Η «οικονομική D-Day» του Τραμπ εναντίον του Ιράν βασίζεται σε ένα από τα πιο ισχυρά όπλα της Ουάσιγκτον: την πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το πρόβλημα είναι ότι όσο περισσότερο εισχωρεί η Ουάσιγκτον στο εναπομένον εμπόριο του Ιράν, τόσο μεγαλύτεροι γίνονται οι στόχοι, όπως επισημαίνει ο ενεργειακός ιστότοπος oilprice.com.
Tο πιο ισχυρό μέρος της απειλής του Τραμπ εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τους εμπορικούς εταίρους του Ιράν
Η Κίνα αγοράζει πάνω από το 80% του αργού πετρελαίου που μεταφέρεται δια θαλάσσης από το Ιράν. Το Ιράκ βασίζεται στο ιρανικό φυσικό αέριο για έως και το 40% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η Τουρκία εισήγαγε 4,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ιρανικού φυσικού αερίου το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, ενώ η Ινδία εξακολουθεί να διατηρεί μια έντονα μονόπλευρη εμπορική σχέση με την Τεχεράνη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που κάποτε αποτελούσαν έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς και χρηματοοικονομικούς διαύλους του Ιράν, έχουν ήδη αναστείλει τις συναλλαγές με την Τεχεράνη.
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ μπορεί να επιβάλει κυρώσεις σε δεξαμενόπλοια, εμπόρους και μικρά κινεζικά διυλιστήρια χωρίς να προκαλέσει σημαντικές παράπλευρες απώλειες εκτός του ιρανικού εμπορίου. Ωστόσο, η στοχοποίηση των μεγάλων τραπεζών που χρηματοδοτούν αυτό το εμπόριο είναι διαφορετική υπόθεση. Το ίδιο ισχύει και για την πίεση που ασκείται στη Βαγδάτη να επιλέξει μεταξύ της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και της διατήρησης της ροής ιρανικού φυσικού αερίου προς τους ιρακινούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η κυβέρνηση Τραμπ υιοθέτησε μια προσεκτική στάση τη Δευτέρα. Ο πρώτος γύρος των κυρώσεων αφορούσε σχεδόν 60 άτομα, εταιρείες και πλοία και επεκτάθηκε στους τομείς της ναυτιλίας, των αερομεταφορών, της τεχνολογίας, του χρυσού και των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων, χωρίς όμως να επηρεάσει τις μεγάλες τράπεζες της Κίνας.
Αυτό σημαίνει ότι το πιο ισχυρό μέρος της απειλής του Τραμπ εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τους εμπορικούς εταίρους του Ιράν. Εάν η πρώτη φάση δεν καταφέρει να περιορίσει επαρκώς το ιρανικό εμπόριο, η Ουάσιγκτον μπορεί να περάσει από την επιβολή κυρώσεων στα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί για την παράκαμψη των αμερικανικών περιορισμών στο να στοχεύσει τις τράπεζες και τις εταιρείες που εξακολουθούν να έχουν σημαντικές επιχειρηματικές δραστηριότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ακολουθούν οι πέντε χώρες που αντιμετωπίζουν μερικές από τις πιο δύσκολες επιλογές στο πλαίσιο της νέας οικονομικής επίθεσης του Τραμπ κατά του Ιράν.
Κίνα: Ο καλύτερος πελάτης του ιρανικού πετρελαίου
Καμία χώρα δεν αγοράζει περισσότερο ιρανικό πετρέλαιο από την Κίνα, γεγονός που καθιστά το Πεκίνο τη μεγαλύτερη εναπομένουσα πηγή εσόδων σε σκληρό νόμισμα για την Τεχεράνη. Οι κινεζικές εισαγωγές έφτασαν τα 1,58 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα νωρίτερα φέτος, πριν ο πόλεμος και ο αμερικανικός αποκλεισμός αρχίσουν να περιορίζουν αυτές τις ροές, με τις αποστολές να μειώνονται σε περίπου 534.000 βαρέλια την ημέρα μέχρι στιγμής τον Αύγουστο από 823.000 βαρέλια την ημέρα τον Ιούλιο, σύμφωνα με το Reuters.
Το Πεκίνο έχει απορρίψει επανειλημμένα τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, ενώ τα προηγούμενα μέτρα των ΗΠΑ δεν κατάφεραν να εμποδίσουν το ιρανικό αργό πετρέλαιο να φτάσει στα κινεζικά διυλιστήρια
Ωστόσο, η Κίνα έχει αφιερώσει χρόνια στην ανάπτυξη του εμπορίου πετρελαίου με το Ιράν, με στόχο να ελαχιστοποιήσει την έκθεσή της στις αμερικανικές κυρώσεις. Ανεξάρτητα μικρά διυλιστήρια αγοράζουν μεγάλο μέρος του αργού, τα δεξαμενόπλοια χρησιμοποιούν μεταφορές από πλοίο σε πλοίο και άλλες μεθόδους για να συγκαλύψουν την προέλευσή του, ενώ οι συναλλαγές διακανονίζονται σε κινεζικό νόμισμα μέσω μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Η Ουάσιγκτον έχει στοχεύσει επανειλημμένα τμήματα αυτού του δικτύου, συμπεριλαμβανομένων κινεζικών διυλιστηρίων, εμπορικών εταιρειών και εμπλεκόμενων πλοίων.
Αυτές οι κυρώσεις έχουν προκαλέσει αναστάτωση σε μεμονωμένες εταιρείες, χωρίς όμως να σταματήσουν το εμπόριο. Οι ροές ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα έφτασαν τα 1,58 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μόλις τον Φεβρουάριο, ακόμη και μετά την εντατικοποίηση των κυρώσεων της Ουάσιγκτον εναντίον των Κινέζων αγοραστών. Οι μεγάλες κινεζικές τράπεζες αποτελούν έναν πολύ πιο ισχυρό στόχο, καθώς εξακολουθούν να εξαρτώνται από την εκκαθάριση συναλλαγών σε δολάρια και την πρόσβαση στο ευρύτερο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ο Μπέσεντ δεν προχώρησε στην επιβολή κυρώσεων σε αυτές τις τράπεζες τη Δευτέρα, αναφέροντας ότι το Υπουργείο Οικονομικών ήθελε να δώσει χρόνο στις χώρες να μειώσουν την έκθεσή τους πριν από την εφαρμογή των νέων κυρώσεων. Ωστόσο, υποσχέθηκε επίσης μια «σημαντική ανακοίνωση» που θα αφορά ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μέχρι το τέλος της εβδομάδας. Σύμφωνα με το Reuters, το Υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη προειδοποιήσει δύο μεγάλες κινεζικές τράπεζες ότι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δευτερογενείς κυρώσεις, εάν διαπιστωθεί ότι ιρανικά κεφάλαια διακινούνται μέσω των συστημάτων τους.
Η λήψη μέτρων εναντίον μιας μεγάλης κινεζικής τράπεζας θα είχε πολύ υψηλότερο κόστος για την Ουάσινγκτον. Ο Τραμπ και ο Σι έχουν προγραμματίσει συνάντηση στην Ουάσινγκτον στα τέλη Σεπτεμβρίου, με τις δύο πλευρές να προσπαθούν να διατηρήσουν τη εμπορική συμφωνία που συνήφθη τον περασμένο Νοέμβριο σχετικά με τους αμερικανικούς δασμούς και τις κινεζικές προμήθειες σπάνιων γαιών.
Η Κίνα παραμένει, επομένως, η μεγαλύτερη δοκιμασία για το πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ο Τραμπ στην «οικονομική D-Day». Το Πεκίνο έχει απορρίψει επανειλημμένα τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, ενώ τα προηγούμενα μέτρα των ΗΠΑ δεν κατάφεραν να εμποδίσουν το ιρανικό αργό πετρέλαιο να φτάσει στα κινεζικά διυλιστήρια.
Ιράκ: Η εξάρτηση από το ιρανικό φυσικό αέριο
Το Ιράκ ήδη αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο κρατικός προϋπολογισμός του Ιράκ εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εξαγωγές πετρελαίου, οι οποίες έχουν πληγεί σοβαρά από τους ναυτικούς αποκλεισμούς και τις ναυτικές συγκρούσεις στον Περσικό Κόλπο. Μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι εξαγωγές πετρελαίου από το νότιο Ιράκ κατέρρευσαν κατά 75%, με τα μηνιαία έσοδα από το πετρέλαιο να μειώνονται στα πενιχρά 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια, αφήνοντας την κυβέρνηση ανίκανη να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό της.
Το φυσικό αέριο του Ιράν είναι απολύτως κρίσιμο για τον ενεργειακό τομέα του Ιράκ, καθώς το Ιράκ εισάγει ετησίως φυσικό αέριο αξίας 4 έως 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τη γειτονική χώρα για να τροφοδοτήσει τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του. Πράγματι, το ιρανικό φυσικό αέριο καλύπτει το 30% έως 40% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Ιράκ, και η προειδοποίηση του Τραμπ ότι οποιαδήποτε χώρα παρέχει «σωτηρία» στην Τεχεράνη θα αντιμετωπίσει «τεράστιες οικονομικές συνέπειες» απειλεί άμεσα τις προσωρινές απαλλαγές από τις αμερικανικές κυρώσεις που απολάμβανε προηγουμένως η Βαγδάτη.
Σύμφωνα με το Reuters, το Ιράκ αντιμετωπίζει την προοπτική καταστροφικής κατάρρευσης του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, εάν η Ουάσιγκτον εφαρμόσει πλήρως αυτές τις δευτερογενείς κυρώσεις, με αποτέλεσμα να υπονομευθεί η βασική πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια για εκατομμύρια Ιρακινούς πολίτες κατά τη διάρκεια της περιόδου αιχμής.
Τουρκία: Πλήγματα σε μεταποίηση και κλωστοϋφαντουργία
Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Τουρκία λόγω του πολέμου στο Ιράν αναμένεται να επιδεινωθούν, καθώς η Ουάσιγκτον σφίγγει τον κλοιό γύρω από την Τεχεράνη. Οι τομείς της μεταποίησης και της κλωστοϋφαντουργίας της Τουρκίας πλήττονται από την εκτίναξη του κόστους μεταφοράς και τη σύσφιξη των εφοδιαστικών αλυσίδων. Η Τουρκία εξαρτάται από το Ιράν και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου για βασικές εισροές της μεταποίησης, που περιλαμβάνουν πλήθος προϊόντων, από πετροχημικά και ήλιο έως αλουμίνιο και περίπου το ήμισυ των λιπασμάτων της. Η Τουρκία αντιμετωπίζει ήδη διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό σε συνδυασμό με έντονες πληθωριστικές πιέσεις, με τις τιμές των καυσίμων να εκτινάσσονται κατά περίπου 50%. Αυτά τα διογκούμενα κόστη εισαγωγής ενέργειας επιβαρύνουν σοβαρά τον ισολογισμό της Άγκυρας, καθώς η αξία των ενεργειακών εισαγωγών της Τουρκίας προβλέπεται να υπερβεί τις συνολικές εξαγωγές της κατά έως και 40 δισεκατομμύρια δολάρια φέτος.
Εν τω μεταξύ, η 25ετής συμφωνία της Τουρκίας για την αγορά έως και 9,6 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως από το Ιράν μέσω του αγωγού Ταμπρίζ – Άγκυρα έληξε επίσημα στα τέλη Ιουλίου 2026, με τον πόλεμο να εμποδίζει τις δύο πλευρές να διαπραγματευτούν μια νέα συμφωνία. Οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου από την Τουρκία σημείωσαν άνοδο 34% σε ετήσια βάση, φτάνοντας τα 4,5 δισ. κυβικά μέτρα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ξεπερνώντας τις προμήθειες από τη Ρωσία, ενώ μόνο το Αζερμπαϊτζάν προμήθευε περισσότερο φυσικό αέριο.
Η Τουρκία εξαρτάται πολύ λιγότερο από το ιρανικό φυσικό αέριο σε σύγκριση με την εποχή που υπογράφηκε η αρχική συμφωνία προμήθειας. Η Άγκυρα έχει επεκτείνει τις εισαγωγές μέσω αγωγών από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία, έχει αναπτύξει τη δυναμικότητα εισαγωγής LNG και έχει προσθέσει πλωτούς σταθμούς αποθήκευσης και επαναεριοποίησης, διαθέτοντας έτσι αρκετές εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση που οι ιρανικοί όγκοι εξαφανιστούν.
Ωστόσο, η αντικατάσταση του ιρανικού φυσικού αερίου έχει το τίμημά της. Ο αγωγός Ταμπρίζ-Άγκυρα μεταφέρει φυσικό αέριο απευθείας στην ανατολική Τουρκία, όπου η μεταφορά εναλλακτικών προμηθειών είναι πιο δύσκολη και δαπανηρή, ενώ το φυσικό αέριο μέσω αγωγού από το Ιράν υπήρξε ιστορικά μία από τις φθηνότερες πηγές της Τουρκίας. Η απώλεια αυτών των ποσοτήτων δεν θα άφηνε την Τουρκία χωρίς φυσικό αέριο, αλλά θα ανάγκαζε την Άγκυρα να στηριχθεί περισσότερο στο LNG και σε άλλους προμηθευτές, ακριβώς τη στιγμή που ο πόλεμος ήδη αυξάνει το κόστος των εισαγωγών ενέργειας.
Ινδία: Πίεση στις εξαγωγές μέσω… Ντουμπάι
Η Ινδία έχει σχετικά μικρή έκθεση στο ιρανικό αργό πετρέλαιο σε σύγκριση με την Κίνα, αν και οι αγορές έχουν ξαναρχίσει στο πλαίσιο των εξαιρέσεων που χορηγούν οι ΗΠΑ. Η Ινδία εισήγαγε ιρανικό πετρέλαιο αξίας 707 εκατομμυρίων δολαρίων κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία που επικαλείται το Reuters.
Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν ήδη περιορίσει το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Ιράν σε ένα κλάσμα του προηγούμενου όγκου του. Το διμερές εμπόριο μειώθηκε στα 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2025/26 από 17 δισεκατομμύρια δολάρια το 2018/19, με τις ινδικές εξαγωγές να κυριαρχούνται πλέον από προϊόντα όπως το ρύζι μπασμάτι, το τσάι και τα φαρμακευτικά προϊόντα, σύμφωνα με το Reuters. Αυτό έχει αφήσει την Ινδία με σημαντικό εμπορικό πλεόνασμα έναντι του Ιράν, αλλά το εναπομένον εμπόριο εκτίθεται πλέον άμεσα στην τελευταία πρωτοβουλία του Τραμπ για την επιβολή κυρώσεων.
Η Ινδία αντιμετωπίζει ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα λόγω του ίδιου του πολέμου. Ο τρίτος μεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου στον κόσμο εισάγει σχεδόν το 90% του αργού πετρελαίου του, με αποτέλεσμα η οικονομία της να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην αύξηση των τιμών της ενέργειας. Τα υψηλότερα κόστη εισαγωγών έχουν ασκήσει πρόσθετη πίεση στη ρουπία και στον πληθωρισμό, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν το ενεργειακό κόστος της κυβέρνησης.
Το υπόλοιπο εμπόριο της Ινδίας με το Ιράν επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στις ινδικές εξαγωγές, όπως ρύζι, τσάι και φαρμακευτικά προϊόντα, με σημαντικούς όγκους να διακινούνται παραδοσιακά μέσω του Ντουμπάι. Η απόφαση των ΗΑΕ να διακόψουν τις χρηματοοικονομικές και εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν έχει ήδη διαταράξει αυτή τη διαδρομή, αναγκάζοντας τους Ινδούς εξαγωγείς να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, όπως η Τουρκία. Περαιτέρω περιορισμοί από τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να περιορίσουν ακόμη περισσότερο ό,τι απομένει από μια εμπορική σχέση που έχει ήδη μειωθεί κατά περισσότερο από 90% σε σχέση με το υψηλότερο σημείο της το 2018/19.
ΗΑΕ: Σε κίνδυνο εμπορικές συναλλαγές δισ. δολαρίων με Ιράν
Τα ΗΑΕ αποτελούσαν μία από τις σημαντικότερες οικονομικές πηγές στήριξης του Ιράν πριν από τον πόλεμο, εξάγοντας το 2024 εμπορεύματα αξίας περίπου 21 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς το Ιράν, ποσό που αντιστοιχούσε σε περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών. Το Ιράν βασιζόταν επίσης σε μεγάλο βαθμό στο Ντουμπάι ως χρηματοοικονομικό, εφοδιαστικό και κέντρο επανεξαγωγών, καθιστώντας τα ΗΑΕ μία από τις σημαντικότερες διαδρομές που συνέδεαν τις ιρανικές επιχειρήσεις με την ευρύτερη παγκόσμια οικονομία.
Ωστόσο, το Αμπού Ντάμπι έχει ήδη προβεί σε ενέργειες για να μειώσει αυτή την έκθεση. Στις 19 Αυγούστου, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοοικονομικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, αφού εντόπισαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν προς τη ναυτιλιακή κίνηση κοντά στα ύδατα των ΗΑΕ. Η Τεχεράνη αρνήθηκε ότι είχε στοχεύσει τα ΗΑΕ. Η κίνηση αυτή ουσιαστικά προλαβαίνει τη νέα πρωτοβουλία του Τραμπ για επιβολή κυρώσεων, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο να βρεθούν εταιρείες των ΗΑΕ να διατηρούν το είδος των εμπορικών δεσμών που στοχεύει πλέον η Ουάσινγκτον.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το οικονομικό κόστος δεν θα μπορούσε να είναι ακόμα βαρύ. Τα ΗΑΕ ήταν η μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών του Ιράν πριν από τον πόλεμο, ενώ το Ντουμπάι είχε χτίσει εμπορικούς δεσμούς δεκαετιών με Ιρανούς εμπόρους και επιχειρήσεις. Η διακοπή αυτών των δεσμών προστατεύει επομένως τα ΗΑΕ από τις δευτερογενείς κυρώσεις της Ουάσιγκτον, αλλά εξαλείφει επίσης εμπορικές συναλλαγές δισεκατομμυρίων δολαρίων.
