Η ενεργειακή κρίση που κάνει το χρήμα να είναι όλο και πιο ακριβό και για τις επιχειρήσεις ανοίγει και πάλι τη συζήτηση στην Ελλάδα σχετικά με την κατεύθυνση των κονδυλίων χρηματοδότησης και το πραγματικό τους αποτύπωμα στην ανάπτυξη. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, η οποία το 2020 κλήθηκε να κάνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που υποδηλώνει το όνομά της. Αντί να χρηματοδοτήσει την επόμενη φάση ανάπτυξης της οικονομίας, ανέλαβε να εμποδίσει την κατάρρευση της προηγούμενης, ρίχνοντας δισεκατομμύρια ευρώ στην αγορά για να πληρωθούν μισθοί και προμηθευτές, ώστε να μη βάλουν λουκέτο χιλιάδες επιχειρήσεις. Η παρέμβαση ήταν αναγκαία και, όπως δείχνει νέα μελέτη του ΙΟΒΕ, είχε ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα. Άφησε όμως πίσω της το ερώτημα αν κατάφερε η Αναπτυξιακή Τράπεζα να περάσει από τη διάσωση στη χρηματοδότηση της επόμενης ημέρας.
Από τα ποσά που εκταμιεύθηκαν μέσω των προγραμμάτων της ΕΑΤ την περίοδο 2019-2025, το 91,7% κατευθύνθηκε σε κεφάλαιο κίνησης και μόλις το 8,3% σε επενδυτικά δάνεια. Με απλά λόγια, σχεδόν εννέα στα δέκα ευρώ χρησιμοποιήθηκαν για να συνεχίσει να λειτουργεί η υπάρχουσα επιχειρηματική δραστηριότητα και λιγότερο από ένα ευρώ στα δέκα για τη χρηματοδότηση νέων παραγωγικών σχεδίων.
Η αναλογία εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από την πανδημία, όχι όμως αποκλειστικά. Μόνο το 2020 εκταμιεύθηκαν περίπου 6,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 58% της συνολικής χρηματοδότησης της επταετίας, ενώ το 78% των δανείων εκείνης της χρονιάς κατευθύνθηκε σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ΕΑΤ μετατράπηκε τότε σε βασικό μηχανισμό άμυνας, διοχετεύοντας τη ρευστότητα που η αγορά και οι τράπεζες δεν μπορούσαν ή δεν ήταν διατεθειμένες να προσφέρουν χωρίς κρατικές εγγυήσεις.
Η διάσωση που άλλαξε τον ρόλο της ΕΑΤ
Το ΙΟΒΕ υπολογίζει ότι μόνο το 2020 η δραστηριότητα της ΕΑΤ είχε επίδραση 6,6 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ, στήριξε 212.300 ετήσιες θέσεις πλήρους απασχόλησης και συνέβαλε στη δημιουργία 2,6 δισ. ευρώ δημόσιων εσόδων στοιχεία που αποτυπώνουν την κλίμακα του σχεδιασμού που στήθηκε απέναντι στην πανδημική κατάρρευση.
Η παρέμβαση συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερο αριθμό επιχειρηματικών εξόδων. Σύμφωνα με τη μελέτη, αύξηση της συμμετοχής της ΕΑΤ κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε έναν κλάδο συνοδευόταν από μείωση του ποσοστού εξόδου των επιχειρήσεων κατά 0,4 μονάδες. Η σχέση δείχνει ότι η πίστωση κατευθύνθηκε πράγματι εκεί όπου η αγορά αντιμετώπιζε τους ισχυρότερους περιορισμούς.
Από το 2021 έως και το 2025 πραγματοποιήθηκε περίπου το 39,7% των συνολικών εκταμιεύσεων. Ακόμη και εάν υποτεθεί ότι το σύνολο των επενδυτικών δανείων της επταετίας δόθηκε μετά την πανδημία, το μερίδιό τους στη χρηματοδότηση της περιόδου 2021-2025 δεν θα μπορούσε να ξεπερνά το 21%. Ακόμη και με αυτή την εκτίμηση, τουλάχιστον οκτώ στα δέκα ευρώ της μεταπανδημικής περιόδου θα εξακολουθούσαν να αφορούν κεφάλαιο κίνησης.
Το παλιό μοντέλο
Η κλαδική κατανομή ενισχύει την εικόνα μιας τράπεζας που χρηματοδότησε κυρίως τις ανάγκες της υφιστάμενης οικονομίας. Το εμπόριο απορρόφησε το 39,6% των πόρων, η μεταποίηση το 22,8% και τα καταλύματα με την εστίαση το 12,2%. Συνολικά, περίπου 8,6 δισ. ευρώ ή το 74% των δανείων με συμμετοχή της ΕΑΤ κατευθύνθηκαν σε εμπόριο, μεταποίηση και τουρισμό.
Σε μεγαλύτερη ανάλυση, μόνο το χονδρικό εμπόριο απορρόφησε το 28,3%, τα καταλύματα το 10,7%, το λιανικό εμπόριο το 8,5% και η βιομηχανία τροφίμων το 7,8%. Αντίθετα, μόλις το 2% των πόρων κατευθύνθηκε στον πρωτογενή τομέα, το 1,7% στην πληροφορική και τις επικοινωνίες και το 1,1% στην ενέργεια.
Η κατανομή δεν είναι αδικαιολόγητη, ειδικά από την στιγμή που εμπόριο και τουρισμός ήταν μεταξύ των κλάδων που δέχθηκαν το ισχυρότερο πλήγμα από την πανδημία, ενώ η μεταποίηση περιλαμβάνει επιχειρήσεις με μεγάλες ανάγκες σε αποθέματα και κεφάλαιο κίνησης. Δείχνει όμως ότι η ΕΑΤ ακολούθησε κυρίως τη σημερινή δομή της ελληνικής οικονομίας, χωρίς να προκύπτει από τα στοιχεία αντίστοιχα ισχυρή χρηματοδοτική μετατόπιση προς την τεχνολογία, την ενέργεια, την αγροτική παραγωγή και τους νέους εξαγωγικούς κλάδους.
Ένα στα δέκα ευρώ περνά από το κράτος
Η εξάρτηση από τη δημόσια παρέμβαση δεν εξαφανίστηκε μαζί με τα περιοριστικά μέτρα της πανδημίας, οπως δείχνουν τα στοιχεια για την περίοδο 2020-2025. Για κάθε 100 ευρώ νέων επιχειρηματικών πιστώσεων από το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, η ΕΑΤ συμμετείχε στα 21 ευρώ. Εάν αφαιρεθεί το 2020 που ήταν έτος πανδημίας, η συμμετοχή υποχωρεί αλλά παραμένει σημαντική, καθώς μεταξύ 2021 και 2025 σχεδόν ένα στα δέκα ευρώ νέου επιχειρηματικού δανεισμού συνδεόταν με προγράμματά της.
Σε ορισμένους κλάδους η κρατική παρουσία ήταν πολύ μεγαλύτερη. Στην περίοδο μετά το 2020, η ΕΑΤ είχε συμμετοχή στο 20,7% των νέων πιστώσεων προς το εμπόριο, στο 18,3% προς τον πρωτογενή τομέα, στο 16% προς την ενέργεια και στο 14,1% προς τις κατασκευές.
Αυτή η εξάρτηση αποκτά νέα σημασία τώρα που τα επιτόκια αυξάνονται και οι τράπεζες γίνονται πιο επιλεκτικές. Οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να στραφούν στις αγορές ομολόγων, σε διεθνείς επενδυτές ή σε εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης. Για τις μικρότερες επιχειρήσεις, όμως, η εγγύηση ή η συγχρηματοδότηση της ΕΑΤ μπορεί να αποτελεί τη μοναδική ευκαιρία.
Η μελέτη υπολογίζει ότι το 56% της επίδρασης στο ΑΕΠ και το 60% της επίδρασης στην απασχόληση προήλθαν από χρηματοδοτήσεις σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, με
ετήσιο τζίρο έως 10 εκατ. ευρώ. Δείχνει, δηλαδή, ότι εκεί όπου η πρόσβαση στην πίστωση είναι δυσκολότερη βρίσκεται ταυτόχρονα και ο μεγαλύτερος πολλαπλασιαστής για την απασχόληση.
