Μια από τις πιο ακριβές προεκλογικές υποσχέσεις της τελευταίας περιόδου έκανε ο Ντόναλντ Τραμπ, δεσμευόμενος να καταβάλει 5.000 δολάρια σε κάθε ενήλικο Αμερικανό, εφόσον οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος βάφτισε την παροχή «Μέρισμα Τραμπ», (Trump Dividend) παρουσιάζοντάς την ως ένα είδος μερίσματος προς τους πολίτες, αντίστοιχο με τη διανομή μετρητών μιας επιτυχημένης εταιρείας στους μετόχους της. Ωστόσο, πίσω από την πολιτικά ελκυστική υπόσχεση βρίσκεται ένα τεράστιο δημοσιονομικό κόστος, ενώ παραμένει ασαφές από πού ακριβώς θα προέλθουν τα απαιτούμενα κεφάλαια.
Οι σημερινές εκτιμήσεις τοποθετούν το κόστος μεταξύ 1,2 και 1,35 τρισ. δολαρίων, ανάλογα με το πόσοι Αμερικανοί θα δικαιούνται την πληρωμή. Αν εξαιρεθούν τα υψηλότερα εισοδήματα, όπως άφησε να εννοηθεί ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς, το ποσό θα μπορούσε να μειωθεί, αλλά και πάλι θα παρέμενε πάνω από 1 τρισ. δολάρια.
Από τα επιδόματα της Covid σε ένα νέο «μέρισμα»
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη χρησιμοποιήσει μαζικές απευθείας πληρωμές προς τα νοικοκυριά. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το Κογκρέσο ενέκρινε διαδοχικούς γύρους επιταγών, αρχικά ύψους 1.200 δολαρίων και στη συνέχεια μικρότερων ποσών, ενώ το 2021 ακολούθησε πληρωμή 1.400 δολαρίων.
Οι οικονομολόγοι έχουν συνδέσει μέρος αυτής της δημοσιονομικής τόνωσης με την ισχυρή ανάκαμψη της ζήτησης και την επιτάχυνση του πληθωρισμού μετά την πανδημία. Η σημερινή πρόταση του Τραμπ είναι, ωστόσο, διαφορετική ως προς το timing: δεν αφορά μια οικονομία σε βαθιά ύφεση, αλλά μια οικονομία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πληθωριστικές πιέσεις και υψηλό δημόσιο έλλειμμα.
Η κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει ακόμη συγκεκριμένο μηχανισμό χρηματοδότησης. Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του έχουν συνδέσει κατά καιρούς παρόμοιες ιδέες με τα έσοδα από τους δασμούς, όμως τα ποσά που μπορούν να αποφέρουν οι δασμοί απέχουν σημαντικά από το κόστος του προγράμματος.
Ακόμη και με υψηλές εισπράξεις από δασμούς, αυτά τα έσοδα αποτελούν μέρος του συνολικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και δεν βρίσκονται σε κάποιο ξεχωριστό ταμείο που περιμένει να διανεμηθεί. Με το αμερικανικό δημόσιο έλλειμμα να κινείται κοντά στα 2 τρισ. δολάρια ετησίως, η υλοποίηση ενός τέτοιου προγράμματος πιθανότατα θα απαιτούσε επιπλέον κρατικό δανεισμό.
Ο κίνδυνος νέας πληθωριστικής πίεσης
Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα αφορά τις επιπτώσεις στην οικονομία.
Μια εφάπαξ πληρωμή 5.000 δολαρίων θα ενίσχυε άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Ένα μέρος των χρημάτων πιθανότατα θα αποταμιευόταν ή θα κατευθυνόταν σε επενδύσεις, όμως σημαντικό ποσοστό θα επέστρεφε γρήγορα στην οικονομία μέσω κατανάλωσης.
Το πρόβλημα είναι ότι η αμερικανική οικονομία δεν βρίσκεται σε συνθήκες μεγάλης ανεκμετάλλευτης παραγωγικής δυναμικότητας. Εάν η ζήτηση αυξηθεί απότομα χωρίς αντίστοιχη αύξηση στην προσφορά αγαθών και υπηρεσιών, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι υψηλότερες τιμές.
Οικονομολόγοι προειδοποιούν επομένως ότι το «Μέρισμα Τραμπ» θα μπορούσε να λειτουργήσει περισσότερο ως νέα πληθωριστική ένεση παρά ως αναπτυξιακό μέτρο. Το Penn Wharton Budget Model εκτιμά ότι εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια θα μπορούσαν να δαπανηθούν ήδη μέσα στα πρώτα δύο τρίμηνα μετά τις πληρωμές, ασκώντας πρόσθετη πίεση στις τιμές.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έφερνε τη Federal Reserve σε δύσκολη θέση. Εάν ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να διατηρήσει τα επιτόκια υψηλότερα ή ακόμη και να τα αυξήσει, περιορίζοντας μέρος της οικονομικής τόνωσης που επιδιώκει ο Λευκός Οίκος. Παράλληλα, υψηλότερα επιτόκια θα αύξαναν το κόστος εξυπηρέτησης του ήδη τεράστιου αμερικανικού χρέους.
Η υπόσχεση Τραμπ έχει πολιτικό παρά οικονομικό βάρος
Παρά το μέγεθος της εξαγγελίας, η υλοποίησή της κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι. Ο Τραμπ δεν μπορεί να αποφασίσει μονομερώς μια τόσο μεγάλη κρατική δαπάνη· απαιτείται νομοθετική έγκριση από το Κογκρέσο. Και παρότι οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν σήμερα τα δύο σώματα, οι ισχνές πλειοψηφίες τους και οι δημοσιονομικές ανησυχίες αρκετών βουλευτών και γερουσιαστών αποτελούν σημαντικά εμπόδια.
Επιπλέον, ο Τραμπ έχει προαναγγείλει και στο παρελθόν παρόμοιες άμεσες πληρωμές, μεταξύ άλλων μέσω των εξοικονομήσεων του DOGE και των εσόδων από τους δασμούς, χωρίς αυτές να υλοποιηθούν.
Έτσι, το «Μέρισμα Τραμπ» μοιάζει σήμερα περισσότερο με ένα ισχυρό προεκλογικό μήνυμα παρά με ένα ολοκληρωμένο οικονομικό πρόγραμμα. Για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους, τα 5.000 δολάρια είναι ένα ιδιαίτερα απτό και εύκολο να κατανοηθεί όφελος. Για την αμερικανική οικονομία, όμως, θα μπορούσαν να σημαίνουν υψηλότερο χρέος, μεγαλύτερη ζήτηση, νέα πληθωριστική πίεση και πιθανώς υψηλότερο κόστος χρήματος.
Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν ο Τραμπ μπορεί να υποσχεθεί 5.000 δολάρια σε κάθε ενήλικο Αμερικανό. Είναι ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό.
