Επίδομα Γάμου: Ποιοι το δικαιούνται σήμερα – Τι ισχύει με το σύμφωνο συμβίωσης

Με αφορμή το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο για τις ΣΣΕ και επειδή ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν τα τελευταία χρόνια 13 χρόνια, που ουσιαστικά έχουμε αναστολή των ΣΣΕ συμπεριλαμβανομένης και της ΕΓΣΣΕ, τόσο τους εργαζόμενους όσο και τους εργοδότες είναι το Επίδομα Γάμου και ειδικότερα  ποιοι εργαζόμενοι το δικαιούνται;

Κρίθηκε σκόπιμο να αναφερθούμε και πάλι στο επίδομα γάμου και σε ποιους χορηγείται σήμερα και τι θα ισχύσει με τις ΣΣΕ.

Σήμερα χορηγείται, υποχρεωτικά, για τις περιπτώσεις που δεν υπάρχει δεσμευτική ΣΣΕ, μόνο από τους εργοδότες που είναι μέλη των εργοδοτικών οργανώσεων, που συμβάλλονται στην σύναψη της ΕΓΣΣΕ ήτοι ο ΣΕΒ, η ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕΕ, ο ΣΕΤΕ και ο ΣΒΕ.

Στις περιπτώσεις, που έχουμε δεσμευτικές ΣΣΕ, τότε χορηγείται όπως η κάθε ΣΣΕ ορίζει.

Σήμερα ποιοι εργαζόμενοι το δικαιούνται το επίδομα γάμου;

Στον ιδιωτικό τομέα, το επίδομα γάμου καθιερώθηκε με την αριθ. 10/1976 απόφαση του Δευτεροβάθμιου Διοικητικού Διαιτητικού Δικαστηρίου (ΔΔΔΔ) Αθηνών, η οποία κηρύχθηκε εκτελεστή με την αριθ. 21378/4372/1976 Υ.Α. (Β’ 671), η  παρ. 2 αυτής, που προέβλεπε το επίδομα γάμου, κυρώθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 16 του ν. 435/1976.

Με το άρθρο 4 της από 10.3.1989 Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (Ε.Γ.Σ.Σ.Ε.) το ύψος του επιδόματος γάμου αυξήθηκε για όλους ανεξαιρέτως τους μισθωτούς από 5% σε 10% επί του βασικού μισθού ή ημερομισθίου που καθορίζονται από τις εκάστοτε ισχύουσες γι’ αυτούς ΣΣΕ ή ΔΑ ή άλλες διατάξεις, ενώ με την παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 1849/1989 το ως άνω επίδομα επεκτάθηκε και στους άγαμους γονείς, χήρους και διαζευγμένους.

Η ΕΓΣΣΕ αποτέλεσε για πάρα πολλά χρόνια ρυθμιστής των αποδοχών όλων των εργαζομένων, εντούτοις μετά την ΠΥΣ 6/2012 και το Ν. 4093/2012, επήλθε διάρρηξη αυτής της καθολικότητας και πλέον ρυθμίζει αποκλειστικά μη μισθολογικούς όρους.

Με τις ρυθμίσεις της υποπαρ. IA.II του άρθρου πρώτου του ν.4093/2012 θεσπίστηκε ένα νέο σύστημα καθορισμού του νόμιμου κατωτάτου μισθού – ημερομισθίου, επήλθε σημαντική μεταβολή στο δίκαιο των Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. και επί πλέον καθορίστηκε το ύψος του νόμιμου κατωτάτου μισθού μέχρι τη λήξη της περιόδου οικονομικής προσαρμογής, που προέβλεψαν τα Μνημόνια που προσαρτήθηκαν στο ν. 4046/2012.

Ειδικότερα, ο ν.4093/2012 καθόρισε το ύψος του νόμιμου κατώτατου μισθού/ημερομισθίου διαφορετικά για τους υπαλλήλους/εργατοτεχνίτες κάτω των 25 ετών και διαφορετικά για τους 25 ετών και άνω. Επιπρόσθετα, προέβλεψε ότι: «Πέραν της μηνιαίας τακτικής προσαύξησης λόγω προϋπηρεσίας, καμιά άλλη προσαύξηση δεν περιλαμβάνεται στο νομοθετικώς καθορισμένο κατώτατο μισθό και ημερομίσθιο» (Υποπαρ. IA.II παρ. 3 περ. ε’) και ότι: «Κάθε αναφορά της ισχύουσας νομοθεσίας γενικά στον ελάχιστο μισθό ή στο ελάχιστο ημερομίσθιο της Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. νοείται ο νόμιμος νομοθετημένος κατώτατος μισθός και κατώτατο ημερομίσθιο» (Υποπαρ. IA.II παρ. 4).

Ακολούθως, με το άρθρο 103 του ν. 4172/2013, εισήχθη νέο σύστημα ορισμού του νομοθετημένου κατώτατου μισθού και του νομοθετημένου κατώτατου ημερομισθίου (όχι πριν από 1.1.2017), έπειτα από ευρεία διαβούλευση (με την τεχνική υποστήριξη εξειδικευμένων φορέων) και παρασχέθηκε εξουσιοδότηση στον Υπουργό Εργασίας να εκδώσει απόφαση καθορισμού του, με τη σύμφωνη γνώμη του Υπουργικού Συμβουλίου.

Επίδομα γάμου που προβλέπει η ΕΓΣΣΕ – Για ποιους είναι δεσμευτικό

Μετά τα παραπάνω τίθεται  το ερώτημα, εάν το καθοριζόμενο από την ΕΓΣΣΕ επίδομα γάμου είναι δεσμευτικό για όλους τους εργοδότες της χώρας ή μόνο γι’ αυτούς που αποτέλεσαν μέλη των εργοδοτικών οργανώσεων, που συμβλήθηκαν για την σύναψη της Συλλογικής Σύμβασης.

Ο Ν. 4093/2012, τροποποίησε το άρθρο 8 παρ. 1 του ν. 1876/1990, που αντικαταστάθηκε από το Ν.4093/2012 ως εξής: «Οι εθνικές γενικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας καθορίζουν τους ελάχιστους μη μισθολογικούς όρους εργασίας, που ισχύουν για τους εργαζόμενους όλης της χώρας. Βασικοί μισθοί, βασικά ημερομίσθια, κάθε είδους προσαυξήσεις αυτών και γενικά κάθε άλλος μισθολογικός όρος, ισχύουν για τους εργαζόμενους που απασχολούνται από εργοδότες των συμβαλλομένων εργοδοτικών οργανώσεων και δεν επιτρέπεται να υπολείπονται του νόμιμου νομοθετημένου κατώτατου μισθού και ημερομισθίου».

Επειδή, ο Ν. 4093/2012 δεν προβλέπει οποιαδήποτε άλλη προσαύξηση, οι εργαζόμενοι που αμείβονται με το νόμιμο νομοθετημένο κατώτατο μισθό ή ημερομίσθιο, δεν δικαιούνται Επίδομα Γάμου από 12.11.2012 και εφεξής.

Συνεπώς, μετά την παραπάνω νομοθετική παρέμβαση, οι Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. μπορούν μεν να ρυθμίζουν βασικούς μισθούς, ημερομίσθια ή κάθε είδους μισθολογικούς όρους, οι μισθολογικοί όμως αυτοί όροι δεν αποτελούν τα κατώτατα όρια μισθών, ημερομισθίων που ισχύουν για τους εργαζομένους όλης της χώρας, αλλά δεσμεύουν μόνο τους εργαζομένους που απασχολούνται από εργοδότες των συμβαλλομένων εργοδοτικών οργανώσεων.

Σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι στη μη χορήγηση του επιδόματος γάμου στους εργαζόμενους όλης της χώρας αλλά και στις διατάξεις του Ν. 4093/2012 εν γένει, προέβαλε η ΓΣΕΕ, μέσω της Εγκυκλίου 5/2013. Ειδικότερα, υποστηρίζει πως το άρθρο 4 της από 26.01.1988 ΕΓΣΣΕ, αναφορικά με τη χορήγηση του επιδόματος γάμου κυρώθηκε με το άρθρο 2 παρ. 1 του Ν. 1766/1988, [……..]. Επομένως, (κατά την ΓΣΕΕ) με βάση τα ανωτέρω το επίδομα γάμου έχει διττή νομική φύση. Εξακολουθεί δηλαδή και μετά την κύρωσή του να έχει την ισχύ που του προσδίδει η ΕΓΣΣΕ, συγχρόνως όμως έχει και την ισχύ τυπικού νόμου. Συνέπεια της διπλής νομικής φύσης τους είναι ότι για τη λύση τους θα πρέπει να τηρούνται αμφότερες οι οικείες διαδικασίες για τη λύση – κατάργηση των ρυθμίσεων, ήτοι οι ΣΣΕ να καταγγέλλονται και οι κυρωτικοί νόμοι να καταργούνται με νεότερο νόμο. Συνεπώς, κατά την Εγκύκλιο της ΓΣΕΕ, εσφαλμένα το Υπουργείο Εργασίας δεν εφαρμόζονται σε όλους τους εργαζομένους της χώρας οι διατάξεις για το επίδομα γάμου.

Απόφαση 812 / 2023 Άρειου Πάγου

Το Ανώτατο Ακυρωτικό  Δικαστήριο του Άρειου Πάγου με την Απόφαση 353 / 2025    (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ), αποφάνθηκε, ότι:

Εν προκειμένω δηλαδή πρόκειται περί αποφάσεων που αφορούν χρονικά διαστήματα και μετά τις 14-5-2013, οπότε (σύμφωνα με την υπ’ αρ. 1 νομική σκέψη), το επίδομα γάμου δικαιούνται μόνον οι εργαζόμενοι που απασχολούνται από εργοδότες των συμβαλλομένων στην από 14-5-2013 ΕΓΣΣΕ εργοδοτικών οργανώσεων.

Από την παραδεκτή δε επισκόπηση των εγγράφων της δίκης (αρθ. 561 παρ. 2 ΚπολΔ) προκύπτει ότι τον ισχυρισμό περί υπάρξεως δεδικασμένου από τις δύο παραπάνω αποφάσεις είχαν προτείνει οι αναιρεσείοντες με τις από 15-3-2023 προτάσεις τους (ως εφεσίβλητοι) ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, ενώ το δεδικασμένο εκ της πρώτης ως άνω αποφάσεως (8770/2018) είχαν προτείνει και καθ’ υποφοράν με την από 23-12-2021 αγωγή τους (η ΜονΠρΑθ 13239/2022 εξεδόθη μετά την άσκηση της αγωγής). Ωστόσο από την επισκόπηση της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ουδόλως έλαβε υπ’ όψιν και εξέτασε τον ως άνω ισχυρισμό, ώστε να απαντήσει αν εν προκειμένω απορρέει -ή όχι- δεδικασμένο από τις ως άνω αποφάσεις (σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην υπ’ αρ. 2 νομική σκέψη), υποπίπτοντας έτσι στην πλημμέλεια του άρθρου 560 αρ. 5 ΚΠολΔ (σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην υπ’ αρ. 3 νομική σκέψη της εν λόγω δικαστικής απόφασης).

Η χορήγηση επιδόματος γάμου βάσει ισχύουσας ΣΣΕ ή βάσει ελευθεριότητας

Για εργοδότες και επιχειρήσεις, που δεσμεύονται από ισχύουσες κλαδικές, ομοιοεπαγγελματικές ή επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις εργασίας, που προβλέπουν επίδομα γάμου, η απορρέουσα από τη συλλογική σύμβαση δέσμευση, σημαίνει πως οι εργαζόμενοι των εν λόγω επιχειρήσεων δικαιούνται την καταβολή του εν λόγω επιδόματος.

Αξίζει να επισημανθεί, ότι είναι δυνατό ο εργοδότης να μη δεσμεύεται μεν από τις διατάξεις κάποιας ΣΣΕ για την χορήγηση επιδόματος γάμου, αλλά συνεχίσει να χορηγεί το συγκεκριμένο επίδομα. Στην περίπτωση αυτή, δεν  δύναται να προβεί  μονομερώς σε ανάκλησή του, διότι αυτό, σύμφωνα με την νομολογία,  έχει καταστεί σιωπηρά όρος της ατομικής σύμβασης εργασίας. Κατ’ εξαίρεση, είναι δυνατή η περικοπή του, εφόσον είχε περιληφθεί στην ατομική σύμβαση όρος, ο οποίος προέβλεπε πως το επίδομα γάμου (ή άλλο πάσης φύσεως επίδομα) χορηγείται εξ’ απλής ελευθεριότητας και επομένως, δύναται να ανακληθεί οποτεδήποτε, μονομερώςμ από τον εργοδότη.

Εργαζόμενοι που δικαιούνται το επίδομα γάμου

Επειδή, το επίδομα γάμου, αποτελεί «προσαύξηση του βασικού μισθού – ημερομισθίου», όπως αναγράφεται στον Ν. 4093/2012, Υποπ. ΙΑ 11 περ. 2α, κατά την άποψή μας, ο όρος περί χορηγήσεως επιδόματος γάμου ανήκει στους μισθολογικούς όρους.

Από την παραπάνω διάταξη, του Ν. 4093/2012, προκύπτει ότι αναγορεύεται σε γενικώς ισχύον για όλους τους εργαζόμενους όλης της χώρας κατώτατο όριο μισθού – ημερομισθίου το νομοθετημένο κατώτατο όριο και το νομοθετημένο αυτό κατώτατο όριο δεν προβλέπει προσαύξηση με επίδομα γάμου.

Συνεπώς, κατά την γνώμη μας, δεν είναι έχει εφαρμογή η άποψη (όπως αυτή της ΓΣΕΕ), σύμφωνα με την οποία. η σχετική  διάταξη της ΕΓΣΣΕ 1988 περί επιδόματος γάμου που κυρώθηκε με νόμο και μάλιστα περιλήφθηκε ολόκληρη στον Ν. 1766/1988 και έτσι «έχει αναχθεί στο τυπικό επίπεδο του νόμου» και κατά την νομολογία μπορεί να θεωρηθεί ότι μετά από τον νεότερο νόμο 4093/2012 καταλαμβάνει όλους τους εργαζόμενους της χώρας.

Το επίδομα γάμου δικαιούνται εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα που είναι έγγαμοι και των οποίων η κλαδική, ομοιοεπαγγελματική ή εθνική συλλογική σύμβαση προβλέπει ρητά τη χορήγησή του.

Υποχρέωση καταβολής έχουν μόνο οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε εργοδοτικές οργανώσεις οι οποίες έχουν υπογράψει την ΕΓΣΣΕ, όπως ο ΣΕΒ, η ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕΕ, ο ΣΕΤΕ και ο ΣΒΕ.

Επιχειρήσεις εκτός αυτών των φορέων δεν υποχρεούνται να καταβάλλουν το επίδομα.

Τη θέση αυτή επιβεβαίωσε και ο Άρειος Πάγος με την απόφαση 812/2023 (Τμήμα Β1), κρίνοντας ότι το επίδομα γάμου αποτελεί μισθολογικό όρο εργασίας. Η επαναφορά του ως θεσμικού όρου δεσμεύει μόνο τους εργαζόμενους που απασχολούνται από εργοδότες συμβεβλημένους στην ΕΓΣΣΕ και όχι το σύνολο των μισθωτών.

Διαδικασία καταβολής

Για να ξεκινήσει η καταβολή του επιδόματος, ο δικαιούχος εργαζόμενος οφείλει να προσκομίσει στον εργοδότη του πιστοποιητικό γάμου. Το ποσό προστίθεται στον μηνιαίο μισθό. Αντιθέτως, το επίδομα παιδιού, η πολιτεία ανάλαβε την χορήγηση και  καταβάλλεται  μέσω αίτησης στην πλατφόρμα της ΗΔΙΚΑ.

Εργαζόμενοι  που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης εξομοιώνονται πλήρως με τους έγγαμους

Οι εργαζόμενοι που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης εξομοιώνονται πλήρως με τους έγγαμους, εφόσον πληρούν τις λοιπές προϋποθέσεις.

Σύμφωνα με τον Ν. 4356/2015 και τον Ν. 4387/2016, τα μέρη συμφώνου συμβίωσης έχουν τα ίδια δικαιώματα και παροχές με τους έγγαμους σε θέματα εργατικού, κοινωνικοασφαλιστικού και προνοιακού δικαίου.

Το Υπουργείο Εργασίας έχει διευκρινίσει ότι η εξομοίωση αυτή περιλαμβάνει και τη χορήγηση επιδόματος γάμου, όπου αυτό προβλέπεται.

Συμπέρασμα

Το επίδομα γάμου ανέρχεται, με την ΕΓΣΣΕ, στο 10% του βασικού μισθού ή ημερομισθίου και καταβάλλεται μόνο σε έγγαμους (χήρους ή διαζευγμένους)  εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα ή σε όσους έχουν σύμφωνο συμβίωσης, υπό την προϋπόθεση ότι προβλέπεται από τη συλλογική τους σύμβαση και ότι ο εργοδότης ανήκει σε συμβαλλόμενη εργοδοτική οργάνωση, για την σύναψη της ΕΓΣΣΕ ήτοι ο ΣΕΒ, η ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕΕ, ο ΣΕΤΕ και ο ΣΒΕ.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν το δικαιούνται.

Ο Παλαιολόγος Ι. Λιάζος είναι Οικονομολόγος, Σύμβουλος Εργασιακών Ασφαλιστικών