Όταν τα ναζιστικά αεροπλάνα βομβάρδιζαν το Λονδίνο κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονταν επειγόντως αεροσκάφη και πυρομαχικά, ο Καναδάς συνέβαλε αποφασιστικά στην κάλυψη των αναγκών τους. Στην απομακρυσμένη περιοχή Σαγκενέ του Κεμπέκ, χιλιάδες εργαζόμενοι κατασκεύασαν μέσα σε μόλις 18 μήνες εγκαταστάσεις παραγωγής για αλουμίνιο από βωξίτη και υδροηλεκτρική υποδομή για την τροφοδοσία τους. Έκτοτε, η περιοχή αποτελεί σημαντικό προμηθευτή της αμερικανικής βιομηχανίας.
Σήμερα, όμως, αυτή η μακρά οικονομική συνεργασία δοκιμάζεται από τον εμπορικό πόλεμο του Ντόναλντ Τραμπ. Οι δασμοί στο καναδικό αλουμίνιο, που επιβλήθηκαν με το επιχείρημα της εθνικής ασφάλειας και της ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής, αυξάνουν το κόστος για τις αμερικανικές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, χωρίς να εξασφαλίζουν αυτομάτως την αντικατάσταση των εισαγωγών, σημειώνει η Wall Street Journal.
Οι δασμοί και το παράδοξο της αμερικανικής εξάρτησης από το αλουμίνιο
Κατά την πρώτη προεδρική θητεία του, ο Τραμπ είχε εξαιρέσει σε ορισμένες περιόδους τον Καναδά από τον δασμό 10% που επέβαλε στο αλουμίνιο άλλων εμπορικών εταίρων. Με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, κατάργησε την εξαίρεση και αύξησε τον δασμό στο 50%. Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η πολιτική αυτή θα ενισχύσει την παραγωγή στο εσωτερικό της χώρας και θα μειώσει την εξάρτηση από ξένους προμηθευτές.
Ωστόσο, περίπου το 70% των εισαγωγών αλουμινίου των ΗΠΑ προέρχεται από τον Καναδά. Ο λόγος είναι κυρίως το κόστος της ενέργειας. Η παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 40% του συνολικού κόστους παραγωγής. Ένα χυτήριο μπορεί να καταναλώνει τόσο ηλεκτρικό ρεύμα όσο μια μεγάλη αμερικανική πόλη.
Στο Κεμπέκ, η αφθονία υδροηλεκτρικής ενέργειας επιτρέπει την παραγωγή με χαμηλότερο κόστος και μικρότερο ανθρακικό αποτύπωμα. Η Rio Tinto, που διαχειρίζεται σήμερα τις σημαντικές εγκαταστάσεις του Σαγκενέ, παράγει με το δικό της υδροηλεκτρικό σύστημα περισσότερο από το 90% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνει στις συγκεκριμένες δραστηριότητες. Η διοίκηση της εταιρείας υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αντίστοιχα ανταγωνιστική πηγή ενέργειας στις ΗΠΑ για την παραγωγή αλουμινίου.
Οι δασμοί έχουν οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση του αμερικανικού κόστους προμήθειας. Η πρόσθετη επιβάρυνση στην τιμή του αλουμινίου στην αμερικανική αγορά έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, επηρεάζοντας κατασκευαστές αυτοκινήτων, οικοδομικές επιχειρήσεις, παραγωγούς συσκευασιών και εταιρείες που κατασκευάζουν κέντρα δεδομένων. Η Ford έχει εκτιμήσει ότι το αυξημένο κόστος πρώτων υλών θα μπορούσε να της κοστίσει έως και 2 δισ. δολάρια μέσα στο έτος. Παράλληλα, εταιρείες από διάφορους κλάδους έχουν προειδοποιήσει ότι μετακυλίουν μέρος της επιβάρυνσης στους πελάτες τους, σύμφωνα με το Reuters.
Από την αμερικανική βιομηχανική κυριαρχία στην υποχώρηση
Η εξάρτηση από τις εισαγωγές δεν ήταν πάντα τόσο μεγάλη. Κατά τον 20ό αιώνα, οι ΗΠΑ κυριαρχούσαν στην παγκόσμια παραγωγή αλουμινίου. Το 1886, ο Αμερικανός εφευρέτης Τσαρλς Μάρτιν Χολ ανακάλυψε μια οικονομικότερη μέθοδο παραγωγής του μετάλλου με τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος. Η διαδικασία Hall–Héroult, που αναπτύχθηκε ανεξάρτητα και από τον Γάλλο Πολ Ερού, επέτρεψε τη μαζική παραγωγή αλουμινίου και συνέβαλε στην ανάπτυξη της αεροπορίας, των ηλεκτρονικών, των κατασκευών και της συσκευασίας.
Για δεκαετίες, η αμερικανική παραγωγή στηρίχθηκε και σε φθηνή υδροηλεκτρική ενέργεια. Αργότερα, όμως, η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικού ρεύματος, η σταδιακή κατάργηση προνομιακών τιμολογίων για τα χυτήρια και ο διεθνής ανταγωνισμός περιόρισαν την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών εγκαταστάσεων. Η επέκταση της παραγωγής στην Κίνα, στη Ρωσία και σε άλλες χώρες συμπίεσε τις τιμές και επιτάχυνε την υποχώρηση της αμερικανικής βιομηχανίας.
Σήμερα λειτουργούν μόλις τέσσερα πρωτογενή χυτήρια στις ΗΠΑ, έναντι 24 το 2000. Η ανακύκλωση αλουμινίου έχει επεκταθεί, καθώς απαιτεί περίπου το 5% της ενέργειας που χρειάζεται η παραγωγή πρωτογενούς μετάλλου. Ωστόσο, το ανακυκλωμένο αλουμίνιο δεν μπορεί να καλύψει όλες τις χρήσεις. Ορισμένες εφαρμογές στην αεροδιαστημική, στην υψηλή τεχνολογία και στην άμυνα απαιτούν πρωτογενές μέταλλο υψηλής καθαρότητας.
Το σχέδιο για νέο χυτήριο στην Οκλαχόμα
Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να αναστρέψει αυτή την πορεία. Η Emirates Global Aluminium, ο μεγαλύτερος παραγωγός αλουμινίου στη Μέση Ανατολή, και η αμερικανική Century Aluminum έχουν ανακοινώσει σχέδιο επένδυσης άνω των 4 δισ. δολαρίων για την κατασκευή νέου χυτηρίου στην Οκλαχόμα. Αν ολοκληρωθεί, η εγκατάσταση θα είναι η μεγαλύτερη του είδους της στις ΗΠΑ και θα μπορούσε να υπερδιπλασιάσει την εγχώρια παραγωγή πρωτογενούς αλουμινίου.
Το σχέδιο έχει λάβει στήριξη τόσο από την κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε εγκρίνει επιχορήγηση 500 εκατ. δολαρίων, όσο και από τον Τραμπ. Ωστόσο, αντιμετωπίζει αντιδράσεις στην πόλη Ινόλα, όπου κάτοικοι έχουν εκφράσει ανησυχίες για τη ρύπανση, την ξένη ιδιοκτησία γης και τη χρήση δημόσιων πόρων για την ενίσχυση των επενδυτών. Οι αντιδράσεις απέκτησαν και πολιτική διάσταση, με διαφημίσεις που στόχευαν τους επενδυτές από τη Μέση Ανατολή.
Η κατασκευή ενός νέου χυτηρίου δεν εξαλείφει, πάντως, το βασικό πρόβλημα: την ανάγκη για σταθερή και φθηνή ηλεκτρική ενέργεια. Η αυξημένη ζήτηση από τα κέντρα δεδομένων και άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες εντείνει τον ανταγωνισμό για διαθέσιμη ισχύ.
Το Σαγκενέ επενδύει στο μέλλον
Παρά την εμπορική αντιπαράθεση, η Rio Tinto συνεχίζει να επενδύει στο Σαγκενέ. Έχει διαθέσει περίπου 1,5 δισ. δολάρια για την αναβάθμιση των εγκαταστάσεων και την προσθήκη 96 νέων μονάδων ηλεκτρόλυσης, οι οποίες θα αντικαταστήσουν παλαιότερο εξοπλισμό. Σύμφωνα με το Reuters, η εταιρεία αναπτύσσει επίσης, μαζί με την Alcoa και με τη στήριξη της καναδικής κυβέρνησης, του Κεμπέκ και της Apple, μια τεχνολογία παραγωγής αλουμινίου χωρίς άμεσες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μέσω της κοινοπραξίας ELYSIS.
Παράλληλα, ο Καναδάς αναζητά νέες αγορές. Οι αποστολές καναδικού αλουμινίου προς την Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 77% έως τον Αύγουστο του 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η ευρωπαϊκή ζήτηση για μέταλλα με χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα μπορεί να προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες, αν και μια τέτοια ανακατεύθυνση των εξαγωγών ενδέχεται να περιορίσει τη διαθεσιμότητα αλουμινίου για τις αμερικανικές επιχειρήσεις.
Η ιστορία του Σαγκενέ αποκαλύπτει, τελικά, μια βασική αντίφαση του εμπορικού πολέμου. Οι εγκαταστάσεις δημιουργήθηκαν για να στηρίξουν την αμερικανική βιομηχανία σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο και εξακολουθούν να εξυπηρετούν τις ανάγκες της. Η προσπάθεια αντικατάστασης των καναδικών εισαγωγών μπορεί να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή μακροπρόθεσμα, αλλά στο μεταξύ αυξάνει το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Η ενεργειακή υποδομή, η τεχνογνωσία και οι δεκαετίες βιομηχανικής συνεργασίας δεν αντικαθίστανται εύκολα με δασμούς.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πού θα παράγεται το αλουμίνιο, αλλά και με ποιο ενεργειακό κόστος, ποιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ποια επίδραση στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Για τις ΗΠΑ και τον Καναδά, η πρόκληση είναι να διαμορφώσουν μια σχέση που να εξασφαλίζει αξιόπιστο εφοδιασμό χωρίς να μετατρέπει μια αλληλεξαρτώμενη παραγωγική αλυσίδα σε πηγή διαρκούς οικονομικής επιβάρυνσης.
