Ακρίβεια: Έρχεται στασιμοπληθωρισμός λόγω… καυσίμων;

Ακριβότερη καθημερινότητα, ασθενέστερη κατανάλωση και επιχειρήσεις που πληρώνουν περισσότερα για να παράγουν και να μεταφέρουν τα προϊόντα τους. Η παρατεταμένη άνοδος των τιμών των καυσίμων απειλεί να εγκλωβίσει την ελληνική οικονομία σε μια διπλή στενωπό: οι τιμές να συνεχίζουν να ανεβαίνουν, την ώρα που η ανάπτυξη χάνει ταχύτητα. Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο προς τον στασιμοπληθωρισμό, έναν κίνδυνο που επανέρχεται για ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να αναπτύσσεται και τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν -αυτή τη στιγμή- στασιμοπληθωρισμό. Ωστόσο, το ενεργειακό σοκ δοκιμάζει τις αντοχές της. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,9% σε ετήσια βάση το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ενώ η άνοδος έναντι του προηγούμενου τριμήνου περιορίστηκε στο 0,3%. Το ζητούμενο είναι πόση από αυτή τη δυναμική μπορεί να διατηρηθεί εάν το ακριβό πετρέλαιο επιμείνει μέσα στον χειμώνα.

Από την αντλία στο ράφι

Η τελευταία υποχώρηση του πετρελαίου δεν αρκεί για να σημάνει συναγερμό λήξης. Χθες, το Brent έκλεισε στα 102,59 δολάρια το βαρέλι, με ημερήσια πτώση 2,5%. Παρά τη διόρθωση, παρέμενε σε τροχιά μηνιαίας ανόδου περίπου 13%, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συντηρεί την αβεβαιότητα για την προσφορά.

Το πρόβλημα ξεπερνά τον λογαριασμό στο πρατήριο. Το πετρέλαιο κίνησης επιβαρύνει τις μεταφορές, τη διανομή προϊόντων και την αγροτική παραγωγή. Η ακριβότερη ενέργεια αυξάνει το λειτουργικό κόστος εργοστασίων, καταστημάτων και τουριστικών επιχειρήσεων.

Από εκεί ξεκινά η διπλή πίεση. Όσες επιχειρήσεις μετακυλίουν το κόστος στις τελικές τιμές τροφοδοτούν την ακρίβεια. Όσες το απορροφούν βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους να περιορίζονται, με πιθανές συνέπειες στις επενδύσεις και στις προσλήψεις. Παράλληλα, τα νοικοκυριά αναγκάζονται να διαθέτουν περισσότερα για μετακίνηση και θέρμανση, περιορίζοντας άλλες αγορές.

Έτσι, το ίδιο ενεργειακό σοκ μπορεί να αυξάνει τον πληθωρισμό και να αποδυναμώνει τη ζήτηση.

Το ελληνικό ζήτημα

Για την Ελλάδα, η έκθεση στις εισαγωγές ενέργειας, η σημασία της κατανάλωσης και η εξάρτηση πολλών δραστηριοτήτων από τις μεταφορές δημιουργούν πολλαπλά κανάλια μετάδοσης του κόστους.

Στον τουρισμό, για παράδειγμα, ακριβότερα καύσιμα μπορούν να επιβαρύνουν τόσο τη μετακίνηση του επισκέπτη όσο και τη λειτουργία του καταλύματος. Εάν ταυτόχρονα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά περιορίσουν τις δαπάνες τους, η πίεση μπορεί να φτάσει στην Ελλάδα και μέσω της εξωτερικής ζήτησης.

Η Τράπεζα της Ελλάδος, στην έκθεση Νομισματικής Πολιτικής του Ιουνίου, προέβλεπε ανάπτυξη 1,9% για το 2026 και το 2027, με μικρή ενίσχυση στο 2% το 2028. Στην ίδια έκθεση συνέδεε την αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων και την επιδείνωση των διεθνών προοπτικών ανάπτυξης με τη διατάραξη των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή.

Αυτές οι προβλέψεις προσφέρουν ένα μέτρο των αντοχών, αλλά και του διακυβεύματος: μια παρατεταμένη ενεργειακή επιβάρυνση μπορεί να αφαιρέσει δυναμική από την οικονομία χωρίς να προσφέρει ανακούφιση στις τιμές.

Το ευρωπαϊκό σενάριο που ανησυχεί

Η ΕΚΤ εξακολουθεί να προβλέπει, στο βασικό σενάριο του Σεπτεμβρίου, ανάπτυξη της ευρωζώνης 0,9% το 2026 και 1,4% το 2027, με πληθωρισμό 3% και 2,5%, αντίστοιχα. Αναγνωρίζει, μάλιστα, ότι η οικονομία έχει επιδείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από την αναμενόμενη.

Η κρίσιμη παραδοχή, όμως, είναι ότι το ενεργειακό σοκ θα υποχωρήσει. Στο δυσμενέστερο εναλλακτικό σενάριο, με ισχυρότερη και πιο επίμονη ενεργειακή ανατίμηση, η εικόνα αλλάζει δραστικά: το 2027 η ανάπτυξη περιορίζεται στο 0,4% και ο πληθωρισμός εκτινάσσεται στο 5,4%. Πρόκειται για υπό όρους σενάριο κινδύνου, όχι για την κεντρική πρόβλεψη της ΕΚΤ. Αποτυπώνει, ωστόσο, καθαρά πόσο κοντά μπορεί να φέρει την ευρωζώνη σε συνθήκες στασιμοπληθωρισμού η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης.

Η δύσκολη εξίσωση της αντιμετώπισης

Η αντιμετώπιση μιας τέτοιας πίεσης είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να συγκρατήσει τη ζήτηση και τις πληθωριστικές προσδοκίες, αλλά δεν δημιουργεί επιπλέον πετρέλαιο. Παράλληλα, ακριβαίνει τη χρηματοδότηση και μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω τις επενδύσεις.

Αντίστοιχα, η κρατική στήριξη μπορεί να προστατεύσει ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά απαιτεί δημοσιονομικούς πόρους. Το στοίχημα είναι να περιοριστεί η απώλεια εισοδήματος χωρίς να παγιωθεί η εξάρτηση από έκτακτες παρεμβάσεις.

Για Ελλάδα και Ευρώπη, ο καθοριστικός παράγοντας είναι πλέον πόσο καιρό θα παραμείνει ακριβή η ενέργεια. Μια πρόσκαιρη ανατίμηση μπορεί να απορροφηθεί. Μια παρατεταμένη κρίση μπορεί να αφήσει πίσω της υψηλές τιμές, υποτονική παραγωγή και λιγότερο διαθέσιμο εισόδημα.