Η ενεργειακή ακρίβεια «φουσκώνει» τον λογαριασμό για την κυβέρνηση

Παράταση στις επιδοτήσεις των καυσίμων ετοιμάζεται να ανακοινώσει μέσα στην εβδομάδα η κυβέρνηση, αναζητώντας χρόνο και πόρους απέναντι σε μια ενεργειακή ακρίβεια που απειλεί να παρατείνει τις ανάγκες στήριξης σε όλη τη διάρκεια του χειμώνα. Το βασικό σενάριο προβλέπει συνέχιση των ενισχύσεων για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου, καθώς το ισχύον καθεστώς λήγει στις 31 Οκτωβρίου. Οι τελικές αποφάσεις για το ύψος και τη διάρκεια των επιδοτήσεων αναμένονται τις επόμενες ημέρες.

Η σύντομη παράταση αποτυπώνει τη δυσκολία του οικονομικού επιτελείου να δεσμευτεί για μεγαλύτερο διάστημα, όσο παραμένουν αβέβαια τόσο η πορεία των τιμών όσο και το συνολικό κόστος των παρεμβάσεων. Η κυβέρνηση χρειάζεται να αποτρέψει μια νέα επιβάρυνση στην αντλία, αλλά κάθε παράταση δημιουργεί την ανάγκη χρηματοδότησης της επόμενης, εφόσον οι διεθνείς αγορές δεν προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση.

Το πολιτικό δίλημμα γίνεται πιεστικότερο όσο πλησιάζει ο χειμώνας. Η απόσυρση της στήριξης θα άφηνε μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού κόστους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η διατήρηση ή η διεύρυνσή της, όμως, απαιτεί πόρους σε έναν προϋπολογισμό με περιορισμένη ευχέρεια πρόσθετων δαπανών.

Πρώτα η παράταση, ανοιχτά τα πρόσθετα μέτρα

Οι αποφάσεις αφορούν το πετρέλαιο θέρμανσης, το ντίζελ κίνησης και την αμόλυβδη. Σήμερα η συνολική ενίσχυση φτάνει τα 40 λεπτά ανά λίτρο στη θέρμανση, τα 20 λεπτά στο ντίζελ κίνησης και τα 10 λεπτά στη βενζίνη. Στη θέρμανση και στο ντίζελ συμμετέχουν και τα διυλιστήρια, συνεπώς το τελικό σχήμα της παράτασης έχει σημασία τόσο για τον καταναλωτή όσο και για την κρατική επιβάρυνση.

Πέρα από τη συνέχιση των επιδοτήσεων, εξετάζονται πρόσθετες επιλογές, όπως η επαναφορά του Fuel Pass, η στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων για το ηλεκτρικό ρεύμα και η κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους στην ακτοπλοΐα. Πρόκειται για παρεμβάσεις υπό εξέταση, των οποίων η ενεργοποίηση εξαρτάται από την εξασφάλιση χρηματοδότησης.

Εκεί βρίσκεται ο κίνδυνος για τον κυβερνητικό σχεδιασμό. Η παράταση στην αντλία μπορεί να συγκρατήσει μια άμεση αύξηση, αλλά η πίεση επεκτείνεται στους λογαριασμούς ενέργειας και στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Όσο περισσότερα μέτωπα χρειάζονται παρέμβαση, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθεί η στήριξη χωρίς ανακατανομή πόρων από άλλες προτεραιότητες.

Η διεθνής εικόνα δεν επιτρέπει εύκολη προσδοκία αποκλιμάκωσης. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ προειδοποίησε ότι δεν βλέπει αξιόπιστη διαδρομή επιστροφής των αγορών το 2027 στα επίπεδα πριν από τον πόλεμο στο Ιράν, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για τις πιέσεις στα καύσιμα και στο φυσικό αέριο τον χειμώνα.

Το πλεόνασμα και οι νέες παροχές

Τα οριστικά στοιχεία του εννεαμήνου δείχνουν γιατί η ισχυρή εικόνα των εισπράξεων δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα. Το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε στα 7,554 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας τον στόχο κατά 2,425 δισ. ευρώ. Μετά τις προσαρμογές για ετεροχρονισμούς πληρωμών και ειδική είσπραξη, όμως, η υπέρβαση περιορίζεται στα 305 εκατ. ευρώ.

Το μεγαλύτερο μέρος της αρχικής διαφοράς συνδέεται με τον χρόνο καταβολής επενδυτικών δαπανών, εξοπλιστικών πληρωμών και μεταβιβάσεων προς φορείς. Ακόμη και η προσαρμοσμένη υπέρβαση αφορά ταμειακό αποτέλεσμα της Κεντρικής Διοίκησης, όχι το δημοσιονομικό αποτέλεσμα ολόκληρης της Γενικής Κυβέρνησης. Δεν μπορεί επομένως να αντιμετωπιστεί ως διαθέσιμο κονδύλι για τις επόμενες επιδοτήσεις.

Τα φορολογικά έσοδα παραμένουν πάνω από τον στόχο, κατά 1,426 δισ. ευρώ μετά την εξαίρεση των ειδικών εισπράξεων που επισημαίνει το υπουργείο. Η πρόκληση είναι πόσο από αυτή την επίδοση μπορεί να στηρίξει μόνιμα μεγαλύτερες δαπάνες, ενώ η ίδια η ακρίβεια αυξάνει τις ανάγκες προστασίας.

Ο χειμώνας δοκιμάζει το ταμείο

Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι, εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις, ο σχεδιασμός αξιοποιεί πλήρως το διαθέσιμο περιθώριο του κανόνα καθαρών δαπανών, αφού συνυπολογιστούν οι ευελιξίες για την άμυνα και την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Πρόσθετος χώρος θα μπορούσε να προκύψει από την αναγνώριση νέων μόνιμων εσόδων κατά της φοροδιαφυγής, αλλά αυτό προϋποθέτει τεκμηρίωση και αναγνώρισή τους.

Το προσχέδιο περιλαμβάνει ήδη πρόβλεψη 200 εκατ. ευρώ για ανάγκες από την ενεργειακή κρίση. Το κατά πόσο επαρκεί θα κριθεί από τη διάρκεια της πίεσης και το εύρος των μέτρων που θα απαιτηθούν, ενώ η κυβέρνηση προετοιμάζει την επόμενη παράταση χωρίς να γνωρίζει πότε θα μπορέσει να αποσύρει τη στήριξη. Αν στα μέσα Νοεμβρίου οι τιμές παραμένουν υψηλές, θα κληθεί να αποφασίσει ξανά, με τις ανάγκες ειδικά για τη θέρμανση να είναι αυξημένες.