Ιράν: Γιατί ο πόλεμος έχει σπείρει πανικό στους αγρότες

Αβεβαιότητα και έντονη ανησυχία επικρατεί στους αγρότες σε όλο τον κόσμο, καθώς η ραγδαία άνοδος των τιμών των λιπασμάτων και των καυσίμων λόγω του πολέμου των ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν, εκτοξεύει το κόστος παραγωγής, με το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας κρίσης στα τρόφιμα να είναι ορατή.

Μόλις έξι πλοία φορτωμένα με λιπάσματα κατάφεραν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Το τελευταίο, μετέφερε μόλις 20.000 τόνους από ιρανικό λιμάνι με προορισμό τη Νοτιοανατολική Ασία.

Σχεδόν 1,9 εκατομμύρια τόνοι φυτικών θρεπτικών ουσιών έχουν κολλήσει σε 41 πλοία που δεν μπορούν να φύγουν από τον Κόλπο

Το ένα τρίτο των εξαγωγών λιπασμάτων δια θαλάσσης προέρχεται από την περιοχή, με τις περισσότερες να έχουν σταματήσει λόγω του αποκλεισμού του Ιράν. Η ουρία, το πιο διαδεδομένο από όλα, είναι περίπου 70% πιο ακριβή από ό,τι πριν τον πόλεμο. Η αμμωνία, ένα άλλο αζωτούχο λίπασμα, είναι 39% πιο ακριβή.

Αναλυτές εκτιμούν ότι σχεδόν 1,9 εκατομμύρια τόνοι φυτικών θρεπτικών ουσιών έχουν κολλήσει σε 41 πλοία που δεν μπορούν να φύγουν από τον Κόλπο — ποσό που ισοδυναμεί με το 12% όλων των λιπασμάτων που στάλθηκαν από τα Στενά το 2024.

Τα προβλήματα συσσωρεύονται

Η μεταφορά των απαραίτητων ποσοτήτων λιπασμάτων είναι κρίσιμη, καθώς σε ορισμένες περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου έχει ήδη ξεκινήσει η περίοδος φύτευσης. Στην Ινδία για παράδειγμα απέχει λιγότερο από δύο μήνες. «Ο χρόνος είναι πολύ σημαντικός», λέει ο Máximo Torero, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO).

Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Ecoomist, ορισμένοι αγρότες, όπως οι καλλιεργητές σιταριού στον αμερικανικό Μεσοδυτικό, στρέφονται προς καλλιέργειες που δεν χρειάζονται τόσα θρεπτικά συστατικά, όπως η σόγια.

Μέχρι στιγμής, οι αγορές των βασικών τροφίμων παραμένουν υποτονικές. Το 2022, όταν ένας γιγαντιαίος εξαγωγέας σιτηρών (η Ρωσία) εισέβαλε σε έναν άλλο (την Ουκρανία), η τιμή του σίτου εκτοξεύθηκε κατά 50%. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, η τιμή αυξήθηκε μόλις κατά 4% και έκτοτε δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά. Η τιμή αυτή αντανακλά την παραγωγή που έχει ήδη συγκομιστεί: η περσινή σοδειά ήταν καλή και, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη πριν από τέσσερα χρόνια, δεν επηρεάζεται από συγκρούσεις.

Ωστόσο, τα προβλήματα θα συσσωρευτούν. Οι τιμές του σιταριού είναι κατά ένα πέμπτο χαμηλότερες από ό,τι ήταν στις αρχές του 2022, πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, δίνοντας στους αγρότες λιγότερο περιθώριο να απορροφήσουν το αυξανόμενο κόστος των λιπασμάτων και των καυσίμων. Εάν οι συγκομιδές διαταραχθούν κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, θα ακολουθήσουν αυξήσεις των τιμών.

Οι μεγάλοι εξαγωγείς τροφίμων, όπως η Ινδία και η Ταϊλάνδη, προμηθεύονται περίπου το 35% των λιπασμάτων τους από τον Κόλπο

Ευάλωτες οι φτωχές χώρες

Οι φτωχές χώρες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Για παράδειγμα, η Κένυα, η Μαδαγασκάρη, η Μοζαμβίκη και η Ζάμπια προμηθεύονται περισσότερο από το ένα τρίτο των αζωτούχων λιπασμάτων τους από τον Κόλπο. Στη Νότια Ασία, οι μικροκαλλιεργητές χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες από αυτά για να συγκομίσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παραγωγή από τα μικρά τους αγροτεμάχια.

Αντίστοιχα, οι μεγάλοι εξαγωγείς τροφίμων, όπως η Ινδία και η Ταϊλάνδη, προμηθεύονται περίπου το 35% των λιπασμάτων τους από τον Κόλπο. Το Μπαγκλαντές, το οποίο συχνά αναγκάζεται να εισάγει σιτηρά από την Ινδία, προμηθεύεται περισσότερο από το ήμισυ.

Ελάχιστα τα αποθέματα

Επειδή τα λιπάσματα είναι ογκώδη, ευπαθή και (συνήθως) φθηνά, οι περισσότεροι αγρότες τα αγοράζουν όταν τα χρειάζονται, αντί να διατηρούν αποθέματα. Αυτό έχει αφήσει την αγορά με ελάχιστα αποθέματα ασφαλείας — και έχει προκαλέσει μια αγωνία για την εξασφάλιση προμηθειών.

Στις 2 Απριλίου, το Bloomberg ανέφερε ότι η κυβέρνηση της Ινδίας βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με παραγωγούς στη Ρωσία και την Κίνα, μεταξύ άλλων, για την προμήθεια αποστολών. Ωστόσο, τα εργοστάσια της Ρωσίας λειτουργούν σχεδόν στο όριο της παραγωγικής τους ικανότητας, εν μέρει λόγω των επιθέσεων ουκρανικών drones στις εγκαταστάσεις τους, και το Κρεμλίνο έχει αναστείλει εν μέρει τις εξαγωγές. Η Κίνα έχει διαθέσει μέρος των αποθεμάτων της για τους δικούς της αγρότες και περιορίζει τις πωλήσεις στο εξωτερικό.

Η αύξηση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων είναι επίσης δύσκολη. Το φυσικό αέριο, το οποίο συνήθως αποτελεί περισσότερο από τα δύο τρίτα του κόστους παραγωγής των λιπασμάτων, είναι σχεδόν 70% πιο ακριβό από ό,τι ήταν τον Φεβρουάριο. Το μεγαλύτερο εργοστάσιο της Σλοβακίας έχει μειώσει την παραγωγή αμμωνίας κατά 15%. Τα εργοστάσια λιπασμάτων της Ινδίας, τα οποία συνήθως αγοράζουν μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου από τον Κόλπο, λειτουργούν με το 70% του καυσίμου που θα είχαν κανονικά. Στο Μπαγκλαντές, το οποίο εξαρτάται επίσης από τις εισαγωγές πρώτων υλών από τη Μέση Ανατολή, έχουν κλείσει τέσσερα από τα πέντε εργοστάσια λιπασμάτων.

Η διαθεσιμότητα υδρογονανθράκων αποτελεί πρόβλημα που υπερβαίνει την αύξηση των τιμών των λιπασμάτων. Οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές και οι αντλίες νερού καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ντίζελ, η τιμή του οποίου έχει επίσης αυξηθεί απότομα. Στην Αμερική, οι αγρότες ξόδεψαν 10 δισ. δολάρια για αυτό το καύσιμο το 2024, περίπου το 64% των συνολικών δαπανών τους για καύσιμα.

Οι τιμές των τροφίμων είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις του Ινστιτούτου του Κιέλου, ενός γερμανικού think-tank, είναι καταστροφικές. Οι ερευνητές του υπολογίζουν ότι οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά περισσότερο από 10% στην Ινδία, το Πακιστάν, τη Σρι Λάνκα και την Ταϊβάν. Στη Ζάμπια θα μπορούσαν να εκτοξευθούν κατά 30%.

Αντίστοιχα, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, ένας άλλος οργανισμός του ΟΗΕ, έχει δηλώσει ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ανθρώπων που υποφέρουν από οξεία πείνα κατά 45 εκατομμύρια, φτάνοντας τα 363 εκατομμύρια.