Βενεζουέλα: Τι σημαίνει για την Κίνα η ανατροπή του Μαδούρο από τον Τραμπ

Η αιφνιδιαστική ανατροπή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολά Μαδούρο από τις ΗΠΑ αποτελεί πλήγμα για τη στρατηγική της Κίνας στη Λατινική Αμερική, περιπλέκοντας τα σχέδιά της για αύξηση των επενδύσεων στην περιοχή, τονίζει το Bloomberg σε ανάλυσή του για τις δραματικές εξελίξεις στη Λατινική Αμερική.

Η Βενεζουέλα είναι ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές κινεζικών όπλων στη Λατινική Αμερική

Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής αργού πετρελαίου και ο μεγαλύτερος πιστωτής της Βενεζουέλας. Υποστήριξε σταθερά την κυβέρνηση Μαδούρο, προσφέροντας στήριξη ενάντια στις αμερικανικές κυρώσεις και την απομόνωση. Σήμερα, μετά την αμερικανική επέμβαση στο Καράκας, το Πεκίνο ενδέχεται να αναγκαστεί να αναθεωρήσει την προσέγγισή της στη Λατινική Αμερική, αν και είναι πιθανό να αποφύγει την άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, όπως εκτιμά το αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων.

Η παρέμβαση της κυβέρνησης Τραμπ στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να επηρεάσει τη στρατηγική της Κίνας και σε άλλες περιοχές. Έχουν διατυπωθεί υποθέσεις ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπο για την Κίνα στην Ταϊβάν, ένα αυτόνομο νησί που το Πεκίνο θεωρεί αποσχισθείσα επαρχία.

Η σχέση Κίνας – Βενεζουέλας

Η Κίνα αναβάθμισε τη σχέση της με τη Βενεζουέλα σε «στρατηγική εταιρική σχέση για όλες τις περιστάσεις», το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο που χρησιμοποιεί για να περιγράψει τις διμερείς σχέσεις, κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψης του Μαδούρο στην Κίνα το 2023. Αυτό υπογράμμισε τη θέση της Κίνας ως συμμάχου και πρόσφερε στον τότε ηγέτη της Βενεζουέλας την ευκαιρία να αυξήσει τις πωλήσεις πετρελαίου, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 95% των εσόδων της χώρας του από το εξωτερικό.

Η Βενεζουέλα έχει υποστηρίξει σταθερά τη θέση της Κίνας σχετικά με την Ταϊβάν και το Χονγκ Κονγκ. Ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ δήλωσε στον Μαδούρο κατά τη διάρκεια συνάντησης στη Μόσχα πέρυσι ότι οι χώρες τους έχουν δημιουργήσει μια «αδιάσπαστη φιλία» και ότι η Κίνα θα «υποστηρίξει σταθερά τη Βενεζουέλα στην προστασία της κρατικής κυριαρχίας, της εθνικής αξιοπρέπειας και της κοινωνικής σταθερότητας».

Οι δύο χώρες έχουν παραδοσιακά ισχυρούς οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς. Η Κίνα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Βενεζουέλας μετά τις ΗΠΑ — οι ετήσιες εμπορικές ροές ξεπέρασαν τα 7,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Εν τω μεταξύ, η Βενεζουέλα είναι ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές κινεζικών όπλων στη Λατινική Αμερική. Αγόρασε όπλα αξίας 495 εκατομμυρίων δολαρίων κατά τη δεκαετία που έληξε το 2020, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, το οποίο επικαλέστηκε στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης.

Οι οικονομικοί δεσμοί Κίνας – Βενεζουέλας

Η Κίνα έγινε βασικός δανειστής της Βενεζουέλας το 2007, κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του αείμνηστου προέδρου Ούγκο Τσάβες, όταν για πρώτη φορά παρείχε κεφάλαια για έργα υποδομής και πετρελαίου. Η υποστήριξη της Κίνας κάλυψε το κενό που άφησε η δεκαετής αποξένωση μεταξύ των ΗΠΑ και της Βενεζουέλας. Οι τομείς συνεργασίας περιλάμβαναν αυτοκινητόδρομους, γέφυρες, σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εργοστάσια επεξεργασίας τροφίμων, αν και πολλά από αυτά δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ ή δεν χρησιμοποιούνται πλέον.

Τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δείχνουν ότι η Κίνα δάνεισε πάνω από 60 δισεκατομμύρια δολάρια σε δάνεια με εγγύηση πετρελαίου μέσω κρατικών τραπεζών μέχρι το 2015, φτάνοντας σε ένα επίπεδο χρηματοδοτικής στήριξης που δεν έχει όμοιο του σε άλλη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Ανεξάρτητες εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου το 80% αυτού του ποσού έχει αποπληρωθεί, με το ανεξόφλητο χρέος να ανέρχεται σε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με το think tank Beyond The Horizon.

Μετά την ανατροπή του Μαδούρο, η κορυφαία χρηματοπιστωτική ρυθμιστική αρχή της Κίνας ζήτησε από τους δανειστές να αναφέρουν την έκθεσή τους στη Βενεζουέλα, σύμφωνα με το Bloomberg. Η οδηγία υπογραμμίζει τις αυξανόμενες ανησυχίες για πιθανές αναταράξεις στον τραπεζικό τομέα της Κίνας, καθώς εντείνονται οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι.

Αν και αυτά τα βαρέλια πετρελαίου αντιπροσώπευαν μόνο το 4% των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας το 2025, αποτελούν σημαντικό μέρος της στρατηγικής της χώρας για τη διαφοροποίηση των αγορών αργού πετρελαίου. Το εμβληματικό πετρέλαιο Merey της Βενεζουέλας χρησιμοποιείται επίσης για την παραγωγή ασφάλτου — το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τις κατασκευές και την κατασκευή δρόμων — και έχει σημαντική έκπτωση σε σύγκριση με παρόμοια βαριά πετρέλαια από άλλες χώρες, γεγονός που το καθιστά δημοφιλές στους ανεξάρτητους διυλιστές της Κίνας.

Η Κίνα, οι ΗΠΑ και η βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας

Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα «διοικήσουν» τη Βενεζουέλα και ότι αμερικανικές εταιρείες θα ανοικοδομήσουν τη βιομηχανία πετρελαίου της χώρας, η οποία έχει πληγεί από κυρώσεις, διαφθορά και υποεπενδύσεις.

Τα διυλιστήρια στην Κίνα διαθέτουν ένα απόθεμα δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα που βρίσκεται σε δεξαμενόπλοια στα ασιατικά ύδατα, σύμφωνα με την εταιρεία πληροφοριών δεδομένων Kpler. Υπάρχουν επίσης εναλλακτικές λύσεις για το Merey — από τον Καναδά ή το Ιράν, για παράδειγμα — αν και είναι πιο ακριβές.

Η κινεζική κυβέρνηση καταδίκασε την αμερικανική επιδρομή και κάλεσε την κυβέρνηση Τραμπ να απελευθερώσει τον Μαδούρο και τη σύζυγό του. Ωστόσο, είναι απίθανο η Κίνα να εμπλακεί άμεσα και να διακινδυνεύσει μια αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, ειδικά δεδομένου ότι δεν έχει αναλάβει δεσμεύσεις ασφαλείας έναντι της Βενεζουέλας.

Το επεισόδιο αυτό αποτελεί πιθανή διπλωματική αμηχανία για την Κίνα. Την ημέρα πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο, ο τελευταίος δέχτηκε στο Καράκας μια υψηλού επιπέδου κινεζική αντιπροσωπεία, στην οποία συμμετείχε και ο ειδικός εκπρόσωπος της κινεζικής κυβέρνησης για τις υποθέσεις της Λατινικής Αμερικής, Qiu Xiaoqi. Αυτή ήταν μια από τις τελευταίες δημόσιες συναντήσεις του Μαδούρο πριν από τις επιθέσεις των ΗΠΑ.

Η αναπληρώτρια πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, υιοθέτησε έναν πιο συμβιβαστικό τόνο απέναντι στις ΗΠΑ, δηλώνοντας στις 4 Ιανουαρίου ότι επιθυμεί να «συζητήσουμε σε ένα πρόγραμμα συνεργασίας». Παραμένει αβέβαιο τι θα ζητήσει ο Τραμπ από τη Ροντρίγκες και αν άλλα πιο ριζοσπαστικά στοιχεία της κυβέρνησής της θα αποδεχθούν τη συνεργασία με τις ΗΠΑ. Η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας θα μπορούσε να μετατρέψει τη Βενεζουέλα σε ένα ακόμη πιο έντονο πεδίο μάχης μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου, υπογραμμίζει το Bloomberg.

Θα επηεραστεί η στρατηγική της Κίνας στην Ταϊβάν;

Η Κίνα έχει δεσμευτεί να θέσει την Ταϊβάν υπό τον έλεγχό της με τη βία, αν χρειαστεί. Ο Σι δήλωσε στην ομιλία του για το Νέο Έτος ότι η ενοποίηση είναι «μη αναστρέψιμη».

Ωστόσο, η κινεζική στρατιωτική επέμβαση θα είχε πιθανώς πολύ μεγαλύτερο κόστος από την κίνηση του Τραμπ στη Βενεζουέλα. Αν η Κίνα καταλάμβανε ή επέβαλε αποκλεισμό στην Ταϊβάν, θα αντιμετώπιζε πιθανώς εκτεταμένες κυρώσεις από τη Δύση και θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική αντίδραση από τις ΗΠΑ. Οι κυρώσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοκ στην κινεζική οικονομία, η οποία ήδη ταλαντεύεται από μια πολυετή κρίση στον τομέα των ακινήτων. Η διακοπή της παραγωγής προηγμένων ημιαγωγών στην Ταϊβάν θα προκαλούσε επίσης χάος στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και πιθανώς θα προκαλούσε σφοδρή διεθνή αντίδραση.

Στην Ταϊβάν, υπάρχει σκεπτικισμός ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την Κίνα. Αξιωματούχοι στην Ταϊπέι θεωρούν τη σύλληψη του Μαδούρο ως ισχυρό αποτρεπτικό μέσο για την επιθετικότητα του Πεκίνου και υπενθύμιση της ικανότητας των ΗΠΑ να νικήσουν στρατούς που βασίζονται σε όπλα κινεζικής κατασκευής, σύμφωνα με το Bloomberg.

Ενώ ο Τραμπ δεν έχει δηλώσει αν οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν την Ταϊβάν από οποιαδήποτε επίθεση του Πεκίνου, τον Δεκέμβριο η κυβέρνησή του ενέκρινε ένα εξοπλιστικό πακέτο για το νησί αξίας έως και 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων.