Σε απώλεια μιας σημαντικής εναλλακτικής για την πώληση του πετρελαίου του, που του απέφερε δισεκατομμύρια δολάρια σε περίοδο πολέμουκαι αυξανόμενης οικονομίας πίεσης φαίνεται πως οδηγείται το Ιράν. Για μήνες, διέθετε ένα σημαντικό οικονομικό δίχτυ ασφαλείας: δεκάδες δεξαμενόπλοια γεμάτα πετρέλαιο, αγκυροβολημένα σε ασιατικά ύδατα, μακριά από τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Από εκεί, η Τεχεράνη συνέχιζε να προμηθεύει την Κίνα.
Αυτό το απόθεμα, όμως, εξαντλήθηκε. Σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης ενεργειακών δεδομένων Kpler, έως τα μέσα Οκτωβρίου τα αποθηκευμένα φορτία είχαν ουσιαστικά μηδενιστεί, καθώς ο αποκλεισμός που επέβαλαν οι ΗΠΑ εμπόδισε την αναπλήρωσή τους. «Δεν υπάρχει πλέον πετρέλαιο για να εκφορτωθεί στην Κίνα», δήλωσε στην Wall Street Journal ο Χομαγιούν Φαλακσάχι, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου της Kpler.
Η εξέλιξη αποτελεί σημαντικό πλήγμα για την ιρανική οικονομία, η οποία αντιμετωπίζει ήδη υψηλό πληθωρισμό, ελλείψεις και υποτίμηση του νομίσματος. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) υποστηρίζει ότι ο αποκλεισμός έχει στερήσει από την Τεχεράνη τουλάχιστον 25 δισ. δολάρια σε έσοδα από πετρέλαιο.
Το σύστημα των «σκιωδών» δεξαμενόπλοιων
Για χρόνια, το Ιράν χρησιμοποιούσε ένα σύνθετο δίκτυο μεταφορών για να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις. Τα δεξαμενόπλοια μετέφεραν το αργό σε περιοχές κοντά στη Μαλαισία και τη Σιγκαπούρη, όπου το πετρέλαιο μεταφορτωνόταν σε άλλα πλοία με προορισμό κινεζικά διυλιστήρια.
Η πρακτική αυτή δυσκόλευε την παρακολούθηση της προέλευσης των φορτίων και περιόριζε τον κίνδυνο εντοπισμού των συναλλαγών από τις αμερικανικές αρχές. Παράλληλα, τα πλοία λειτουργούσαν ως πλωτές αποθήκες, επιτρέποντας στο Ιράν να συνεχίζει τις πωλήσεις ακόμη και όταν οι εξαγωγές από τα λιμάνια του περιορίζονταν.
Στην αρχή του πολέμου, τον Φεβρουάριο, το Ιράν διέθετε περίπου 135 εκατομμύρια βαρέλια σε αποθήκευση στο εξωτερικό, εκτιμώμενης αξίας πάνω από 10 δισ. δολάρια μετά την άνοδο των τιμών. Όταν ο αποκλεισμός επιβλήθηκε τον Απρίλιο, τα αποθέματα άρχισαν να μειώνονται. Η προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών, στο πλαίσιο διπλωματικών επαφών τον Ιούνιο, επέτρεψε στην Τεχεράνη να αυξήσει ξανά τις ποσότητες που βρίσκονταν εκτός της αποκλεισμένης ζώνης.
Ωστόσο, μετά την επαναφορά του αποκλεισμού στα μέσα Ιουλίου, τα αποθέματα μειώθηκαν από σχεδόν 90 εκατομμύρια βαρέλια σε λιγότερο από ένα εκατομμύριο στις αρχές Οκτωβρίου, πριν εξαντληθούν σχεδόν πλήρως, σύμφωνα με την Kpler.
Πίεση στα δημόσια οικονομικά και στο νόμισμα
Οι πωλήσεις πετρελαίου αντιστοιχούν περίπου στο 30%-40% των κρατικών εσόδων του Ιράν και αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή εισροής ξένου συναλλάγματος, σύμφωνα με τον Φαλακσάχι. Η απώλεια αυτών των εσόδων περιορίζει τη δυνατότητα της κυβέρνησης να χρηματοδοτεί τις δημόσιες δαπάνες, να ανασυγκροτεί εγκαταστάσεις που καταστράφηκαν στον πόλεμο και να καλύπτει στρατιωτικές ανάγκες.
Την ίδια στιγμή, το ιρανικό νόμισμα έχει χάσει περίπου το ένα τρίτο της αξίας του έναντι του δολαρίου από τις αρχές Ιουλίου, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Η μείωση των εσόδων από τις εξαγωγές δυσκολεύει επίσης την εισαγωγή προϊόντων, ενώ οι ελλείψεις επιβαρύνουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η οικονομική πίεση δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε άμεση πολιτική υποχώρηση. Η Τεχεράνη έχει επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει παλαιές δεξαμενές για την αποθήκευση πετρελαίου και να μεταφέρει ποσότητες οδικώς σε γειτονικές χώρες. Ωστόσο, οι εναλλακτικές αυτές διαδρομές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις θαλάσσιες εξαγωγές.
Η Κίνα αναζητά άλλους προμηθευτές
Η Κίνα, ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, στρέφεται όλο και περισσότερο σε άλλες αγορές, μεταξύ των οποίων η Βραζιλία και χώρες της Δυτικής Αφρικής. Η εξέλιξη περιορίζει ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες της Τεχεράνης να επανεκκινήσει τις πωλήσεις της, ακόμη κι αν βρεθεί τρόπος να αποκαταστήσει τις μεταφορές.
Υπάρχει, πάντως, μια χρονική καθυστέρηση: οι πληρωμές για το ιρανικό πετρέλαιο μπορεί να χρειαστούν περίπου δύο μήνες για να φτάσουν στη χώρα. Έτσι, κάποια έσοδα από παλαιότερες παραδόσεις ενδέχεται να συνεχίσουν να εισρέουν για λίγο ακόμη, χωρίς όμως να ανατρέπουν τη γενική τάση.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να ποντάρει στο ότι η οικονομική ασφυξία θα ωθήσει την ιρανική ηγεσία σε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα ή θα προκαλέσει εσωτερικές αντιδράσεις που θα δυσκολέψουν τη διακυβέρνηση. Ο Ιμάν Νασέρι, στέλεχος της ενεργειακής εταιρείας FGE NexantECA, εκτιμήσε ερωτώμενος από την Journal ότι ο αποκλεισμός έχει αποτέλεσμα, αλλά προειδοποιεί πως το ιρανικό σύστημα έχει επιδείξει ανθεκτικότητα στο παρελθόν.
Η κυβέρνηση της Τεχεράνης απορρίπτει τις εκτιμήσεις περί οικονομικής κατάρρευσης. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Αμπντολνασέρ Χεματί, δήλωσε πρόσφατα ότι η οικονομία έχει επιδείξει αντοχές παρά την πίεση.
Η εξάντληση των πλωτών αποθεμάτων αποτελεί σαφή περιορισμό για την ιρανική οικονομία, αλλά δεν προδικάζει από μόνη της την πολιτική έκβαση της αντιπαράθεσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο καιρό μπορεί να αντέξει η Τεχεράνη την απώλεια των βασικών εξαγωγικών της εσόδων και αν η οικονομική πίεση θα οδηγήσει σε διαπραγματεύσεις ή σε νέα κλιμάκωση.
![Η Δέουσα Επιμέλεια Πελάτη [Μέρος 1ο]](https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/02/eforia-1.jpg)
