Οι γεωπολιτικές συμμαχίες δεν χαράζουν μόνο νέες γραμμές στον παγκόσμιο χάρτη, αλλά και στην παγκόσμια οικονομία. Η αυξανόμενη απομάκρυνση των χωρών μεταξύ τους την τελευταία δεκαετία έχει ήδη κοστίσει περίπου 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ενώ μια περαιτέρω κλιμάκωση του γεωπολιτικού κατακερματισμού θα μπορούσε να αφαιρέσει άλλο 1% από την παγκόσμια οικονομία μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τη Goldman Sachs Research.
Όπως επισημαίνουν σε έκθεσή τους ο Johan Allen, οικονομολόγος της Goldman Sachs Research, και ο Joseph Briggs, επικεφαλής της ομάδας παγκόσμιας οικονομίας του οίκου, ορισμένοι δείκτες που αποτυπώνουν τη γεωπολιτική και οικονομική κατακερμάτιση σηματοδοτούν σήμερα το χαμηλότερο επίπεδο παγκόσμιας ευθυγράμμισης από τη δεκαετία του 1980. «Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από τις μεταβολές στις γεωπολιτικές συμμαχίες δεν είναι αμελητέες», σημειώνουν χαρακτηριστικά.
Η αυξανόμενη γεωπολιτική κατακερμάτιση την τελευταία δεκαετία έχει αφαιρέσει σωρευτικά περίπου 1% από το παγκόσμιο ΑΕΠ
Η Goldman Sachs Research επικαλείται δύο δείκτες που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για τη μέτρηση των γεωπολιτικών γεγονότων κινδύνου και της γεωπολιτικής ευθυγράμμισης. Στα γεγονότα γεωπολιτικού κινδύνου περιλαμβάνονται στρατιωτικές συγκρούσεις, πολιτικές κρίσεις και διπλωματικά επεισόδια, ενώ η γεωπολιτική ευθυγράμμιση αφορά τις σχέσεις μεταξύ των χωρών.
Οι συγκεκριμένοι δείκτες δείχνουν ότι τα γεγονότα γεωπολιτικού κινδύνου έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία πενταετία, ενώ η γεωπολιτική ευθυγράμμιση έχει επιδεινωθεί αισθητά, με την τάση να έχει ξεκινήσει περίπου πριν από μία δεκαετία.
Κόστος 1% στο παγκόσμιο ΑΕΠ
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Goldman Sachs Research, η αυξανόμενη γεωπολιτική κατακερμάτιση την τελευταία δεκαετία έχει αφαιρέσει σωρευτικά περίπου 1% από το παγκόσμιο ΑΕΠ. Οι επιπτώσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες στις αναδυόμενες αγορές, όπου η απώλεια υπολογίζεται στο 1,9% του ΑΕΠ, έναντι 0,8% στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Το κόστος αυτό θα μπορούσε να αντιστραφεί εν μέρει εάν βελτιωθούν οι γεωπολιτικές σχέσεις. Μια υποθετική επιστροφή του δείκτη γεωπολιτικής ευθυγράμμισης στα επίπεδα που επικρατούσαν στα μέσα της δεκαετίας του 2010 θα μπορούσε, σύμφωνα με τους αναλυτές της Goldman Sachs, να οδηγήσει σε αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά 0,8% έως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.
Αντίθετα, μια νέα επιδείνωση των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων, αντίστοιχη με εκείνη που σημειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 2010, θα μπορούσε να μειώσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 1% σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Γεωπολιτικός κίνδυνος και ευθυγράμμιση δεν είναι το ίδιο
Οι δύο δείκτες που χρησιμοποιεί η Goldman Sachs προέρχονται από πρόσφατες ακαδημαϊκές έρευνες που αξιοποιούν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) για την ανάλυση γεωπολιτικών γεγονότων και των σχέσεων μεταξύ χωρών.
Ο δείκτης γεωπολιτικού κινδύνου χρησιμοποιεί AI για να αναλύσει δημοσιεύματα στον Τύπο και να εντοπίσει και να ποσοτικοποιήσει την ένταση γεγονότων όπως στρατιωτικές συγκρούσεις και πολιτικές κρίσεις. Ο δείκτης γεωπολιτικής ευθυγράμμισης βασίζεται σε έρευνα του Tianyu Fan του Πανεπιστημίου του Princeton και χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό ιστορικών γεγονότων μεταξύ χωρών και τη μέτρηση του βαθμού ευθυγράμμισης ή απόκλισης των σχέσεών τους.
Η Goldman Sachs υπογραμμίζει, πάντως, ότι ο γεωπολιτικός κίνδυνος και η γεωπολιτική ευθυγράμμιση, αν και συνδέονται, αποτελούν δύο διαφορετικά φαινόμενα. Σε επίπεδο μεμονωμένων χωρών, οι δύο δείκτες δεν κινούνται πάντοτε παράλληλα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Brexit, το οποίο σηματοδότησε επιδείνωση της γεωπολιτικής ευθυγράμμισης του Ηνωμένου Βασιλείου με άλλες χώρες, χωρίς όμως να συνοδευτεί από αύξηση των γεγονότων γεωπολιτικού κινδύνου. Αντίστοιχα, το Βιετνάμ κατέγραψε μεγάλη πτώση του γεωπολιτικού κινδύνου μετά το τέλος του πολέμου με τις ΗΠΑ, ωστόσο η βελτίωση της γεωπολιτικής του ευθυγράμμισης χρειάστηκε ακόμη δύο δεκαετίες.
Οι πόλεμοι περνούν, οι σχέσεις μένουν
Μία από τις βασικές διαπιστώσεις της Goldman Sachs είναι ότι οι οικονομικές επιπτώσεις των γεωπολιτικών γεγονότων είναι συνήθως προσωρινές, ενώ οι αλλαγές στη γεωπολιτική ευθυγράμμιση ακολουθούν πολύ πιο μακροχρόνιες τάσεις.
Ένα σοκ που αποτυπώνεται στον δείκτη γεωπολιτικού κινδύνου έχει μεν διάρκεια, αλλά υποχωρεί απότομα μέσα σε δύο χρόνια και ουσιαστικά εξασθενεί μέσα σε περίπου πέντε χρόνια. Αντίθετα, ένα σοκ στη γεωπολιτική ευθυγράμμιση έχει πολύ μεγαλύτερη διάρκεια και χρειάζεται περίπου 14 χρόνια για να αντιστραφεί.
«Οι πόλεμοι, οι τρομοκρατικές ενέργειες και οι απειλές διακρατικής βίας είναι βαθιά αποσταθεροποιητικές, αλλά ευτυχώς συνήθως μετρώνται σε ημέρες, μήνες ή, στην καλύτερη περίπτωση, χρόνια», αναφέρουν οι Allen και Briggs. Η ενίσχυση ή η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ των κρατών, αντίθετα, «είναι μια σταδιακή διαδικασία που εξελίσσεται σε βάθος δεκαετιών».
Η βελτίωση των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων, σύμφωνα με την Goldman Sachs Research, έχει επιπτώσεις που συσσωρεύονται για σχεδόν μία δεκαετία. Η ενίσχυση της γεωπολιτικής ευθυγράμμισης μπορεί να αυξήσει το εμπόριο, να δημιουργήσει μακροπρόθεσμα οφέλη αποδοτικότητας και να ενισχύσει τις άμεσες ξένες επενδύσεις.
Έως 3% υψηλότερο ΑΕΠ
Η ανάλυση της Goldman Sachs δείχνει ότι μια βελτίωση της γεωπολιτικής ευθυγράμμισης μιας χώρας κατά μία τυπική απόκλιση αυξάνει το επίπεδο του ΑΕΠ της κατά περίπου 3% σε διάστημα επτά ετών, κατά μέσο όρο.
Μια μεταβολή τέτοιου μεγέθους προς την κατεύθυνση καλύτερων σχέσεων με τον υπόλοιπο κόσμο θα ήταν συγκρίσιμη με την αλλαγή που σημειώθηκε στην περίπτωση της Κίνας μετά την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον στη χώρα το 1972.
Η Goldman Sachs εντοπίζει τρεις βασικούς διαύλους μέσω των οποίων η βελτίωση των γεωπολιτικών σχέσεων ενισχύει το ΑΕΠ.
Πρώτον, αυξάνονται οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, καθώς οι καλύτερες σχέσεις διευρύνουν την πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Δεύτερον, ενισχύονται οι εξαγωγές, καθώς η μεγαλύτερη ευθυγράμμιση μειώνει τα εμπορικά εμπόδια και διευρύνει τις διμερείς εμπορικές σχέσεις, με την επίδραση αυτή να είναι ισχυρότερη στις μικρότερες οικονομίες. Τρίτον, αυξάνεται η κατανάλωση των νοικοκυριών και του Δημοσίου, αν και σε μικρότερο βαθμό από τη συνολική αύξηση του ΑΕΠ, πιθανότατα ως δευτερογενής επίδραση της ισχυρότερης επενδυτικής και εμπορικής δραστηριότητας.
Οι επιπτώσεις των πολέμων στην παγκόσμια οικονομία
Σε αντίθεση με τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της γεωπολιτικής κατακερμάτισης, οι άμεσες επιδράσεις των γεωπολιτικών γεγονότων κινδύνου στην παγκόσμια ανάπτυξη είναι πιο περιορισμένες και βραχυπρόθεσμες, εφόσον εξαιρεθούν οι επιπτώσεις στις τιμές των εμπορευμάτων.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι το συγκεκριμένο πλήγμα οφείλεται κυρίως στην αυξημένη επιφυλακτικότητα νοικοκυριών και επιχειρήσεων, οι οποίες περιορίζουν τις δαπάνες και τις επενδύσεις τους όταν αυξάνεται η γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Ενδεικτικά, ακόμη και μια παρατεταμένη αύξηση των δεικτών γεωπολιτικού κινδύνου αντίστοιχη με την απότομη άνοδο που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν θα αφαιρούσε μόλις 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από την παγκόσμια ανάπτυξη το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Το βασικό μήνυμα της Goldman Sachs είναι ότι οι πόλεμοι και οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν έντονους αλλά συνήθως προσωρινούς κραδασμούς στην οικονομία. Πολύ πιο βαθιές και επίμονες είναι οι συνέπειες όταν αλλάζει το ίδιο το πλέγμα των σχέσεων μεταξύ των κρατών, καθώς η γεωπολιτική κατακερμάτιση μπορεί να περιορίσει το εμπόριο, τις επενδύσεις και τελικά το ίδιο το δυναμικό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας.
