Κονιάκ: Πλεόνασμα, δασμοί και πτώση ζήτησης

Στην καρδιά της νοτιοδυτικής Γαλλίας, εκεί όπου για αιώνες η υπομονή ανταμείβεται με δρύινα βαρέλια, κάτι έχει αλλάξει. Το κονιάκ –σύμβολο πολυτέλειας, εξαγωγικής δύναμης και πολιτιστικής κληρονομιάς– δεν πουλά πια όπως πριν. Η εποχή της ασταμάτητης ζήτησης μοιάζει να έχει τελειώσει και οι παραγωγοί βρίσκονται μπροστά σε αποφάσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες: να μειώσουν δραστικά την παραγωγή, να απολύσουν προσωπικό και, για πρώτη φορά σοβαρά, να εξετάσουν την καταστροφή αποθεμάτων.

Περιοχή Κονιάκ: Ένα χειμωνιάτικο τοπίο με ασυνήθιστη κινητικότητα

Ο Ιανουάριος στην περιοχή Κονιάκ είναι παραδοσιακά ήσυχος. Τα αμπέλια αναπαύονται και η περιοχή μοιάζει να κρατά την ανάσα της μέχρι την επόμενη σοδειά. Φέτος όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Σε διάφορα σημεία, μηχανήματα μπαίνουν στα χωράφια και ξεριζώνουν κλήματα. Πρόκειται για την πρώτη συντονισμένη μείωση αμπελουργικών εκτάσεων από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, μια κίνηση-σήμα κινδύνου για έναν κλάδο που προσπαθεί να προσαρμοστεί σε μια νέα, πιο σκληρή πραγματικότητα.

Πρόκειται για την πρώτη συντονισμένη μείωση αμπελουργικών εκτάσεων από τα τέλη της δεκαετίας του ’90

Από την άνθηση στο «πονοκέφαλο»

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Οι αποστολές κονιάκ μειώθηκαν πέρυσι στα 141 εκατομμύρια φιάλες – το χαμηλότερο επίπεδο από το 2009. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η παγκόσμια κατανάλωση θα συνεχίσει να υποχωρεί κατά περίπου 2% ετησίως έως το 2029. Μετά από χρόνια εκρηκτικής ζήτησης, η αγορά φαίνεται να περνά ένα βαρύ «hangover».

«Δεν περιμέναμε μια τόσο βίαιη κρίση», παραδέχεται στο Bloomberg ο Τιμπό Ντελριέ, επικεφαλής του μικρού οίκου Hine. Η εταιρεία του έχει ήδη απολύσει πάνω από το ένα τρίτο του προσωπικού της και αφαιρεί αμπέλια από περίπου το 10% των εκτάσεών της. «Δεν έχουμε φτάσει ακόμη στον πάτο», λέει με ειλικρίνεια.

Ακριβό ποτό σε εποχή λιτότητας

Η κρίση δεν είναι μονοδιάστατη. Από τη μία, οι καταναλωτές διεθνώς πίνουν λιγότερο αλκοόλ ή στρέφονται σε φθηνότερες επιλογές. Από την άλλη, το αυξημένο κόστος ζωής έχει περιορίσει την όρεξη για πολυτελή προϊόντα. Το κονιάκ, με τη μακρά ωρίμανση και τις υψηλές τιμές, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής συμπεριφοράς.

Σαν να μην έφτανε αυτό, οι εμπορικοί πόλεμοι επιδεινώνουν την κατάσταση. ΗΠΑ και Κίνα –αγορές που απορροφούν πάνω από το μισό της παγκόσμιας κατανάλωσης– έχουν επιβάλει ή απειλήσει με δασμούς, κάνοντας το γαλλικό απόσταγμα λιγότερο ανταγωνιστικό.

Όταν τα αποθέματα γίνονται βάρος

Το κονιάκ απαιτεί χρόνο. Το αποσταγμένο κρασί, το eau-de-vie,  ωριμάζει για τουλάχιστον δύο χρόνια σε δρύινα βαρέλια, ενώ οι κορυφαίες ετικέτες ωριμάζουν για δεκαετίες. Παραδοσιακά, οι οίκοι διατηρούν αποθέματα που καλύπτουν περίπου επτά χρόνια ζήτησης. Σήμερα όμως, τα αποθέματα αντιστοιχούν σε 11 χρόνια πωλήσεων – ιστορικό υψηλό.

Η αποθήκευση δεν είναι απλή υπόθεση. Νέα κελάρια, περισσότερα βαρέλια, αυξημένα κόστη. Και το χειρότερο: σε μια αγορά που δεν ζητά ακριβό κονιάκ, τα παλαιωμένα αποθέματα κινδυνεύουν να χάσουν αξία αντί να κερδίσουν. «Παραδόξως, το premium στοκ μπορεί να υποτιμηθεί με τον χρόνο», επισημαίνουν οικονομικοί σύμβουλοι του κλάδου.

Οι μεγάλοι όμιλοι σε πίεση

Η πτώση χτυπά ιδιαίτερα σκληρά τους κολοσσούς. Η Hennessy, που ανήκει στον όμιλο LVMH και αντιπροσωπεύει περίπου το 50% των παγκόσμιων αποστολών, βλέπει τη συνεισφορά του ποτού στα συνολικά κέρδη να συρρικνώνεται. Ενώ πριν από μια δεκαετία τα ποτά αποτελούσαν σημαντικό κομμάτι της κερδοφορίας, σήμερα επισκιάζονται από τη μόδα και τα δερμάτινα είδη.

Δεν είναι τυχαίο ότι αναλυτές συζητούν ακόμη και το ενδεχόμενο απόσχισης του κλάδου ποτών, ώστε ο όμιλος να γίνει πιο ελκυστικός σε επενδυτές που αποφεύγουν το αλκοόλ.

Κοκτέιλ, περικοπές και δυσαρέσκεια

Για να τονωθεί η ζήτηση, η Hennessy πειραματίζεται με νέες χρήσεις του κονιάκ, προωθώντας κοκτέιλ και πιο «νεανικές» εικόνες. Διαφημιστικές πινακίδες στην πόλη του Κονιάκ προτείνουν μοχίτο με βάση το παραδοσιακό απόσταγμα.

Την ίδια ώρα όμως, οι εργαζόμενοι πληρώνουν το τίμημα. Σχέδια μείωσης προσωπικού και η ακύρωση μπόνους –που σε καλές χρονιές φτάνουν το 20% του μισθού– έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Οι συνδικαλιστές κατηγορούν τη διοίκηση ότι οι αυξήσεις τιμών μετά την πανδημία, ειδικά στις ΗΠΑ, αποξένωσαν τους καταναλωτές.

Οι δασμοί και η γεωπολιτική αβεβαιότητα

Το διεθνές εμπόριο μοιάζει με κινούμενη άμμο. Στις ΗΠΑ, οι απειλές για εξοντωτικούς δασμούς αλλάζουν από εβδομάδα σε εβδομάδα. Στην Κίνα, η επιβολή βαριών τελών στο μπράντι –στην πράξη στο κονιάκ– και η απομάκρυνσή του από τα duty free οδήγησαν σε πτώση εισαγωγών σχεδόν 40%.

Αν και μια συμφωνία το καλοκαίρι περιόρισε εν μέρει τις ζημιές, οι εξαγωγές δεν έχουν επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα. Οι παραγωγοί πιέζουν πλέον τη γαλλική κυβέρνηση και την ΕΕ για αποζημιώσεις.

Το αδιανόητο σενάριο: Η καταστροφή των αποθεμάτων κονιάκ

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ακούγεται όλο και πιο συχνά μια λέξη-ταμπού: καταστροφή αποθεμάτων. Η ιδέα να χυθεί κονιάκ που παλαίωσε επί χρόνια προκαλεί αντιδράσεις και συναισθηματικό σοκ στους παραγωγούς. Κι όμως, συζητείται ως έσχατη λύση για να εξισορροπηθεί η αγορά.

Ήδη, η Διεπαγγελματική Ένωση Κονιάκ έχει επιβάλει δραστικές περικοπές στην παραγωγή και στοχεύει σε μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων κατά 13%.

Αντοχή ή βαθύτερη κρίση;

Το κονιάκ έχει επιβιώσει από πολέμους, οικονομικές υφέσεις και αλλαγές μόδας. «Έχουμε περάσει χειρότερα», λένε οι αισιόδοξοι. Το ερώτημα όμως παραμένει: θα είναι αυτή η κρίση μια κακή ανάμνηση σε έναν χρόνο ή η αρχή μιας μακράς παρακμής;

Το κονιάκ στέκεται σε σταυροδρόμι, ανάμεσα σε ξεριζωμένα κλήματα, βαρέλια γεμάτα υποσχέσεις και έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα από όσο προλαβαίνει να ωριμάσει…