Standard and Poor’s: Αμετάβλητη στο «BBB» η αξιολόγηση της Ελλάδας

Αμετάβλητη στη βαθμίδα «BBB», με σταθερές προοπτικές (stable outlook), διατήρησε τη βαθμολογία του ελληνικού αξιόχρεου   η  S&P Global Ratings.

Σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης, η κυβέρνηση αναμένεται να υπερβεί τους δημοσιονομικούς στόχους το 2026. Τα μηνιαία στοιχεία έως τον Αύγουστο δείχνουν ότι η εκτέλεση του κρατικού προϋπολογισμού βρίσκεται περίπου 1,1 δισ. ευρώ πάνω από τον στόχο, χάρη στις ισχυρές τουριστικές εισπράξεις που στηρίζουν την αύξηση των εσόδων από τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ), στην περαιτέρω υποχώρηση της ανεργίας, καθώς και στην επίδραση των μεταρρυθμίσεων για τη φορολογική συμμόρφωση, οι οποίες ενισχύουν τις εισπράξεις από τη φορολογία εισοδήματος. Προβλέπουμε πλέον ότι το ενοποιημένο δημοσιονομικό ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης θα εμφανίσει φέτος πλεόνασμα 0,8% του ΑΕΠ —με πρωτογενές πλεόνασμα 3,8%—, επίδοση περίπου κατά μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ υψηλότερη από τον αρχικό κυβερνητικό στόχο. Η βελτιωμένη αυτή πρόβλεψη διατυπώνεται παρά το γεγονός ότι οι δαπάνες υπερβαίνουν τις προβλέψεις του προϋπολογισμού και ότι οι πρόσφατες πρόσθετες ανακοινώσεις υποδηλώνουν αύξηση των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους, αρχής γενομένης από φέτος.

Στη συνέχεια η S&P αναθεώρησε προς τα πάνω τις προβλέψεις της για τα μελλοντικά δημοσιονομικά αποτελέσματα. Το ιστορικό της Ελλάδας στην υπέρβαση των δημοσιονομικών στόχων, παρά τους νέους εξωτερικούς και γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς, υποδηλώνει ότι η κυβέρνηση θα συνεχίσει να καταγράφει συνολικά δημοσιονομικά πλεονάσματα. Προβλέπουμε ότι αυτά θα διαμορφωθούν κατά μέσο όρο στο 0,2% του ΑΕΠ την περίοδο 2027–2029, με πρωτογενές πλεόνασμα 3,2%.

Δημόσιο Χρέος

Η δημοσιονομική εξυγίανση μειώνει το καθαρό δημόσιο χρέος. « Εκτιμούμε ότι το χρέος της γενικής κυβέρνησης της Ελλάδας, μετά την αφαίρεση των ρευστών περιουσιακών στοιχείων, θα διαμορφωθεί στο 123% του ΑΕΠ έως το τέλος του τρέχοντος έτους, παρουσιάζοντας βελτίωση κατά 40 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το τέλος του 2019. Η προσδοκία μας για συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, σε συνδυασμό με τη διατηρήσιμη αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, στηρίζει την πρόβλεψή μας ότι ο λόγος αυτός θα υποχωρήσει περαιτέρω, στο 107% του ΑΕΠ έως το τέλος του 2029», αναφέρει ο οίκος αξιολόγησης», σημειώνει ο οίκος αξιολόγησης.

Η βιωσιμότητα του χρέους βελτιώνεται. Από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης και μετά, η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα καθαρού δημόσιου χρέους παγκοσμίως, το οποίο κορυφώθηκε στο 192% του ΑΕΠ το 2020. Ωστόσο, από το 2020 ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ βελτιώνεται. Για το 2026 προβλέπουμε ότι ο λόγος καθαρού χρέους προς ΑΕΠ της χώρας θα υποχωρήσει στο 123%, σαφώς χαμηλότερα πλέον από το αντίστοιχο ποσοστό της Ιταλίας, της πιο υπερχρεωμένης χώρας της Ευρωζώνης, το οποίο προβλέπεται στο 132%. Έως το 2029 προβλέπουμε ότι ο λόγος καθαρού χρέους προς ΑΕΠ της Ελλάδας θα έχει μειωθεί περαιτέρω, στο 107%. Στον υπολογισμό του καθαρού χρέους συνυπολογίζουμε τα σημαντικά ταμειακά διαθέσιμα του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους, τα οποία εκτιμούμε ότι θα διαμορφωθούν στα 33 δισ. ευρώ, ή στο 12,4% του ΑΕΠ, στο τέλος του 2026.

Παρότι το χρέος της Ελλάδας παραμένει υψηλό, το προφίλ του είναι ευνοϊκό: η σταθμισμένη μέση διάρκεια έως τη λήξη είναι περίπου 18,3 έτη, το μέσο ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης μετά τις συμφωνίες ανταλλαγής (swaps) είναι μόλις 1,9% και η χώρα διαθέτει ισχυρή αντιστάθμιση έναντι περαιτέρω μεταβολών των επιτοκίων.

Το Ταμείο Ανάκαμψης

Η οικονομική δραστηριότητα έχει αποδειχθεί ανθεκτική, με κινητήριο δύναμη τις επενδύσεις, μέσα στο απαιτητικό εξωτερικό περιβάλλον. Η δυναμική της αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ παρέμεινε σταθερή το δεύτερο τρίμηνο του 2026, με τον ετήσιο ρυθμό να διαμορφώνεται στο 1,9%, κοντά στο 2% του πρώτου τριμήνου. Αυτό υποδηλώνει περιορισμένες ενδείξεις επιβράδυνσης μετά το ξέσπασμα του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν. Ο τουρισμός και η επενδυτική δραστηριότητα οδηγούν την ανάπτυξη, με τη δεύτερη να στηρίζεται ιδιαίτερα από την είσοδο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ σχεδίου του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) στην τελική του φάση. Η Ελλάδα υπέβαλε τα δύο τελευταία αιτήματα πληρωμής από τον RRF στις 29 Σεπτεμβρίου 2026. Τα αιτήματα αυτά, εν αναμονή της αξιολόγησής τους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποδήλωναν την ολοκλήρωση και των 376 οροσήμων και στόχων και την πλήρη εκταμίευση των 35,95 δισ. ευρώ που έχουν κατανεμηθεί στην Ελλάδα από τον RRF κατά την πενταετή διάρκεια του σχεδίου.

Τα επίπεδα εισοδήματος συγκλίνουν σταδιακά προς τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους, ενώ το σύνολο των προγραμματισμένων επενδύσεων, που παραμένει ισχυρό, στηρίζει τις αναπτυξιακές προοπτικές. Παρά την ολοκλήρωση του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ RRF, αναμένουμε ότι η Ελλάδα θα στρέφει όλο και περισσότερο την προσοχή της σε άλλα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια, τα οποία προηγουμένως είχαν τεθεί σε δεύτερη προτεραιότητα. Αναμένουμε επίσης αύξηση των εθνικών πόρων που διατίθενται για δημόσιες επενδύσεις, καθώς οι αρχές πιθανότατα θα δώσουν προτεραιότητα στην κατεύθυνση πρόσθετων δημοσιονομικών οφελών προς επενδύσεις παγίου κεφαλαίου. Σε συνδυασμό με την πιθανή συνέχιση της βελτίωσης στην αγορά εργασίας, προβλέπουμε ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με μέσο ρυθμό 2,1% την περίοδο 2027–2029. Αυτό θα μεταφραζόταν σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ 35.100 δολαρίων το 2029, ή περίπου στο 55% του μέσου όρου της ΕΕ, έναντι 47% το 2019.

Θεσμικό και οικονομικό προφίλ

Η οικονομική δραστηριότητα έχει παραμείνει ανθεκτική απέναντι στο ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο τρέχων πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενώ το ισχυρό σύνολο προγραμματισμένων επενδύσεων στηρίζει την πρόβλεψή μας για μέση ανάπτυξη 2,1% την περίοδο 2026–2029.
Οι εκλογές, που πρέπει να πραγματοποιηθούν έως τον Ιούλιο του 2027, θα μπορούσαν να οδηγήσουν την εν ενεργεία κυβέρνηση στην απώλεια της απόλυτης πλειοψηφίας στη Βουλή. Ωστόσο, θεωρούμε ότι υπάρχει διακομματική συναίνεση σε βασικούς στόχους πολιτικής, όπως η επιδίωξη βιώσιμων δημόσιων οικονομικών και η ενίσχυση της ανάπτυξης του ΑΕΠ.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρές μακροπρόθεσμες προκλήσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της κλιματικής διαταραχής.

Η αξιολόγηση της Ελλάδας επιβεβαιώθηκε στο «BBB/A-2» — Σταθερές προοπτικές

Η οικονομική δραστηριότητα διατηρείται χάρη στις ισχυρές τουριστικές εισπράξεις και την επενδυτική δραστηριότητα. Παρά το ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η αύξηση του ΑΕΠ συνεχίστηκε φέτος, με μέσο ρυθμό 1,9% το πρώτο εξάμηνο, περίπου στα ίδια επίπεδα με τα προηγούμενα χρόνια. Οι πολύ ισχυρές επιδόσεις του τουρισμού —οι εισερχόμενοι ταξιδιώτες αυξήθηκαν κατά 14,7% το διάστημα έως τον Ιούνιο—, σε συνδυασμό με την επιτάχυνση των επενδύσεων που συνδέονται με έργα του RRF και τις ισχυρές επιδόσεις των εξαγωγών αγαθών, φαίνεται ότι αντισταθμίζουν την επιβάρυνση της κατανάλωσης των νοικοκυριών από το τελευταίο ενεργειακό σοκ. Το εποχικά διορθωμένο ποσοστό ανεργίας υποχώρησε στο 7,4% τον Αύγουστο, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 18 ετών. Αυτό υποδηλώνει ότι, πέρα από το ενεργειακό σοκ, τα νοικοκυριά φαίνεται να βρίσκονται σε πιο στέρεη βάση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, γεγονός που θα στηρίξει την ανάπτυξη.

«Αναμένουμε οικονομική ανάπτυξη με ευρεία βάση, στηριζόμενη σε υποστηρικτική δημοσιονομική στάση. Δεν αναμένουμε μεγάλη επιβράδυνση της επενδυτικής δραστηριότητας, καθώς οι κυβερνητικές πιστώσεις προς το επενδυτικό πρόγραμμα συνέχισαν να αυξάνονται όσο διευρυνόταν ο δημοσιονομικός χώρος. Επιπλέον, παρότι οι πληρωμές του RRF θα ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026, οι δαπάνες για τα έργα θα συνεχιστούν και το 2027 και το 2028, ιδίως για όσα χρηματοδοτούνται με δάνεια και περιλαμβάνουν συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Στη συνέχεια αναμένουμε αυξημένη αξιοποίηση άλλων ευρωπαϊκών κονδυλίων. Καθώς η Ελλάδα είναι η χώρα με το τρίτο χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην ΕΕ, αναμένουμε ότι θα εξακολουθήσει να αποτελεί σημαντικό αποδέκτη αυτών των πόρων», αναφέρει ο οίκος αξιολόγησης.

Οι διαρθρωτικές δυσλειτουργίες εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες της Ελλάδας. Διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις έχουν εφαρμόσει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που μετασχημάτισαν την οικονομική και δημοσιονομική δυναμική της χώρας, θέτοντας και τις δύο σε σημαντικά πιο βιώσιμη βάση. Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια στην πλήρη αξιοποίηση των οικονομικών δυνατοτήτων της. Παρότι ο τραπεζικός τομέας και η αγορά εργασίας έχουν μεταρρυθμιστεί επιτυχώς, οι μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων υπήρξαν πιο περιορισμένες, όπως και η πρόοδος σε άλλους τομείς, όπως οι αντιλήψεις για τη διαφθορά.

Δημογραφικό

Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού της Ελλάδας αποτελούν μακροπρόθεσμο πρόβλημα. Ο πληθυσμός έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 6% από το υψηλότερο επίπεδό του το 2011, ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης των γεννήσεων τις προηγούμενες δεκαετίες, σε συνδυασμό με το κύμα μετανάστευσης που ακολούθησε την κρίση χρέους της χώρας. Η Ελλάδα είναι πλέον η τέταρτη γηραιότερη χώρα της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι έως το 2050 το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών στον πληθυσμό της θα είναι το υψηλότερο μεταξύ όλων των κρατών της ΕΕ.

Αυτή η δυσμενής αναλογία εξαρτώμενου πληθυσμού είναι πιθανό να επιβαρύνει τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη. Στα θετικά, προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις έχουν λάβει σημαντικά μέτρα για να περιορίσουν τη δημοσιονομική έκθεση του κράτους σε αυτή τη δημογραφική μεταβολή —ιδίως μέσω ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων του συνταξιοδοτικού συστήματος μετά την ελληνική κρίση χρέους. Πιο πρόσφατες φορολογικές μεταρρυθμίσεις μείωσαν τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων για ορισμένες πολύτεκνες οικογένειες, αλλά δεν είναι ακόμη σαφές εάν η επίδραση αυτής της αλλαγής θα συμβάλει στην ουσιαστική αύξηση του χαμηλού ποσοστού γεννήσεων.

Πολιτική αστάθεια

Οι βουλευτικές εκλογές πρέπει να πραγματοποιηθούν έως τον Ιούλιο του 2027 και —σύμφωνα με τις σημερινές δημοσκοπήσεις— θα μπορούσαν να οδηγήσουν το κυβερνών κεντροδεξιό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας (ΝΔ) στην απώλεια της απόλυτης πλειοψηφίας του, παραμένοντας όμως στην εξουσία μέσω συνασπισμού. Η αποδοχή της ΝΔ έχει μειωθεί από τότε που κέρδισε τις πρόωρες εκλογές του Ιουνίου του 2023, όταν μόλις κατάφερε να συγκεντρώσει αρκετές ψήφους ώστε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή. Παρ’ όλα αυτά, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ΝΔ παραμένει το δημοφιλέστερο κόμμα στη χώρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι είναι πολύ πιθανό να αναδειχθεί πρώτο κόμμα και μετά τις επόμενες εκλογές, αν και πιθανότατα θα χρειαστεί να σχηματίσει συνασπισμό. Δεδομένου ότι τα περισσότερα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα συμφωνούν πλέον στα βασικά ζητήματα πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της επιδίωξης βιώσιμων δημόσιων οικονομικών και της στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας, δεν αναμένουμε ουσιαστική απόκλιση στην κατεύθυνση της πολιτικής μετά τις εκλογές.

Πρόβλημα το ισοζύγιο

Οι ανισορροπίες στο ισοζύγιο πληρωμών είναι πιθανό να επιμείνουν. Έπειτα από μια παρατεταμένη περίοδο σχετικά χαμηλών ελλειμμάτων μετά την κρίση χρέους της Ελλάδας, το διάστημα 2015–2019, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε σημαντικά το 2020 και έκτοτε παραμένει επιβαρυμένο, με έλλειμμα κατά μέσο όρο 7,3% του ΑΕΠ την περίοδο 2020–2025. Αυτό αντανακλά εν μέρει την ανάκαμψη της δραστηριότητας, του οικονομικού κλίματος και των εισαγωγών που συνδέονται με τον RRF, αλλά προκύπτει επίσης από την υπερβολική εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των υδρογονανθράκων, καθώς και από την ανταγωνιστικότητα του εξωτερικού τομέα, η οποία παραμένει αδύναμη. Αναμένουμε ότι η πρόσφατη βελτίωση πιθανότατα θα αντιστραφεί, με το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών να επιδεινώνεται στο 7,0% του ΑΕΠ φέτος, από 5,8% το 2025. Καθώς ο RRF αρχίζει να ολοκληρώνεται από το 2027 και οι τιμές της ενέργειας εξομαλύνονται, αναμένουμε ότι το έλλειμμα θα αρχίσει ξανά να περιορίζεται, υποχωρώντας στο 4,5% του ΑΕΠ έως το τέλος της περιόδου των προβλέψεών μας, το 2029.

Η εξωτερική θέση της Ελλάδας είναι συγκριτικά αδύναμη και επιβαρύνει το πιστοληπτικό προφίλ της χώρας. Το καθαρό εξωτερικό χρέος των κατοίκων Ελλάδας διαμορφώθηκε στα 304 δισ. δολάρια το 2025, ποσό που αντιστοιχεί στο 231% των εισπράξεων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Εάν εξαιρεθούν τα περιουσιακά στοιχεία του μη χρηματοπιστωτικού τομέα, τα οποία γενικά θεωρούμε λιγότερο ρευστά για τους σκοπούς της αξιολόγησης της εξωτερικής θέσης των κρατών, το ποσό αυτό αυξάνεται στα 355 δισ. δολάρια, ή στο 270% των εισπράξεων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το καθαρό εξωτερικό χρέος έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό σταθερό από το 2022, κάτι που αναμένουμε να συνεχιστεί.