Οι αμερικανικές δυνάμεις πρόκειται να αποχωρήσουν την Τετάρτη από τις τελευταίες τους βάσεις στο Ιράκ – μια αποχώρηση που χαιρετίζεται ως νίκη από το Ιράν και τους συμμάχους του, οι οποίοι ασκούν ισχυρή επιρροή στη χώρα όπου έχασαν τη ζωή τους 4.500 Αμερικανοί κατά τη διάρκεια των δύο και πλέον δεκαετιών πολέμου.
Ωστόσο, από την εισβολή στο Ιράκ το 2003, οι ΗΠΑ διατηρούν τον ουσιαστικό έλεγχο των εσόδων της χώρας από το πετρέλαιο (σε δολάρια), παρέχοντας στην Ουάσιγκτον τεράστια δυνατότητα άσκησης πίεσης στις υποθέσεις της Βαγδάτης, με επιπτώσεις στις περιφερειακές ισορροπίες που αφορούν το Ιράν, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters.
Αυτό οφείλεται κυρίως στη διαχείριση των εσόδων του Ιράκ από το πετρέλαιο μέσω της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεμάτων (Federal Reserve) της Νέας Υόρκης.
Μετά την εισβολή του 2003, η Προσωρινή Αρχή του Συνασπισμού (CPA), υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, ίδρυσε το Ταμείο Ανάπτυξης για το Ιράκ (DFI). Το ταμείο τηρούνταν στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης και είχε ως στόχο τη συγκέντρωση των εσόδων από το πετρέλαιο για τη χρηματοδότηση προσπαθειών ανοικοδόμησης και ανάπτυξης.
Το Ταμείο αποσκοπούσε επίσης στην προστασία των ιρακινών εσόδων από το πετρέλαιο έναντι δικαστικών αγωγών και αξιώσεων που σχετίζονταν με τη διακυβέρνηση του Σαντάμ Χουσεΐν.
Το εκτελεστικό διάταγμα που εξέδωσε ο τότε πρόεδρος Τζορτζ Μπους για τη θέσπιση αυτού του μηχανισμού έχει ανανεωθεί από κάθε πρόεδρο που ακολούθησε. Το DFI μετατράπηκε τελικά σε λογαριασμό της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράκ στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης, καθεστώς που διατηρείται έως σήμερα.
Federal Reserve της Νέας Υόρκης
Τι δυνατότητα πίεσης παρέχει αυτό στις ΗΠΑ έναντι του Ιράκ
Το πετρέλαιο αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή εσόδων του Ιράκ, καλύπτοντας περίπου το 90% του κρατικού προϋπολογισμού. Αυτό δίνει στην Ουάσιγκτον σημαντική επιρροή στην οικονομική και πολιτική σταθερότητα της χώρας.
Όταν η ιρακινή κυβέρνηση ζήτησε την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων το 2020, η Ουάσιγκτον φέρεται να απείλησε να διακόψει την πρόσβαση του Ιράκ στα κεφάλαια που τηρούνταν στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης, με αποτέλεσμα η Βαγδάτη τελικά να υπαναχωρήσει. Αν και το Ιράκ έχει αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο επί των οικονομικών του υποθέσεων από τα πρώτα χρόνια της κατοχής, η εν λόγω διευθέτηση αναδεικνύει τη διαρκή επιρροή των ΗΠΑ στο οικονομικό τοπίο της χώρας, ακόμη και τη στιγμή που το Ιράκ επιδιώκει να εδραιώσει την κυριαρχία και την ανεξαρτησία του.
Γιατί η διευθέτηση διατηρείται και πως έχει επηρεάσει το Ιράκ
Το σύστημα συνέβαλε στη θωράκιση της οικονομικής σταθερότητας του Ιράκ και προστατεύει τα κρατικά οικονομικά, δήλωσαν ιρακινοί αξιωματούχοι στο πρακτορείο Reuters.
Ενισχύει τη διεθνή εμπιστοσύνη στη διαχείριση των εσόδων από το πετρέλαιο, διευκολύνει την πρόσβαση σε δολάρια ΗΠΑ που είναι απαραίτητα για το εμπόριο και τις εισαγωγές, και προστατεύει τα έσοδα από εξωτερικές αξιώσεις και οικονομικούς κλυδωνισμούς, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων πιστωτών και δικαστικών προσφυγών, ανέφεραν οι ίδιοι.
Η διευθέτηση υποστηρίζει τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και ενισχύει την εμπιστοσύνη στην ιρακινή οικονομία, συμβάλλοντας παράλληλα στην ενδυνάμωση των εγχώριων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και στην εδραίωση μεγαλύτερης οικονομικής κυριαρχίας, πρόσθεσαν.
Επιτρέπει επίσης στην κυβέρνηση να αντισταθεί σε ορισμένους παράγοντες, όπως ομάδες που πρόσκεινται στο Ιράν, οι οποίες επιδιώκουν τη χαλάρωση των περιορισμών στην πρόσβαση σε δολάρια. Πέρυσι, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε ιρακινές τράπεζες και ιδιώτες, κατηγορώντας τους για ξέπλυμα χρήματος για λογαριασμό του Ιράν.
Οι αυστηροί περιορισμοί στην παροχή δολαρίων ΗΠΑ οδήγησαν στη δημιουργία μιας παράλληλης, άτυπης αγοράς δολαρίων, με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί διαφορά τιμής μεταξύ της επίσημης συναλλαγματικής ισοτιμίας που ορίζει η κεντρική τράπεζα και της τιμής στη μαύρη αγορά.
Η διαφορά τιμής αποτελεί ουσιαστικά ένα ασφάλιστρο κινδύνου για τις συναλλαγές εκτός του επίσημου συστήματος.
Κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άσκησε πολιτική «μέγιστης πίεσης» κατά του Ιράν, με το Ιράκ να βρίσκεται συχνά στη μέση της αντιπαράθεσης, καθώς η Τεχεράνη το χρησιμοποιούσε ως ζωτικό οικονομικό δίαυλο.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, άσκησε πρόσθετες πιέσεις στη Βαγδάτη.
Η διαχείριση των εσοδών από το πετρέλαιο του Ιράκ
Τα έσοδα του Ιράκ από το πετρέλαιο παραμένουν υπό τη φύλαξη της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεμάτων (Federal Reserve Bank) της Νέας Υόρκης.
Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ (CBI) χρησιμοποιούσε επί μακρόν τις δημοπρασίες δολαρίων —γνωστές επισήμως ως «παράθυρο συναλλάγματος»— ως τον βασικό μηχανισμό διάθεσης δολαρίων. Οι ιδιωτικές τράπεζες και τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος είχαν τη δυνατότητα να υποβάλλουν καθημερινά προσφορές για την αγορά δολαρίων ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας ιρακινά δηνάρια.
Το Ιράκ κατήργησε επισήμως το σύστημα των δημοπρασιών στις αρχές του 2025, κατόπιν έντονων πιέσεων από τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας καταστολής της φερόμενης διοχέτευσης δολαρίων σε οντότητες που τελούν υπό κυρώσεις, και ειδικότερα στο Ιράν.
