιαία Αγορά στην οποία η διασυνοριακή επέκταση να μη συνεπάγεται κάθε φορά νέα λειτουργικά εμπόδια.
Για μια νεοφυή επιχείρηση μεγαλύτερη σημασία από την ύπαρξη μεμονωμένων ενωσιακών εργαλείων έχει το αν αυτά, εν συνόλω, διευκολύνουν την πορεία της από την ίδρυση στην ανάπτυξη και από την εθνική στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η Ελλάδα θα αναλάβει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, στην τελική φάση του οδικού χάρτη «Μία Ευρώπη, μία αγορά», ο οποίος προβλέπει συγκεκριμένους στόχους έως το τέλος του ίδιου έτους. Η Ελληνική Προεδρία δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει την έκβαση αυτών των μεταρρυθμίσεων. Θα ασκηθεί όμως σε μια περίοδο κατά την οποία θα καταστεί εναργέστερο αν οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις οδηγούν σε απτά αποτελέσματα στην αγορά.
Η Ενιαία Αγορά θα έχει εκπληρώσει τον θεμελιώδη της ρόλο όταν η μετάβαση στην ευρωπαϊκή κλίμακα καταστεί φυσική συνέχεια της ανάπτυξης μιας εγχώριας επιχείρησης. Για την Ελλάδα, το επόμενο και πλέον ουσιαστικό διακύβευμα είναι σαφές: σε ποιους τομείς μπορεί να οικοδομήσει ένα βιώσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσα στο σύγχρονο ευρωπαϊκό περιβάλλον;
Ο κ Απόστολος Σαμαράς είναι διδάκτωρ Ευρωπαϊκού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, δικηγόρος, ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Αριάν Κοντέλλη» του ΕΛΙΑΜΕΠ
