Η Ρωσία έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει τις προσπάθειες αντικατάστασης του δολαρίου με το κινεζικό γιουάν, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες στην εξεύρεση ενός εναλλακτικού παγκόσμιου νομίσματος.
Το μερίδιο του γιουάν στις πληρωμές για τις ρωσικές εξαγωγές έχει υποχωρήσει στο μισό, φτάνοντας το 22% φέτος, ενώ πλέον η Ρωσία εισπράττει ρούβλια για το 69% των εξαγωγών της στο εμπόριο με την Ασία.
Η απομάκρυνση από το γιουάν έχει δημιουργήσει προβλήματα στις ρωσικές επιχειρήσεις όσον αφορά τις διασυνοριακές πληρωμές, καθώς οι συναλλαγές έχουν γίνει πιο αργές, πιο δαπανηρές και λιγότερο προβλέψιμες, λόγω της ανάγκης χρήσης ενδιαμέσων και πιο περίπλοκων διαδρομών πληρωμής.
Μη μπορώντας να διευθετήσουν τις συναλλαγές απευθείας στο κινεζικό νόμισμα, οι εταιρείες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν ενδιάμεσους, τρίτες χώρες και πιο περίπλοκες διαδρομές πληρωμών, καθιστώντας τις συναλλαγές πιο αργές, πιο δαπανηρές και λιγότερο προβλέψιμες.
Ο Alexander Vedyakhin, πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος της Sberbank —του μεγαλύτερου πιστωτικού ιδρύματος της Ρωσίας— δήλωσε ότι, ακόμη και μετά την επίσημη στροφή της Ρωσίας και της Κίνας προς τις συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα, οι πληρωμές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συχνές διαταραχές.
«Οι τυπικές τραπεζικές πληρωμές έχουν μειωθεί δραματικά», ανέφερε ο Alexander Gabuev, διευθυντής του Κέντρου Carnegie Russia Eurasia.
Οι δευτερογενείς κυρώσεις
Ο λόγος είναι ότι οι κινεζικές τράπεζες υπαναχώρησαν, υπό την απειλή δευτερογενών κυρώσεων από τις ΗΠΑ σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την ικανότητα των ΗΠΑ να επιβάλλουν την πολιτική τους βούληση ακόμη και απέναντι στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και υπογραμμίζει την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου.
Η εμπειρία της Ρωσίας αποτελεί ένα πρωτοφανές πείραμα, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Bloomberg, το οποίο εντέλει ανέδειξε τους περιορισμούς της φιλοδοξίας του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ να μετατρέψει το γιουάν σε ένα «ισχυρό νόμισμα» για το διεθνές εμπόριο, τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τα αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών.
Ωστόσο, οι Κινέζοι αξιωματούχοι έχουν καταστήσει εξίσου σαφές ότι δεν επιδιώκουν να καταστήσουν το γιουάν υποκατάστατο του δολαρίου, καθώς το Πεκίνο διατηρεί αυστηρούς ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων για τον έλεγχο των νομισματικών ροών.
Ωστόσο, αυτή η οπισθοδρόμηση δεν έχει πλήξει τη φιλία «χωρίς όρια», την οποία ο Σι και ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν διακήρυξαν εβδομάδες πριν από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022.
Οι πολιτικοί δεσμοί των δύο χωρών θα βρεθούν στο προσκήνιο την επόμενη εβδομάδα, κατά τη συνάντηση των δύο ηγετών στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στη Σεντζέν της Κίνας, όπου ενδέχεται, μάλιστα, να πραγματοποιηθεί μια πρωτοφανής τριμερής συνάντηση με τη συμμετοχή και του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Η στροφή προς το γιουάν
Όταν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοι τους επέβαλαν κυρώσεις στη Ρωσία για την εισβολή στην Ουκρανία η ρωσική οικονομία υιοθέτησε το γιουάν με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς.
Το κινεζικό νόμισμα έφτασε να αντιστοιχεί σχεδόν στο ήμισυ του ρωσικού εξωτερικού εμπορίου. Έγινε το νόμισμα με τον μεγαλύτερο όγκο συναλλαγών στην εγχώρια αγορά συναλλάγματος της Μόσχας και ξεπέρασε το δολάριο στις τραπεζικές καταθέσεις.
Οι τράπεζες μετέτρεψαν τις χορηγήσεις δανείων από δολάρια και ευρώ σε γιουάν, ενώ η αγορά ομολόγων σε γιουάν αναπτύχθηκε με διψήφιους ρυθμούς και το νόμισμα κατέστη ένα από τα βασικά στοιχεία ενεργητικού στα αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας.
Αυτό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τάσης, στο πλαίσιο της οποίας πολλές χώρες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό δολάριο, ως αντίδραση στις εμπορικές αναταράξεις που προκάλεσε ο Τραμπ. Αν και το γιουάν θεωρείται πιθανή εναλλακτική λύση, η Κίνα παραμένει επίσης σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Αν και τυχόν αλλαγές για το άνοιγμα των κινεζικών αγορών είναι πιθανό να είναι περιορισμένες, το πιο πρόσφατο πενταετές σχέδιο της χώρας, το οποίο εκτείνεται έως το 2030, δεσμεύεται να ενισχύσει το άνοιγμα του λογαριασμού κεφαλαίων της, προκειμένου να προωθήσει τη διεθνοποίηση του νομίσματός της. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Bloomberg Economics, η Ρωσία ευθύνεται για περίπου το 30% της αύξησης που παρατηρήθηκε από το 2021 στο μερίδιο του κινεζικού εμπορίου που διακανονίζεται σε γιουάν.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι επιχειρηματικοί δεσμοί της Ρωσίας με την Κίνα ενισχύθηκαν κατακόρυφα, αφότου η Ρωσία αποκλείστηκε σε μεγάλο βαθμό, λόγω των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από μια αγορά που αποτελούσε προηγουμένως τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Μόσχας. Πλέον, η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Ρωσίας, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το ένα τρίτο του εξωτερικού εμπορίου της χώρας.
Μέχρι τα μέσα του 2024, η Ρωσία είχε δημιουργήσει ουσιαστικά ένα επιπλέον κανάλι για τη διεθνή χρήση του γιουάν. Η αξία των ρωσικών εξαγωγών που τιμολογούνταν σε γιουάν υπερέβαινε σταθερά την αξία των εξαγωγών που κατευθύνονταν απευθείας στην Κίνα, γεγονός που σήμαινε ότι αγοραστές από άλλες περιοχές πλήρωναν επίσης, όλο και συχνότερα, τη Ρωσία σε γιουάν.
Στην πράξη, η Ρωσία συνέβαλλε σημαντικά στην προσπάθεια του Πεκίνου να διευρύνει τον ρόλο του νομίσματος πέρα από τα σύνορα της Κίνας. Στο απόγειό της, το γιουάν κατέλαβε την τέταρτη θέση στις διεθνείς πληρωμές μέσω του συστήματος SWIFT, πίσω από το δολάριο, το ευρώ και τη βρετανική λίρα.
Αν και τα οφέλη προέκυψαν γρήγορα, η ανατροπή υπήρξε ακόμη πιο ταχεία.
Οι ρωσικές επιχειρήσεις βρέθηκαν σε δίνη αναταραχής μετά την απόφαση των ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 2024, να διευρύνουν σημαντικά το πεδίο εφαρμογής των δευτερογενών κυρώσεων κατά χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και εταιρειών που συναλλάσσονται με τη Ρωσία. Οι πληρωμές «πάγωσαν» ή καθυστέρησαν για μήνες, τα εμβάσματα επεστράφησαν, ενώ τα μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Κίνας διέκοψαν πλήρως τις συναλλαγές τους με ρωσικούς αντισυμβαλλομένους.
Η ρωσική οικονομία, η οποία μέχρι τότε βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο γιουάν, αντιμετώπισε οξεία έλλειψη ξένου συναλλάγματος. Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προέτρεψε τελικά τα πιστωτικά ιδρύματα να περιορίσουν τη χορήγηση δανείων σε γιουάν.
Οι ανοιχτοί δίαυλοι
Παραμένουν ανοιχτοί ορισμένοι δίαυλοι, ωστόσο κανείς δεν εγγυάται ότι μια πληρωμή θα διεκπεραιωθεί επιτυχώς, σύμφωνα με εταιρείες που διευκολύνουν τις ρωσικές επιχειρήσεις στις συναλλαγές τους με την Κίνα.
«Το 2026, η πληρωμή προμηθευτών στην Κίνα δεν αποτελεί πλέον μια τυπική, ρουτινιακή συναλλαγή», ανέφερε σε ενημερωτικό υλικό προς τους πελάτες της η STA SiberiaTransAsia Group, η οποία παρέχει υπηρεσίες μεταφοράς εμπορευμάτων και εκτελωνισμού. Όπως επισημαίνεται, ακόμη και όταν υπάρχει υπογεγραμμένη σύμβαση και το αντισυμβαλλόμενο μέρος έχει ελεγχθεί και κριθεί αξιόπιστο, οι ρωσικές εταιρείες έρχονται αντιμέτωπες με καθυστερήσεις στις πληρωμές, επιστροφές εμβασμάτων και πρόσθετους ελέγχους συμμόρφωσης.
Πολλές συναλλαγές διεκπεραιώνονται πλέον μέσω ενδιάμεσων φορέων πληρωμών (payment agents) αντί μέσω τραπεζών, μια μέθοδος που θεωρείται μεν πιο αξιόπιστη, αλλά είναι πιο δαπανηρή. Το συνολικό κόστος των διασυνοριακών πληρωμών προς την Κίνα ανέρχεται πλέον, κατά μέσο όρο, στο 15% με 20% της αξίας της συναλλαγής, συμπεριλαμβανομένων των προμηθειών και των χρεώσεων των ενδιάμεσων μερών, σύμφωνα με στοιχεία της STT Logistics, εταιρείας παροχής υπηρεσιών μεταφοράς εμπορευμάτων.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg, η χρήση του γιουάν από τη Ρωσία στο εμπόριο με τρίτες χώρες παρουσίασε επίσης αρνητική πορεία στα τέλη του περασμένου έτους.
Το παγκόσμιο μερίδιο του γιουάν υποχώρησε στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, πέφτοντας στην πέμπτη θέση, πίσω από το ιαπωνικό γιεν, όπως προκύπτουν από τα στοιχεία του συστήματος SWIFT. Κινέζοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει πλήρως την παγκόσμια εμβέλεια του γιουάν, επισημαίνοντας τη σημαντική αύξηση στον όγκο των συναλλαγών που πραγματοποιούνται μέσω του κινεζικού δικτύου CIPS.
Το μερίδιο του νομίσματος στις παγκόσμιες πληρωμές θα ανερχόταν, στην πραγματικότητα, στο 6% με 7%, εάν συνυπολογιστούν το εγχώριο σύστημα πληρωμών της Κίνας και άλλες εσωτερικές τραπεζικές συναλλαγές, ανέφερε τον Οκτώβριο ο Pan Gongsheng, διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Κίνας.
Ωστόσο, η αύξηση του όγκου συναλλαγών μέσω του CIPS δεν επαρκεί για να εξηγήσει την υποχώρηση όσον αφορά το SWIFT, επισημαίνει ο Martin Chorzempa, ανώτερος ερευνητής στο Peterson Institute for International Economics, ο οποίος ανέλυσε τη δυναμική της παγκόσμιας χρήσης του γουάν.
«Η ώθηση για την περαιτέρω διεθνοποίηση του γιουάν, η οποία προήλθε από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, έχει πλέον ατονήσει», ανέφερε σε μήνυμά του μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
