Ουκρανία: Ο πόλεμος πιέζει τρόφιμα και καύσιμα

Η Ρωσία και η Ουκρανία έχουν εντείνει τις εκατέρωθεν επιθέσεις τους στις αντίστοιχες εξαγωγικές βιομηχανίες τον τελευταίο χρόνο.

Το Κρεμλίνο στοχεύει λιμάνια, αποθήκες, πλοία και άλλες υποδομές κρίσιμες για την ουκρανική γεωργία.

Το Κίεβο χτυπά διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς πετρελαίου και δεξαμενόπλοια, καθώς και ρωσικούς κόμβους σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα και πλοία.

Οι επιθέσεις σε ζωτικής σημασίας εξαγωγές τροφίμων και καυσίμων έχουν δείξει πόσο γρήγορα μια περιφερειακή σύγκρουση μπορεί να γίνει παγκόσμια, με τις επιπτώσεις να αντηχούν στις αγορές.

Ρωσική ενέργεια

Ένας πρώην επικεφαλής ασφαλείας της Ουκρανίας περιέγραψε τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους της χώρας του στην οικονομία της Ρωσίας ως «κινητικές κυρώσεις».

Ο στρατός της Ουκρανίας έχει επιβάλει αυτές τις κυρώσεις όλο και πιο βαθιά στη Ρωσία, χτυπώντας κέντρα δεδομένων και αποθήκες logistics, καθώς και διυλιστήρια πετρελαίου.

Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι πύραυλοί της μεγάλης εμβέλειας έχουν χτυπήσει στόχους σχεδόν 3.000 χιλιόμετρα εντός της μεγαλύτερης χώρας του κόσμου.

Οι επιθέσεις του Κιέβου ώθησαν την επεξεργασία πετρελαίου της Ρωσίας σε πολυετή χαμηλά, διέκοψαν προσωρινά τις εξαγωγές αργού πετρελαίου και προϊόντων της χώρας και ανάγκασαν την κυβέρνηση να επιβάλει απαγορεύσεις στις πωλήσεις βενζίνης και ντίζελ στο εξωτερικό.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναμένει ότι η λειτουργία των ρωσικών διυλιστηρίων θα παραμείνει περίπου 30% κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα μέχρι και το 2027, εάν η Ουκρανία συνεχίσει τα χτυπήματα.

Όπως και στον Περσικό Κόλπο, όπου το Ιράν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει σχετικά φθηνά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραύλους και νάρκες για να περιορίσει τις εξαγωγές ενέργειας μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι δυνάμεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών της Ουκρανίας επιβάλλουν ένα σημαντικό οικονομικό κόστος στον αντίπαλό της, δείχνοντας ότι σε αυτή τη νέα εποχή πολέμου, οι μικρότερες χώρες έχουν τρόπους να αντισταθούν σε πολύ μεγαλύτερους επιτιθέμενους, εκτιμά το Bloomberg.

Μέχρι στιγμής, «η αναδρομολόγηση και η υποκατάσταση έχουν περιορίσει την ευρύτερη οικονομική ζημία» στη Ρωσία, δήλωσε η Εκατερίνα Βλάσοβα, οικονομολόγος Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και Ρωσίας στο Bloomberg Economics. «Ωστόσο, ένα χτύπημα σε έναν κρίσιμο κόμβο θα μπορούσε γρήγορα να μετατρέψει την τοπική αναστάτωση σε ένα ευρύτερο οικονομικό σημείο στραγγαλισμού».

Ο Ρώσος αναπληρωτής πρωθυπουργός Αλεξάντρ Νόβακ, δήλωσε στις 16 Οκτωβρίου ότι το έλλειμμα εφοδιασμού βενζίνης της χώρας παρέμεινε στο 5%.

Ωστόσο, η διαθεσιμότητα βενζίνης είχε βελτιωθεί, με πολλές ρωσικές περιοχές να χαλαρώνουν τους περιορισμούς στις λιανικές πωλήσεις μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου, αν και οι ελλείψεις επιμένουν σε ορισμένες περιοχές.

Ενώ οι κάτοικοι της περιοχής λένε ότι οι ουρές στα πρατήρια καυσίμων στη Μόσχα έχουν εξαφανιστεί, η βενζίνη, ιδιαίτερα η βενζίνη 95 οκτανίων, δεν είναι ακόμη διαθέσιμη παντού.

Στη νότια περιοχή του Βορόνιεζ της Ρωσίας, η οποία συνορεύει με την Ουκρανία, οι οδηγοί ανέφεραν μεγάλες ουρές περίπου μίας ώρας σε πρατήρια καυσίμων που προσφέρουν λογικές τιμές.

Σε ιδιωτικούς σταθμούς χωρίς ουρές, τα καύσιμα παραμένουν σημαντικά πιο ακριβά, αν και πλέον υπάρχει διαθέσιμη βενζίνη, ενώ προηγουμένως ήταν αδύνατο να βρεθεί σε οποιαδήποτε τιμή.

Ουκρανικά και ρωσικά σιτηρά

Και οι δύο πλευρές ενέτειναν τις επιθέσεις τους στις εξαγωγές σιτηρών η μία της άλλης κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η Ουκρανία στόχευε ρωσικά λιμάνια και πλοία στην Αζοφική και τη Μαύρη Θάλασσα, ενώ η Ρωσία χτυπούσε σχεδόν καθημερινά ουκρανικά λιμάνια και πλοία στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και τα λιμάνια της στη Δούναβη που προσέφεραν μια εναλλακτική εξαγωγική διαδρομή.

Οι παραδόσεις σιτηρών και από τις δύο χώρες, οι οποίες είναι από τις μεγαλύτερες εξαγωγικές στον κόσμο, επηρεάστηκαν σοβαρά καθώς η διαδρομή της Μαύρης Θάλασσας σταμάτησε.

Ο Cristian Vlas, βοηθός διευθυντή έρευνας για την Ανατολική Ευρώπη στο Έργο Δεδομένων Τοποθεσίας και Εκδηλώσεων Ένοπλων Συγκρούσεων, δήλωσε ότι η αλλαγή στην τακτική οφείλεται εν μέρει στην τεχνολογία και στην εξελισσόμενη οικονομία της σύγκρουσης. Η Ρωσία χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο μη επανδρωμένα αεροσκάφη με τζετ κινητήρες, τα οποία πετούν πιο γρήγορα, είναι πιο δύσκολο να αναχαιτιστούν και μπορούν να χτυπήσουν πιο αποτελεσματικά κινούμενους στόχους, όπως τρένα.

Ένας καλλιεργητής ελαιοκράμβης στην Ουκρανία, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω φόβων ότι θα γίνει στόχος, δήλωσε ότι η συνήθης διαδρομή εξαγωγής του μέσω του λιμανιού της Οδησσού είναι εντελώς κλειστή. Το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν έχει την ικανότητα να καλύψει το κενό, είπε, επομένως φορτώνει το προϊόν του σε φορτηγά για να μεταφερθεί στη Γερμανία μέσω Πολωνίας αν και υπάρχουν σημεία συμφόρησης στα σύνορα που καθυστερούν τις αποστολές. Αυτή η περίοδος ήταν η πιο δύσκολη από την έναρξη του πολέμου, είπε.

Η Ρωσία προσπαθεί να ανακατευθύνει περισσότερους όγκους εξαγωγών μέσω των λιμένων της Βαλτικής Θάλασσας και ακόμη και της Άπω Ανατολής. Ωστόσο, οι εξαγωγές έχουν μειωθεί σημαντικά, πλήττοντας τα κέρδη των αγροτών και ωθώντας τους να σκεφτούν τη μείωση της χειμερινής σποράς σιτηρών.

Σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων σιτηρών ProZerno, οι ρωσικές εξαγωγές σιταριού μειώθηκαν κατά 52% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο σε 2,2 εκατομμύρια τόνους. Μέχρι τις 20 Οκτωβρίου, η Ρωσία είχε εξάγει 1,06 εκατομμύρια τόνους, ενώ το σύνολο ολόκληρου του μήνα αναμένεται επίσης να είναι πολύ χαμηλότερο από τα 5,24 εκατομμύρια τόνους που αποστάλθηκαν τον Οκτώβριο του 2025.

Η Ουκρανία εξάγει μόνο περίπου το ήμισυ των προβλεπόμενων γεωργικών όγκων, σύμφωνα με αξιωματούχους στο Κίεβο.

Παγκόσμιες επιπτώσεις

Οι ευρύτερες επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές από τις κλιμακούμενες επιθέσεις σε τρόφιμα και καύσιμα είναι δύσκολο να διαχωριστούν από τις διαταραχές που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο. Τα αποθέματα σιταριού παραμένουν υψηλά, επομένως ο αντίκτυπος στις τιμές των επιθέσεων στη ναυτιλία στη Μαύρη Θάλασσα έχει μειωθεί. Οι τιμές του ντίζελ στα πρατήρια ήταν ήδη αυξημένες πριν από την κλιμάκωση των επιθέσεων της Ουκρανίας, λόγω των ιρανικών επιθέσεων σε εγκαταστάσεις παραγωγής και δεξαμενόπλοια στη Μέση Ανατολή.

Ο πιο άμεσος παγκόσμιος αντίκτυπος ήταν πολιτικός. Αντιμέτωπος με πιέσεις για το κόστος ζωής ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέδωσε την ευθύνη για τις υψηλές τιμές του ντίζελ στις επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια, απαιτώντας τον τερματισμό των χτυπημάτων και την προσωρινή άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές καυσίμων προς τις ΗΠΑ, μια κίνηση που καταδικάστηκε από το Κίεβο και τους συμμάχους του στην Ευρώπη.

Λόγω της μειωμένης λειτουργίας των διυλιστηρίων της, ωστόσο, είναι απίθανο η Ρωσία να είναι σε θέση να προμηθεύσει αρκετά τις αγορές για να μετατοπίσει ουσιαστικά τις τιμές τουλάχιστον τους επόμενους δύο μήνες.

«Η οικονομική πλευρά είναι σχεδόν σαν προπέτασμα καπνού για να κρύψει μερικές δυνητικά πραγματικά δύσκολες και καταστροφικές πολιτικές κινήσεις από την πλευρά του Τραμπ», σύμφωνα με τον Στέφαν Γουλφ, καθηγητή διεθνούς ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ.

«Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή είναι ένα είδος τρόπου για τον Τραμπ και τον Πούτιν να προχωρήσουν μαζί σε μια κλιμάκωση για να αναγκάσουν την Ουκρανία – και κατ’ επέκταση την Ευρώπη – να υποχωρήσει. Και δεν είναι σαφές, τουλάχιστον όχι για μένα, σε ποιο βαθμό αυτό θα λειτουργήσει πραγματικά».