Ο ραγδαίος ψηφιακός μετασχηματισμός του χρηματοπιστωτικού τομέα προσφέρει σημαντικά οφέλη στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα των τραπεζών, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει την έκθεσή τους σε σύνθετους λειτουργικούς κινδύνους. Σύμφωνα με την Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Οκτώβριος 2026) της Τράπεζας της Ελλάδος, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των διασυνδεδεμένων συστημάτων και η εξάρτηση από εξωτερικούς τεχνολογικούς παρόχους καθιστούν τους οργανισμούς πιο ευάλωτους, καθώς ένα μεμονωμένο τεχνικό συμβάν μπορεί πλέον να εξελιχθεί σε αλυσιδωτή διαταραχή με συστημικές επιπτώσεις.
Το τοπίο των κυβερνοαπειλών και οι «παγίδες» του ψηφιακού μετασχηματισμού
Τα στοιχεία του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA) για το 2026 και των Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών (ESAs) επιβεβαιώνουν ότι οι τράπεζες παραμένουν πρωταρχικός στόχος οργανωμένων ομάδων κυβερνοεγκλήματος, εξαιτίας του τεράστιου όγκου ευαίσθητων και οικονομικών δεδομένων που διαχειρίζονται. Οι γεωπολιτικές εντάσεις εντείνουν περαιτέρω τον κίνδυνο στοχευμένων επιθέσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι αναφορές μειζόνων συμβάντων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) προς την Τράπεζα της Ελλάδος δείχνουν ότι οι υποδομές ασφάλειας των ελληνικών τραπεζών αντιμετώπισαν ικανοποιητικά τις κυβερνοεπιθέσεις το 2026, χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στις κρίσιμες λειτουργίες τους.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι δεν προέρχονται μόνο από εξωτερικούς εισβολείς. Η υλοποίηση μεγάλων έργων ψηφιακού μετασχηματισμού, όπως η μετάπτωση σε νέες κύριες τραπεζικές εφαρμογές και η ενοποίηση συστημάτων, αυξάνει τον κίνδυνο εσωτερικών αστοχιών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 38% των μειζόνων συμβάντων ΤΠΕ το 2025 οφειλόταν σε αλλαγές, αναβαθμίσεις και παραμετροποιήσεις συστημάτων. Αντίστοιχα ποσοστά καταγράφηκαν το 2026 και στα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα.
Στην Ελλάδα έχει σημειωθεί αύξηση των επιθέσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Check Point Research, οι κυβερνοεπιθέσεις σε ελληνικούς οργανισμούς κατέγραψαν άνοδο 26% το 2026, φτάνοντας κατά μέσο όρο τις 1.928 επιθέσεις ανά οργανισμό την εβδομάδα.
Από την άλλη, η έκθεση ENISA Threat Landscape 2026 δείχνει ότι ο χρηματοπιστωτικός και τραπεζικός κλάδος συγκεντρώνει το 5,6% του συνόλου των καταγεγραμμένων κυβερνοπεριστατικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ευθύνεται για το 10% των περιστατικών με σημαντικό αντίκτυπο.
Οι συχνότερες μορφές επιθέσεων στις τράπεζες, βάσει των ευρωπαϊκών δεδομένων του ENISA για τον τραπεζικό τομέα, κατανέμονται κυρίως σε:
• Μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση (Unauthorised access): 46% των περιστατικών (και 81,6% όταν το κίνητρο είναι αμιγώς οικονομικό).
• Επιθέσεις άρνησης υπηρεσιών (DDoS): 38,9% των περιστατικών.
• Απάτη και πλαστοπροσωπία (Fraud & Impersonation): 14,8% των περιστατικών.
Η διπλή πρόκληση
Στο νέο τεχνολογικό περιβάλλον αναδύονται δύο νέοι παράγοντες συστημικού κινδύνου, σύμφωνα με την έκθεση της ΤτΕ.
• Προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (Frontier AI Models – FAIMs): Τα μοντέλα αυτά διαθέτουν αυξημένη αυτονομία και ικανότητα εντοπισμού ευπαθειών, γεγονός που επιτρέπει την εκτέλεση πιο γρήγορων και εξελιγμένων κυβερνοεπιθέσεων. Για τον λόγο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου (ESRB) τα αναγνώρισε επίσημα ως πηγή συστημικού κυβερνοκινδύνου τον Ιούνιο του 2026.
• Κβαντική υπολογιστική (Quantum Computing): Η μελλοντική ανάπτυξη κβαντικών υπολογιστών ικανών να «σπάσουν» τους παραδοσιακούς αλγορίθμους κρυπτογράφησης απειλεί την ακεραιότητα των τραπεζικών συναλλαγών και των ψηφιακών υπογραφών. Κατά συνέπεια, κρίνεται αναγκαία η έγκαιρη μετάβαση στη μετακβαντική κρυπτογραφία (Post Quantum Cryptography), με ευρωπαϊκό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2035.
Θωράκιση και ευρωπαϊκό πλαίσιο ανθεκτικότητας
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, το 2026 σηματοδοτεί τον δεύτερο χρόνο πλήρους εφαρμογής του ευρωπαϊκού Κανονισμού DORA για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα, σε συνδυασμό με την Πράξη για την Κυβερνοανθεκτικότητα (CRA). Το πλαίσιο αυτό επιβάλλει αυστηρό έλεγχο των εξωτερικών παρόχων, συστηματικές δοκιμές αντοχής και ταχεία αναφορά περιστατικών.
Παράλληλα, η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Ελλάδος απέστειλαν ειδικές συστάσεις στις τράπεζες για την αντιμετώπιση των απειλών από τα FAIMs, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος συμμετέχει ενεργά στο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Συντονισμού για Συστημικά Κυβερνοπεριστατικά (EU-SCICF), λαμβάνοντας μέρος σε πανευρωπαϊκές ασκήσεις προσομοίωσης κρίσεων. Αν και οι ελληνικές τράπεζες έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές κυβερνοασφάλειας και εσωτερικούς ελέγχους, η διαρκής αναβάθμιση της ψηφιακής τους ανθεκτικότητας παραμένει επιτακτική ανάγκη απέναντι στις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις.
