Δεύτερη ανάγνωση

Η πρώτη Δευτέρα του Οκτωβρίου κάθε έτους δεν είναι μία απλή μέρα. Είναι το χρονικό σημείο όπου ο εκάστοτε υπουργός Εθνικής Οικονομικών και Οικονομικών καταθέτει προς συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το έτος που θα ακολουθήσει. Αυτό έγινε και την περασμένη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου από τον κύριο Κυριάκο Πιερρακάκη.

Αυτό είναι το διαδικαστικό μέρος για να γίνει γνωστό σε όλους τι περιλαμβάνει το πιο σημαντικό κυβερνητικό νομοθέτημα, που αφορά το επόμενο έτος και καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την οικονομική ζωή του τόπου, αφού μέσω του εν λόγω σχεδίου λαμβάνονται αποφάσεις για φόρους, δαπάνες, επιδόματα και ό,τι άλλο αφορά πολίτες και επιχειρήσεις.

Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2027 αποτελείται από 62 σελίδες και μέσα από μία πρώτη ανάγνωση μπορεί κάποιος να διαπιστώσει ότι η κυβέρνηση διακατέχεται από μία αισιοδοξία όσον αφορά την ανάπτυξη που προβλέπει να πετύχει το 2027, τις αυξήσεις των αποδοχών, τις φορολογικές ελαφρύνσεις που έχει δρομολογήσει από πέρυσι, αλλά και τις πρόσθετες κοινωνικές ενισχύσεις που σκοπεύει να εφαρμόσει.

Υπάρχει όμως και μία δεύτερη ανάγνωση που ίσως είναι πιο σημαντική από την πρώτη. Μέσω αυτής μπορεί να ανακαλύψει κανείς πόσο εξαρτάται η αισιόδοξη αυτή εικόνα από παραδοχές που δεν ελέγχονται και δεν διαμορφώνονται από την κυβέρνηση και πόσο εύκολα μια απόκλιση των στόχων και των στοιχείων μπορούν να μεταφερθούν από τους πίνακες με τα δημοσιονομικά στοιχεία, στις τιμές των προϊόντων των σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο μίας κατοικίας, τη δόση ενός δανείου.

Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Προβλέπεται και πάλι πρωτογενές πλεόνασμα 9,15 δισ. ευρώ, ή 3,3% του ΑΕΠ, και συνολικό πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης 0,3%. Τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται κατά 2,15 δισ. ευρώ και φθάνουν στα 77,88 δισ. ευρώ. Οι εισπράξεις από τον φόρο εισοδήματος ενισχύονται κατά 7,5%, ενώ από τα φυσικά πρόσωπα αναμένονται επιπλέον 620 εκατ. ευρώ. Οι ελαφρύνσεις, επομένως, συνυπάρχουν με μεγαλύτερες συνολικές φορολογικές εισπράξεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυξάνεται ο φόρος κάθε πολίτη. Σημαίνει ότι το κράτος προσδοκά περισσότερα από την ανάπτυξη, τα εισοδήματα και την πάταξη της φοροδιαφυγής.

Ιδιαίτερα, η αύξηση των φορολογικών εισπράξεων από νομικά πρόσωπα βασίζεται σε πρόβλεψη για υψηλότερα κέρδη του 2026, που θα δηλωθούν το 2027. Μένει αυτή η προσδοκία να επιβεβαιωθεί και να αποτυπωθεί στις φορολογικές δηλώσεις που θα υποβάλουν οι επιχειρήσεις εντός του επόμενου έτους.

Κρίσιμο σημείο αποτελεί η ακρίβεια. Η πρόβλεψη για πληθωρισμό 2,6% στηρίζεται στην υποχώρηση των διεθνών τιμών της ενέργειας. Το πετρέλαιο υπολογίζεται στα 78,2 δολάρια το βαρέλι, έναντι 91,2 το 2026. Αν αυτή η αποκλιμάκωση δεν προκύψει, η πίεση θα περάσει στα καύσιμα, στο ρεύμα, στις μεταφορές και στα τρόφιμα. Οι αυξήσεις μισθών και οι φορολογικές μειώσεις κινδυνεύουν τότε να χάσουν μέρος της αξίας τους πριν φθάσουν στην κατανάλωση.

Άλλο σημείο, εξίσου σημαντικό, είναι η πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,3%, με βασικό στήριγμα την αύξηση των επενδύσεων κατά 7,9% σε μία χρονιά που δεν θα υπάρχει Ταμείο Ανάκαμψης.

Βέβαια, το προσχέδιο προβλέπει αναπλήρωση των «χαμένων» πόρων μέσω εθνικών και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων αλλά κανείς δεν μπορεί να διαβεβαιώσει ότι αυτά θα μετατραπούν σε έργα και παραγωγή. Καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις, στις πληρωμές ή στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων μπορούν να περιορίσουν την ανάπτυξη, τις νέες θέσεις εργασίας και τελικά τα προσδοκώμενα έσοδα για το κράτος.

Και μην ξεχνάμε και την εξάρτηση από το εξωτερικό. Η αύξηση των ταξιδιωτικών εισπράξεων κατά 5,9% προϋποθέτει σταθερά ανοδική τουριστική ζήτηση. Μειωμένα εισοδήματα για τους ευρωπαίους πολίτες, γεωπολιτική αστάθεια ή ακριβότερες μετακινήσεις μπορούν να φέρουν τα πάνω κάτω στη συγκεκριμένη πρόβλεψη.

Για τους εργαζόμενους στον τουρισμό ή για μια μικρή επιχείρηση, η απόκλιση στους στόχους θα φέρει λιγότερη δουλειά και χαμηλότερο εισόδημα. Αντίστοιχα, η πορεία των επιτοκίων επηρεάζει τόσο τις επενδύσεις όσο και τις δόσεις των δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο.

Δεύτερη και τρίτη ανάγνωση χρειάζονται οι εξαγγελίες των μέτρων για την αντιμετώπιση της ακριβής και δυσεύρετης στέγης, τη μεγάλη «πληγή» που όλες οι κυβερνήσεις λένε ότι θα γιατρέψουν αλλά καμία μέχρι στιγμή δεν τα έχει καταφέρει.

Το «Σπίτι μου ΙΙΙ» και τα φορολογικά κίνητρα μπορούν να βοηθήσουν. Αν όμως η προσφορά κατοικιών δεν αυξηθεί εγκαίρως, η ενίσχυση της ζήτησης ενδέχεται να απορροφηθεί από υψηλότερες τιμές. Η επιτυχία του μέτρου δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των δανείων, αλλά από το αν μειώνεται πραγματικά το κόστος στέγασης για τον πολίτη.

Από την άλλη, μια νέα ενεργειακή κρίση ή μεγάλες φυσικές καταστροφές θα απαιτούσαν πρόσθετη στήριξη, την ώρα που μία χαμηλότερη ανάπτυξη θα περιόριζε τις εισπράξεις.

Με δεσμεύσεις για πλεονάσματα και όρια δαπανών, το περιθώριο αντίδρασης δεν είναι απεριόριστο. Χρειάζεται σαφέστερη εικόνα για το διαθέσιμο απόθεμα ασφαλείας και τις προτεραιότητες σε ένα δυσμενέστερο σενάριο.

Πάντως, κανείς δεν μπορεί να κλείσει τα μάτια στα θετικά μέτρα και την αξία που έχουν. Ούτε στη δημοσιονομική σταθερότητα. Όμως οι πολίτες δεν τρέφονται με τα ποσοστά αύξησης του ΑΕΠ. Ζουν με όσα τους μένουν αφού έχουν επιβαρυνθεί με φόρους και άλλα κόστη βασικών δαπανών.

Εκεί, λοιπόν, είναι ο κρίσιμος παράγοντας που θα κριθεί ένας ακόμη προϋπολογισμός. Στην πραγματική αγοραστική δύναμη, την προσιτή κατοικία και την ασφάλεια του εισοδήματος. Γι’ αυτό λοιπόν είναι σημαντική και αναγκαία μία δεύτερη ανάγνωση. Για να μη θεωρηθεί ότι μία πρόβλεψη θα εξασφαλίσει και το τελικό αποτέλεσμα.