Ενέργεια: Μέτρα ύψους 12 δισ. ευρώ – Θα φτάσει το όφελος στον καταναλωτή;

Δώδεκα δισ. ευρώ είναι το τίμημα του σχεδιασμού για μια ενεργειακή αγορά με φθηνότερο ρεύμα έως και 30% έως το 2029. Δίκτυα και νέες διασυνδέσεις, μπαταρίες και αποθήκευση, προγράμματα “Εξοικονομώ”, αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά στις στέγες, αλλά και παρεμβάσεις που φτάνουν μέχρι την ηλεκτροκίνηση και τη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών συνθέτουν ένα μεγάλο παζλ επενδύσεων και παρεμβάσεων, με κομμάτια που πρέπει να μπουν στη θέση τους σε βάθος τριετίας.

Στο κεντρικό σκέλος του σχεδιασμού βρίσκονται τα περίπου 6 δισ. ευρώ του υφιστάμενου επενδυτικού πλάνου του ΑΔΜΗΕ για ηλεκτρικές διασυνδέσεις και για την αναβάθμιση και επέκταση των δικτύων του

Στο χαρτί, ο σχεδιασμός μοιάζει πλήρης. Περισσότερη φθηνή ενέργεια από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), ισχυρότερα δίκτυα για να τη μεταφέρουν εκεί όπου χρειάζεται, αποθήκευση για να μη χάνεται όταν περισσεύει και λιγότερη κατανάλωση εκεί όπου μπορεί να περιοριστεί περιλαμβάνει η εξειδίκευση των εξαγγελιών της ΔΕΘ από το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης που παρουσιάστηκε χθες. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, βρίσκεται στον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας. Αν δηλαδή όλα αυτά τα δισεκατομμύρια θα περάσουν από τα επενδυτικά πλάνα και τα υπολογιστικά Excel των υπουργείων στον μετρητή ηλεκτρικού ρεύματος. Εκεί, θα κριθεί στην πράξη αν η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να μεταφραστεί σε φθηνότερο ρεύμα.

Επενδύσεις πάνω από 6 δισ. ευρώ στο σύστημα μεταφοράς

Στο κεντρικό σκέλος του σχεδιασμού βρίσκονται τα περίπου 6 δισ. ευρώ του υφιστάμενου επενδυτικού πλάνου του ΑΔΜΗΕ για ηλεκτρικές διασυνδέσεις και για την αναβάθμιση και επέκταση των δικτύων του. Πρόκειται για έργα που καλούνται να στηρίξουν την επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης, καθώς η αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής ΑΠΕ δημιουργεί ανάγκες για ισχυρότερα δίκτυα ώστε να μεταφέρεται με ασφάλεια η φθηνή «πράσινη» ενέργεια.

Το μεγαλύτερο επενδυτικό κονδύλι αφορά στην ενίσχυση του ηλεκτρικού συστήματος. Το επενδυτικό πλάνο του ΑΔΜΗΕ ξεπερνά τα 6 δισ. ευρώ, μετά και την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου 1 δισ. ευρώ. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται έργα μεγάλης κλίμακας που αλλάζουν τον χάρτη των ηλεκτρικών διασυνδέσεων της χώρας. Η διασύνδεση των Δωδεκανήσων έχει προϋπολογισμό 2,8 δισ. ευρώ, ενώ η διασύνδεση των νησιών του Βορείου Αιγαίου, που περιλαμβάνει τη Λήμνο, τη Λέσβο, τη Σκύρο, τη Χίο και τη Σάμο, ανέρχεται σε 1,4 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, ολοκληρώνεται η τέταρτη και τελευταία φάση της διασύνδεσης των Κυκλάδων, με τη σύνδεση της Σαντορίνης, της Φολεγάνδρου, της Μήλου και της Σερίφου με κόστος 161 εκατ. ευρώ. Στην Κρήτη έχει ήδη ολοκληρωθεί η δεύτερη διασύνδεση Ηράκλειο – Αττική, σε συνέχεια της πρώτης διασύνδεσης Χανιά – Πελοπόννησος, ενώ απομένει η κατασκευή της γραμμής Χανιά – Ηράκλειο. Στα έργα του ΑΔΜΗΕ περιλαμβάνεται ακόμη η ολοκλήρωση του ανατολικού διαδρόμου της Πελοποννήσου, που συνδέει το υφιστάμενο ΚΥΤ Μεγαλόπολης με το νέο ΚΥΤ Κορίνθου και το ΚΥΤ Κουμουνδούρου. Παράλληλα, προβλέπονται έργα συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ, μεταξύ των οποίων η αναβάθμιση του ΚΥΤ Κουμουνδούρου και η κατασκευή νέου ΚΥΤ στο Ρουφ. Η σημασία των συγκεκριμένων επενδύσεων είναι διπλή. Από τη μία, αυξάνουν την ανθεκτικότητα και τις δυνατότητες του ηλεκτρικού συστήματος ενώ από την άλλη περιορίζουν τις χρεώσεις ΥΚΩ (Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας) στα τιμολόγια ρεύματος.

Άλλα 6,2 δισ. ευρώ σε έργα και δράσεις

Εκτός από τα έργα του ΑΔΜΗΕ, το πλέγμα των παρεμβάσεων περιλαμβάνει ένα πακέτο επενδύσεων και δράσεων περίπου 6,2 δισ. ευρώ για αποθήκευση ενέργειας, έργα εξοικονόμησης και κοινωνική στήριξη. Μεγάλο μέρος τους χρηματοδοτείται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, ενώ άλλα προγράμματα στηρίζονται σε εθνικούς πόρους.

Ειδικότερα, το πρώτο μέτωπο παρέμβασης θα φανεί απευθείας τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος. Από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα μειωθεί κατά 50% η πρώτη κλίμακα χρέωσης ΥΚΩ, έως τις 500 kWh, για όλες τις οικιακές παροχές. Η χρέωση από 6,9 ευρώ ανά MWh περιορίζεται στα 3,45 ευρώ ανά MWh και η αλλαγή αφορά περίπου 6 εκατ. παροχές. Η ετήσια εξοικονόμηση ανέρχεται σε 50 εκατ. ευρώ, λόγω των μειωμένων δαπανών του λογαριασμού ΥΚΩ μετά τις διασυνδέσεις των νησιών. Για να καταστεί εφικτή η παρέμβαση ωστόσο, ο κρατικός προϋπολογισμός θα επιχορηγήσει τον λογαριασμό ΥΚΩ, ο οποίος σήμερα είναι ελλειμματικός, με 200 εκατ. ευρώ. Η παρέμβαση έρχεται μετά τη μείωση κατά 50% της αντίστοιχης χρέωσης για τη βιομηχανία, η οποία εφαρμόζεται από την 1η Ιουλίου 2026.

Το δεύτερο κομμάτι του σχεδιασμού είναι η αποθήκευση ενέργειας. Για το 2027 και το 2028 προβλέπεται νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών ύψους 200 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους, το οποίο θα καλύπτει μπαταρίες σε συνδυασμό με έργα ΑΠΕ, μπαταρίες για αυτοκατανάλωση και αυτοτελείς μονάδες. Η επιλογή συνδέεται με τον στόχο για μεγαλύτερη αξιοποίηση της φθηνής ενέργειας από ΑΠΕ. Η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν είναι σταθερή σε όλες τις ώρες της ημέρας. Η δυνατότητα αποθήκευσης θα επιτρέψει την αξιοποίηση της φθηνής πράσινης ενέργειας τις βραδινές ώρες ώστε να περιοριστεί η λειτουργία των ακριβών θερμικών μονάδων.

Στο ίδιο πλαίσιο ενεργοποιείται και το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νησιών, με περίπου 1 δισ. ευρώ επιδοτήσεων για έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης στη νησιωτική χώρα, με ειδική αναφορά στην αυτοκατανάλωση.

2,5 δισ. ευρώ για εξοικονόμηση ενέργειας

Εξίσου σημαντικό με την αύξηση της προσφοράς είναι το σκέλος της ζήτησης. Ο σχεδιασμός προβλέπει σημαντικούς πόρους για να μειωθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας σε κατοικίες και επιχειρήσεις. Το νέο “Εξοικονομώ” για 62.000 κατοικίες θα διαθέτει πόρους 1,2 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Άλλα 930 εκατ. ευρώ από τον ίδιο «κουμπαρά» θα κατευθυνθούν σε πρόγραμμα αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης, με αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες. Για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις προβλέπεται πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης ύψους 395 εκατ. ευρώ, που αφορά 12.000 επιχειρήσεις.

Σε αυτά τα τρία προγράμματα των 2,525 δισ. ευρώ προστίθεται και ένα πρόγραμμα 200 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους για αγορά αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσίφωνων για 100.000 δικαιούχους, το οποίο θα υλοποιηθεί το 2027. Όσο για τις δύο υπό απολιγνιτοποίηση περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης προβλέπονται ακόμη 50 εκατ. ευρώ για φωτοβολταϊκά στη στέγη, αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες που θα περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας σε 10.000 δικαιούχους. Άλλα 117 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους θα διατεθούν μέσω του υφιστάμενου προγράμματος “ΗΛΕΚΤΡΑ” για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτιρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, ενώ 45 εκατ. ευρώ μέσω του “ΦΟΙΒΟΣ-ΑΘΗΝΑ” θα κατευθυνθούν σε 246 σχολεία.

1,856 δισ. ευρώ για κοινωνικές δράσεις

Από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο θα διατεθούν ακόμη 1,856 δισ. ευρώ για ένα κοινωνικό σκέλος παρεμβάσεων. Στην κορυφή βρίσκεται η κατασκευή 2.350 κοινωνικών κατοικιών ενεργειακής κλάσης Α+, με προϋπολογισμό 435 εκατ. ευρώ, οι οποίες θα καλύψουν ανάγκες περίπου 7.000 ευάλωτων πολιτών.

Για τον εκσυγχρονισμό 15 κτιρίων φοιτητικών εστιών προβλέπονται 226 εκατ. ευρώ, ενώ 340 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην αύξηση του επιδόματος θέρμανσης για 780.000 δικαιούχους κατά την περίοδο από τα τέλη του 2027 έως το 2032. Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και το πρόγραμμα κοινωνικού leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ύψους 174 εκατ. ευρώ, για 12.500 νοικοκυριά, όπως και η πλήρης επιδότηση ηλεκτρικών αμαξιδίων, mobility scooters και hand bikes για 13.200 άτομα με αναπηρία, ύψους 51 εκατ. ευρώ.

Το κοινωνικό πακέτο συμπληρώνεται από προγράμματα μεταφορών κατά παραγγελία, μεταφοράς μαθητών με αναπηρία, επαγγελματικών ηλεκτρικών οχημάτων και αντικατάστασης ταξί. Οι σχετικές δράσεις έχουν συνολικό προϋπολογισμό 681 εκατ. ευρώ με κοινό χαρακτηριστικό τη μείωση του κόστους ενέργειας και μετακίνησης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.