Αβεβαιότητα και ανησυχία «σπέρνει» η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για μετά το 2027 στον αγροτικό κόσμο, με τις διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες για την τελική της μορφή, αλλά και τα κονδύλια που θα κατευθυνθούν σε αυτή να φουντώνουν αλλά και να πυροδοτούν αντιδράσεις στους αγρότες.
Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) εξέδωσε γνώμη, που επικεντρώνεται στην πρόταση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) στο πλαίσιο του πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Η γνώμη των ελεγκτών εντοπίζει βασικά δημοσιονομικά και διοικητικά ρίσκα, ιδίως σε ό,τι αφορά την διαφάνεια της χρηματοδότησης, την παρακολούθηση των δαπανών και την εξασφάλιση των πληρωμών προς τους αγρότες.
Οι επιδοτήσεις δεν θα έχουν πλέον δικό τους ξεχωριστό χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά θα ενταχθούν σε ένα οριζόντιο σύστημα
Η ΚΑΠ αναμένεται να λάβει την ελάχιστη κατανομή του προϋπολογισμού, ύψους 293,7 δισ. ευρώ, για την εισοδηματική στήριξη των αγροτών και των κτηνοτρόφων, ενώ άλλα αγροτικά μέτρα όπως το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης LEADER για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων, η στήριξη των εξόχως απόκεντρων περιοχών και το πρόγραμμα της ΕΕ για τα σχολεία, θα χρηματοδοτηθούν από το μη οριοθετημένο ποσό (τουλάχιστον 48,7 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές).
Επιπλέον, στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, η Επιτροπή πρότεινε οι χώρες της ΕΕ να έχουν επίσης πρόσβαση σε περίπου 45 δισ. ευρώ από το ποσό ευελιξίας ήδη από το 2028, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των αγροτών και των αγροτικών κοινοτήτων.
Η πρόταση ενσωματώνει την ΚΑΠ σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό Ταμείο, που συνδέει γεωργία με πολιτικές συνοχής και αγροτικής ανάπτυξης, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες. Αυτό σημαίνει ότι οι επιδοτήσεις δεν θα έχουν πλέον δικό τους ξεχωριστό χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά θα ενταχθούν σε ένα οριζόντιο σύστημα.
Τι λέει το ΕΕΣ για τη νέα ΚΑΠ
Σύμφωνα με το κείμενο, το οποίο αποτελεί τεχνική αξιολόγηση και όχι πολιτική απόφαση), το ΕΕΣ θεωρεί πως:
- Υπάρχουν κενά στους κανόνες για την καταβολή και παρακολούθηση των χρημάτων, με κίνδυνο να μειωθεί η προβλεψιμότητα για τους αγρότες – δηλαδή να μη γνωρίζουν με βεβαιότητα πόσα θα λάβουν και πότε.
- Η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική που προτείνεται για την ΚΑΠ θα δώσει μεγαλύτερο ρόλο στα κράτη-μέλη για τη διαχείριση εθνικών πλάνων, γεγονός που κρίνεται από τους ελεγκτές ως πιθανό να επιβαρύνει την γραφειοκρατία και να δυσκολέψει την ίση μεταχείριση των παραγωγών σε όλη την Ένωση.
Οι ειδικοί του ΕΕΣ επισημαίνουν πως η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι οι κανόνες εφαρμογής είναι σαφείς και σταθεροί, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις ή διακυμάνσεις στις πληρωμές που λαμβάνουν οι αγρότες – από τα προγράμματα ενίσχυσης έως τα οικολογικά σχήματα.
Οι συζητήσεις αυτές επηρεάζουν και μεγάλα εμπορικά ζητήματα, όπως οι συμφωνίες με Mercosur και Ινδία
Σκηνικό «διαπραγματεύσεων»
Τα τεχνικά σχόλια των ελεγκτών έρχονται σε μια κρίσιμη φάση διάρκειας μήνες διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της ΕΕ και της Κομισιόν για τη μορφή και τον προϋπολογισμό της ΚΑΠ. Η πρόταση για τη νέα ΚΑΠ έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις εντός των θεσμικών οργάνων, καθώς οι χώρες μέλη ζητούν είτε διατήρηση υψηλότερων επιδοτήσεων για αγρότες, είτε ριζικές αλλαγές στους κανόνες εφαρμογής ώστε να προστατευθεί η διατροφική επάρκεια και η αγροτική απασχόληση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι συζητήσεις αυτές επηρεάζουν και μεγάλα εμπορικά ζητήματα, όπως οι συμφωνίες με Mercosur και Ινδία και η προσαρμογή της πολιτικής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της παγκόσμιας αγοράς, ζητήματα που έχουν τεθεί από τις κυβερνήσεις αλλά και από γεωργικούς φορείς στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Από την τεχνική αξιολόγηση στην πολιτική αρένα
Οι απόψεις του ΕΕΣ ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν από τις κυβερνήσεις και τους εκπροσώπους των αγροτών ως επιχείρημα στη διαπραγμάτευση για τη νέα ΚΑΠ: οι ελεγκτές ζητούν σαφήνεια και διαφάνεια, κάτι που τα αγροτικά κινήματα επίσης απαιτούν, αλλά με διαφορετική αφετηρία – επειδή φοβούνται ότι κάθε αβεβαιότητα στους κανόνες και στις πληρωμές αποτελεί άμεση απειλή για την επιβίωση των επιχειρήσεών τους.
Με τις διαπραγματεύσεις Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής να συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, η μορφή της ΚΑΠ που θα εφαρμοστεί από το 2028 και μετά θα καθορίσει όχι μόνο τον τρόπο κατανομής πόρων αλλά και την επιδιωκόμενη ισορροπία ανάμεσα σε οικονομική βιωσιμότητα, περιβαλλοντική προστασία και κοινωνική συνοχή.
Περαιτέρω αβεβαιότητα προκύπτει από το γεγονός ότι το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης της ΚΑΠ θα γίνει γνωστό μόνο μετά την έγκριση των εθνικών σχεδίων
Επιβεβαιώνονται οι ανησυχίες των αγροτών για την ΚΑΠ
Η γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) σχετικά με το μελλοντικό σχεδιασμό και την εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΓΠ) θεωρείται από το ευρωπαϊκές αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις Copa – Cogeca ως θεσμική επιβεβαίωση των μακροχρόνιων ανησυχιών του τομέα, οι οποίες προκάλεσαν μεγάλες διαμαρτυρίες των αγροτών.
«Η γνώμη των ελεγκτών, η οποία ζητήθηκε ειδικά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, είναι κατηγορηματική: το σχέδιο της Επιτροπής εγείρει σοβαρά ζητήματα, από την υπονόμευση του κοινού χαρακτήρα της ΚΑΠ στο πλαίσιο της προτεινόμενης προσέγγισης του ενιαίου ταμείου έως τις αβεβαιότητες και τις πολυπλοκότητες που θα δημιουργήσει για τους αγρότες», επισημαίνουν χαρακτηριστικά.
Όπως σχολιάζουν, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, η ΚΑΠ θα αναδιαμορφωθεί σημαντικά και θα ενσωματωθεί σε ένα ευρύτερο ενιαίο ταμείο και στην εφαρμογή ενιαίων εθνικών σχεδίων. Αν και παρουσιάζεται ως μέτρο απλούστευσης και αύξησης της ευελιξίας, οι Copa – Cogeca έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει «για την πλήρη επαναεθνικοποίηση της ΚΑΠ, η οποία έχει πολλαπλές και αλυσιδωτές συνέπειες για τον αγροτικό τομέα».
Περαιτέρω αβεβαιότητα προκύπτει από το γεγονός ότι το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης της ΚΑΠ θα γίνει γνωστό μόνο μετά την έγκριση των εθνικών σχεδίων από το Συμβούλιο, γεγονός που περιπλέκει τον οικονομικό προγραμματισμό των αγροτών και καθιστά δύσκολη τη σύγκριση με την τρέχουσα ΚΑΠ.
