Μέση Ανατολή: Καμπανάκι από τον FAO για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια

Αλλεπάλληλα σοκ στα συστήματα ενέργειας, λιπασμάτων και αγροδιατροφής προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) να προειδοποιεί ότι η συνεχιζόμενη διαταραχή προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, την αγροτική παραγωγή και τις παγκόσμιες αγορές.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο του FAO Μάξιμο Τορέρο, η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει καταρρεύσει κατά περισσότερο από 90% μέσα σε λίγες ημέρες από την κλιμάκωση. Η ζωτική αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο μεταφέρει συνήθως περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – περίπου το 35% των παγκόσμιων ροών αργού πετρελαίου – μαζί με το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και έως και το 30% των διεθνώς εμπορεύσιμων λιπασμάτων.

Ο FAO προβλέπει ότι οι παγκόσμιες τιμές των λιπασμάτων θα αυξηθούν κατά μέσο όρο 15 έως 20% το πρώτο εξάμηνο του 2026, εάν η κρίση συνεχιστεί

«Αυτό δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό σοκ. Είναι ένα συστηματικό σοκ που επηρεάζει τα αγροδιατροφικά συστήματα παγκοσμίως», δήλωσε ο Τορέρο. Τόνισε ότι η περιοχή του Κόλπου αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου θείου, μιας κρίσιμης εισροής που χρησιμοποιείται για την παραγωγή θειικού οξέος για την επεξεργασία φωσφορικών πετρωμάτων σε λιπάσματα. Οι διακοπές στην προμήθεια θείου κινδυνεύουν να διαταράξουν την παγκόσμια παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων χωρών παραγωγής.

Οι περιορισμοί στη ναυτιλία έχουν επιδεινωθεί από την αύξηση του κόστους ασφάλισης. Μετά την επέκταση των ζωνών υψηλού κινδύνου στις αρχές Μαρτίου, τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου αυξήθηκαν από 0,25% σε ποσοστό έως και 10% της αξίας του πλοίου, με την κάλυψη να επαναφέρεται πλέον κάθε επτά ημέρες. Ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, η αποκατάσταση των κανονικών συνθηκών ναυσιπλοΐας μπορεί να διαρκέσει μήνες, προειδοποίησε ο Torero.

Κίνδυνοι για την παραγωγή από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή

Ο επικεφαλής οικονομολόγος επεσήμανε ότι οι διαταραχές ήδη μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος για τους αγρότες παγκοσμίως. Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν αυξηθεί απότομα, με την ουρία σε κοκκώδη μορφή στη Μέση Ανατολή να αυξάνεται κατά 19% την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου, ενώ οι τιμές της ουρίας στην Αίγυπτο αυξήθηκαν κατά 28%.

Δεδομένου ότι το φυσικό αέριο είναι η κύρια πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα, οι αυξημένες τιμές της ενέργειας αναμένεται να διατηρήσουν ανοδική πίεση στο κόστος των λιπασμάτων. Οι προβλέψεις του FAO δείχνουν ότι οι παγκόσμιες τιμές των λιπασμάτων θα μπορούσαν να είναι κατά μέσο όρο 15 έως 20% υψηλότερες το πρώτο εξάμηνο του 2026, εάν η κρίση συνεχιστεί.

«Οι αγρότες αντιμετωπίζουν ένα διπλό σοκ κόστους: έχουν πιο ακριβά λιπάσματα παράλληλα με το αυξανόμενο κόστος των καυσίμων που επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της γεωργίας, συμπεριλαμβανομένης της άρδευσης και των μεταφορών», δήλωσε ο Τορέρο. Σε απάντηση, πολλοί παραγωγοί είναι πιθανό να μειώσουν την εφαρμογή λιπασμάτων ή να στραφούν σε καλλιέργειες με λιγότερες εισροές, πρόσθεσε.

Η διάρκεια θα είναι καθοριστική

Κατά τη διάρκεια ενημέρωσης, ο Τορέρο τόνισε ότι η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει την κλίμακα των παγκόσμιων επιπτώσεών της. Σε περίπτωση βραχυπρόθεσμης διαταραχής έως και ενός μήνα, οι επιπτώσεις αναμένεται να παραμείνουν περιορισμένες. Τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων είναι επί του παρόντος επαρκή και οι αγορές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν εντός περίπου τριών μηνών. Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO παραμένει περίπου 21% χαμηλότερος από την κορύφωσή του τον Μάρτιο του 2022.

Εάν η διαταραχή συνεχιστεί για τρεις μήνες ή περισσότερο, οι κίνδυνοι κλιμακώνονται σημαντικά, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες αποφάσεις φύτευσης για το 2026 και μετά. Σύμφωνα με ένα μεσοπρόθεσμο σενάριο διαταραχής, ο FAO προβλέπει μειωμένες αποδόσεις για καλλιέργειες όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι, υποκατάσταση καλλιεργειών με άλλες που δεσμεύουν άζωτο, όπως η σόγια, και αυξημένο ανταγωνισμό από την παραγωγή βιοκαυσίμων, καθώς οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου διεγείρουν τη ζήτηση για γεωργικές πρώτες ύλες.

Επιπτώσεις σε όλες τις χώρες

Ο Τορέρο υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις της κρίσης θα ποικίλλουν ανάλογα με τους κύκλους των καλλιεργειών και την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Οι χώρες που είναι σήμερα πιο ευάλωτες είναι:

• Σρι Λάνκα, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκομιδή ρυζιού Μάχα
• Το Μπαγκλαντές, που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην κρίσιμη εποχή του ρυζιού Μπόρο,
• Η Ινδία αντιμετωπίζει μειωμένη εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων ενόψει της περιόδου Kharif
• Η Αίγυπτος, ιδιαίτερα εκτεθειμένη λόγω της εξάρτησής της από τις εισαγωγές σιταριού
• Το Σουδάν, που ήδη αντιμετωπίζει οξεία επισιτιστική ανασφάλεια
• Στην Υποσαχάρια Αφρική, η Σομαλία, η Κένυα, η Τανζανία και η Μοζαμβίκη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της υψηλής εξάρτησης από τις εισαγωγές λιπασμάτων.

Οι μεγάλοι εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων, όπως η Βραζιλία, ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσουν επιπτώσεις στην παραγωγή, με πιθανές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές.

Οι προτάσεις

Ο Τορέρο ζήτησε επείγουσα, συντονισμένη διεθνή δράση.

Βραχυπρόθεσμα, είναι κρίσιμο να δημιουργηθούν εναλλακτικοί εμπορικοί διάδρομοι, να παρασχεθεί έκτακτη οικονομική στήριξη στις χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές και να διασφαλιστεί η πρόσβαση των αγροτών σε πιστώσεις.

Μεσοπρόθεσμα, οι χώρες πρέπει να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισαγωγής λιπασμάτων, να ενισχύσουν τα περιφερειακά αποθέματα και να αποφύγουν τους περιορισμούς στις εξαγωγές.

Μακροπρόθεσμα, ο FAO συνιστά επενδύσεις σε βιώσιμη, αποδοτική ως προς τις εισροές γεωργία, την κλιμάκωση των εναλλακτικών τεχνολογιών λιπασμάτων, όπως η πράσινη αμμωνία, και την αντιμετώπιση των συστημάτων τροφίμων ως στρατηγικής υποδομής.