Με σκοπό τη στήριξη καίριων κλάδων της οικονομίας που είναι οι πλέον εκτεθειμένοι στις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τη γεωργία, την αλιεία, τις μεταφορές και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, εγκρίθηκε από την Κομισιόν το προσωρινό και στοχευμένο, όπως επισημαίνεται, πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων (METSAF).
Το πλαίσιο θα ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 και κατά τη διάρκεια της περιόδου εφαρμογής του, η Επιτροπή θα επανεξετάζει το περιεχόμενο, το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκεια του πλαισίου λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη γενική οικονομική κατάσταση.
Αν και η μετάβαση προς μια καθαρή οικονομία παραμένει η μακροπρόθεσμη λύση για την προστασία των εταιρειών της ΕΕ από τις επιπτώσεις των παγκόσμιων ενεργειακών κλυδωνισμών, το METSAF επιτρέπει στα κράτη μέλη να ενεργούν άμεσα για να εξασφαλίζουν ότι η ανάπτυξη των πλέον εκτεθειμένων εταιρειών δεν παρεμποδίζεται ανεπανόρθωτα από την τρέχουσα κρίση, αναφέρει η Κομισιόν.
Για τον σκοπό αυτό, η στήριξη μπορεί να λάβει διάφορες μορφές για εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών. Σε αυτές τις μορφές περιλαμβάνονται οι ενισχύσεις που βασίζονται στην πραγματική κατανάλωση για την κάλυψη μέρους των αυξήσεων των τιμών των καυσίμων ή των λιπασμάτων, καθώς και απλουστευμένη προσέγγιση για τα μικρά ποσά ενισχύσεων (de minimis).
Το METSAF περιλαμβάνει επίσης προσωρινή προσαρμογή του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία (CISAF), με την οποία καθίσταται δυνατή μεγαλύτερη ευελιξία και ενισχύσεις υψηλότερης έντασης για την αντιμετώπιση των απότομων αυξήσεων των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.
Συγκεκριμένα, το πλαίσιο προβλέπει τα ακόλουθα:
- Για τη γεωργία, την αλιεία, τις χερσαίες μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές) και τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων εντός ΕΕ, τα κράτη μέλη θα μπορούν να αντισταθμίζουν έως και το 70 % του πρόσθετου κόστους ενός δικαιούχου που οφείλεται στην αύξηση των τιμών των καυσίμων και των λιπασμάτων η οποία προκλήθηκε από την κρίση. Η αύξηση των τιμών θα καθορίζεται από κάθε κράτος μέλος μέσα από την εξέταση της διαφοράς μεταξύ της σχετικής τιμής της αγοράς και μιας ισχύουσας ιστορικής τιμής αναφοράς. Στη συνέχεια, το συνολικό πρόσθετο κόστος θα υπολογίζεται με βάση την τρέχουσα ή την τελευταία κατανάλωση του δικαιούχου πριν από την κρίση.
- Για αυτούς τους τομείς, μια απλουστευμένη επιλογή θα διευκολύνει τους δικαιούχους ώστε να κρίνονται επιλέξιμοι για την ενίσχυση. Η επιλογή αυτή επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσαρμόζουν τα ποσά των μεμονωμένων ενισχύσεων σε στοιχεία όπως το μέγεθος και το είδος των δραστηριοτήτων των δικαιούχων, μια γενική εκτίμηση της κατανάλωσης καυσίμων στον τομέα ή άλλες σχετικές προσεγγιστικές τιμές, αντί να υποχρεούνται οι δικαιούχοι να παρέχουν λεπτομερή αποδεικτικά στοιχεία της πραγματικής τους κατανάλωσης. Με βάση αυτήν την επιλογή, κάθε δικαιούχος μπορεί να λάβει έως και 50 000 ευρώ.
- Για ενεργοβόρες βιομηχανίες που είναι επιλέξιμες στο πλαίσιο προσωρινών καθεστώτων ελάφρυνσης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με την ενότητα 4.5 του CISAF, θα είναι δυνατή η αύξηση της έντασης της ενίσχυσης από 50 % σε έως και 70 % για το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας της επιλέξιμης κατανάλωσης. Το ποσοστό αυτό μπορεί να καλύπτει έως και το 50 % της συνολικής κατανάλωσης του δικαιούχου. Δεν θα απαιτείται πρόσθετη αύξηση των προσπαθειών απανθρακοποίησης. Η σώρευση με ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ θα είναι δυνατή για έως και το μισό του ποσού της ενίσχυσης που χορηγείται βάσει της ενότητας 4.5 των καθεστώτων του CISAF.
Τα μέτρα στο πλαίσιο του METSAF θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή. Το πλαίσιο θα παρέχει τη δυνατότητα ταχείας διαδικασίας έγκρισης.
Η Επιτροπή είναι έτοιμη να αξιολογεί, κατά περίπτωση και με την επιφύλαξη διαφόρων απαιτήσεων, προσωρινά μέτρα που μπορεί να περιλαμβάνουν επιδότηση του κόστους καυσίμου της ηλεκτροπαραγωγής με καύση αερίου με σκοπό τη μείωση του συνολικού κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας.
Ιστορικό
Στα συμπεράσματά του, της 19η Μαρτίου 2026, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε στοχευμένα προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση των πρόσφατων απότομων αυξήσεων των τιμών των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων. Επιπλέον, απηχώντας την επιστολή της προέδρου της Επιτροπής, της 16ης Μαρτίου 2026, το Συμβούλιο ζήτησε τη λήψη μέτρων για τη μείωση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και την αντιμετώπιση της υπερβολικής αστάθειας βραχυπρόθεσμα.
Το METSAF αποτελεί μία από τις πρωτοβουλίες που πρότεινε η Επιτροπή για την αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών. Για τον σχεδιασμό του ζητήθηκε η γνώμη των κρατών μελών.
Το METSAF συμπληρώνει τις ευρείες δυνατότητες των κρατών μελών να θεσπίζουν μέτρα σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. Για παράδειγμα, οι κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις επιτρέπουν στα κράτη μέλη να βοηθούν τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν ελλείψεις ρευστότητας και τις επιχειρήσεις που χρειάζονται επείγουσα ενίσχυση διάσωσης. Επιπλέον, το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποζημιώνουν εταιρείες για ζημίες που προκαλούνται άμεσα από έκτακτο γεγονός.
Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης στη Μέση Ανατολή, τα κράτη μέλη μπορούν να συνεχίσουν να βασίζονται στους ειδικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις που ισχύουν για τους τομείς οι οποίοι καλύπτονται από το METSAF.
Για τον τομέα της γεωργίας, οι υφιστάμενες δυνατότητες περιλαμβάνουν τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία στον γεωργικό τομέα ή τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον γεωργικό και τον δασοκομικό τομέα και στις αγροτικές περιοχές.
Για τον τομέα της αλιείας, οι ενισχύσεις είναι δυνατό να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα της αλιείας ή να κοινοποιούνται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας.
Υπάρχουν επίσης διάφορες επιλογές για τη στήριξη των οδικών και των θαλάσσιων μεταφορών, όπως οι κανόνες για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, καθώς και ο γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία.
